भारतात सोन्याचे भाव गगनाला भिडले आहेत. यामुळे लोक आता घरात पडून असलेल्या सोन्यावर कर्ज घेण्याला पसंती देत आहेत. सोन्याचे वाढते दर आणि गोल्ड लोनची वाढती मागणी यामागचं नेमकं कारण काय, ते समजून घेऊया.

भारतीय लोक आता लॉकरमध्ये ठेवलेल्या दागिन्यांकडे वेगळ्या नजरेने पाहत आहेत.

भारतातील संघटित गोल्ड लोन मार्केट गेल्या पाच वर्षांत जवळपास चौपट वाढलं आहे. मार्च २०२६ पर्यंत हा आकडा १८.६ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचण्याची शक्यता आहे. ही कोणतीही फॅशन नाही किंवा लोक आर्थिक अडचणीत आहेत असंही नाही. यामागे दोन मुख्य कारणं आहेत: एक म्हणजे सोन्याला आतापर्यंतचा सर्वाधिक भाव मिळतोय आणि दुसरं म्हणजे यावरील कर्जाचे नियम आता अधिक स्पष्ट झाले आहेत.

२०२६ च्या या वाढीमागची दोन मुख्य कारणं

सोन्याचे भाव वाढले की तुमच्या दागिन्यांची किंमतही वाढते. तुम्ही एकही नवा ग्रॅम सोनं न विकत घेता, तुमची कर्ज घेण्याची क्षमता वाढते. दोन वर्षांपूर्वी गहाण ठेवलेल्या सोन्याच्या साखळीवर आज तुम्हाला जास्त पैसे मिळू शकतात. अनेक कुटुंबे या वाढीव रकमेचा वापर शेतीसाठी, मुलांच्या शाळेच्या फीसाठी, हॉस्पिटलच्या बिलांसाठी किंवा शेअर्स खरेदीसाठी करत आहेत. काम झाल्यावर दागिने सुरक्षित परत मिळतात, ही त्यांच्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट असते.

दुसरं कारण म्हणजे LTV (Loan-to-Value) ची मर्यादा बदलली आहे. एप्रिल २०२६ पासून, RBI ने सरसकट ७५% LTV ची मर्यादा काढून टप्पे तयार केले आहेत. आता २.५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जावर ८५% रक्कम मिळू शकते. २.५ लाख ते ५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जावर ८०% आणि ५ लाखांवरील कर्जावर ७५% रक्कम मिळते. याचा सर्वात जास्त फायदा छोट्या कर्जांना होतो, जिथे १०% अतिरिक्त रक्कम मिळणं खूप फायद्याचं ठरतं.

आजही भारतीय घरांमध्ये असलेल्या एकूण सोन्यापैकी फक्त ८% सोनं संघटित संस्थांकडे गहाण ठेवलं जातं. बाकीचं सोनं अजूनही घरातच पडून आहे.

सिक्युअर्ड लोन (Secured Loan) वेगळं कसं ठरतं?

गोल्ड लोन आणि अनसिक्युअर्ड लोन (विनातारण कर्ज) हे एकमेकांचे स्पर्धक नाहीत. त्यांच्या रचना वेगवेगळ्या आहेत आणि ते वेगवेगळ्या गरजा पूर्ण करतात.

वैशिष्ट्यअनसिक्युअर्ड पर्सनल लोनसिक्युअर्ड गोल्ड लोन
तारणकाहीही नाहीएका कर्जदारासाठी १ किलोपर्यंतचे दागिने, किंवा बँकेने दिलेली ५० ग्रॅमपर्यंतची 22K नाणी
क्रेडिट स्कोअरची भूमिकाकर्ज मंजुरी आणि व्याजदरासाठी अत्यंत महत्त्वाचाहा मुख्य निकष नसतो, पण परतफेडीची माहिती ब्युरोला दिली जाते
कर्ज मिळण्याची वेळसाधारणपणे दोन ते पाच कामकाजाचे दिवसमूल्यांकन आणि कागदपत्रे पूर्ण झाल्यावर बहुतांश वेळा त्याच दिवशी
व्याजदर ठरवण्याचा आधारफक्त कर्जदाराच्या जोखमीवर आधारिततारण ठेवलेल्या सोन्यावर आधारित, त्यामुळे व्याजदर वेगळे असतात

गहाण ठेवलेले दागिने कर्ज देणाऱ्या संस्थेकडे सुरक्षित असतात, त्यामुळे त्यांची जोखीम कमी असते. याचा थेट परिणाम गोल्ड लोनच्या व्याजदरावर होतो. तसेच, कर्जदाराची फारशी पडताळणी करावी लागत नसल्याने हे कर्ज खूप लवकर मिळतं. पण ज्यांच्याकडे गहाण ठेवण्यासाठी काहीच नाही, त्यांना हे कर्ज मिळू शकत नाही. अशा वेळी अनसिक्युअर्ड लोन कामी येतं.

सोनं गहाण ठेवण्यापूर्वी या गोष्टी तपासा

व्याजदर आणि त्याचा वापर समजून घ्या: आजचा सोन्याचा भाव पाहिल्यावर तुम्हाला एक अंदाज येतो. पण कर्ज देणाऱ्या संस्था IBJA किंवा SEBI-नियंत्रित एक्सचेंजने जाहीर केलेला ३० दिवसांचा सरासरी दर किंवा आदल्या दिवसाचा बंद भाव, यापैकी जो कमी असेल तोच दर वापरतात. त्यामुळे एका दिवसात भाव वाढला तरी कर्जाच्या रकमेत लगेच फरक पडत नाही.

कर्ज घेण्यापूर्वी परतफेडीचं नियोजन करा: गोल्ड लोन कॅल्क्युलेटर तुम्हाला सोन्याचं वजन, शुद्धता आणि सध्याचे दर यावरून किती कर्ज मिळेल आणि किती व्याज द्यावं लागेल, हे सांगतं. मुथूट फायनान्स त्यांच्या वेबसाईटवर योजनांची माहिती आणि कॅल्क्युलेटर देते. तसेच, त्यांच्या 'Loan@Home' सेवेमुळे तुम्ही शाखेत न जाताही कर्जाची प्रक्रिया सुरू करू शकता.

तुमच्या उत्पन्नानुसार परतफेडीचा पर्याय निवडा: नियमित EMI, दरमहा फक्त व्याज भरणं, किंवा शेवटी एकदम सर्व रक्कम भरणं (बुलेट रिपेमेंट) असे पर्याय असतात. RBI च्या नियमानुसार, बुलेट रिपेमेंट कर्जाची मुदत १२ महिन्यांची असते, पण ती रिन्यू करता येते. पगारदार व्यक्ती आणि व्यावसायिक यांनी आपापल्या सोयीनुसार योग्य पर्याय निवडला पाहिजे.

कुठे काळजी घेणं गरजेचं आहे?

जेवढी गरज आहे तेवढंच कर्ज घ्या: सोन्याची किंमत जास्त असल्याने तुम्हाला जास्त कर्ज मिळू शकतं. पण म्हणून ते पूर्ण घेण्याची गरज नाही. तुम्ही जेवढी रक्कम वापराल, त्यावरच व्याज लागतं.

व्याजाच्या तारखा पाळा: वेळेवर पैसे न भरल्यास दंड लागतो. खूप काळ पैसे न भरल्यास शेवटी सोन्याचा लिलाव होऊ शकतो. ही एक लांबलचक प्रक्रिया असते, जी टाळलेलीच बरी.

सोनं देण्यापूर्वी कागदपत्रे घ्या: दागिने काउंटरवर देण्यापूर्वी 'की फॅक्ट स्टेटमेंट' (Key Fact Statement) घ्या. यात कर्जाचा संपूर्ण खर्च दिलेला असतो. तसेच, सोन्याचं एकूण वजन, निव्वळ वजन आणि शुद्धता लिहिलेली पावती नक्की घ्या.

सोनं कुठे गहाण ठेवावं?

इतर कोणत्याही कर्जापेक्षा इथे कर्ज देणारी संस्था कोणती आहे, हे खूप महत्त्वाचं असतं. कारण इथे फक्त पैशांचा प्रश्न नसतो, तर तुमच्या दागिन्यांचाही असतो.

मुथूट फायनान्स ही RBI च्या नियंत्रणाखालील NBFC च्या वरच्या श्रेणीतील (upper layer) संस्था आहे. इथे कडक नियमांचं पालन केलं जातं. गहाण ठेवलेल्या दागिन्यांचा विमा काढला जातो, ज्याचा खर्च कर्जदाराला द्यावा लागत नाही. हे दागिने शाखेतील स्ट्रॉंगरूममध्ये २४ तास सीसीटीव्हीच्या निगराणीखाली सुरक्षित ठेवले जातात. तुम्ही कोणत्याही शाखेतून किंवा iMuthoot ॲप आणि Webpay द्वारे ऑनलाइन पैसे भरू शकता. मुदतीपूर्वी कर्ज फेडल्यास कोणताही दंड लागत नाही. कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर, RBI च्या नियमानुसार ७ कामकाजाच्या दिवसांत दागिने परत मिळणं बंधनकारक आहे. जर संस्थेने यास उशीर केला, तर त्यांना कर्जदाराला दररोज ५,००० रुपये दंड द्यावा लागतो.

अर्ज करण्यापूर्वी

दहा वर्षांपासून घरात पडून असलेल्या सोन्याची किंमत आता खूप वाढली आहे. तसेच, गोल्ड लोनचे नियमही आता पूर्वीपेक्षा अधिक कडक आणि सुरक्षित झाले आहेत. या दोन्ही गोष्टी कर्जदाराच्या फायद्याच्या आहेत.

कर्ज घेण्याची योग्य पद्धत अजूनही तीच आहे. सध्याचे दर तपासा, तुम्हाला कोणता LTV टप्पा लागू होतो ते पहा, कॅल्क्युलेटरवर परतफेडीचा हिशोब करा, तुमच्या उत्पन्नानुसार योग्य पर्याय निवडा आणि सही करण्यापूर्वी पावती नीट वाचा. या क्रमाने गेल्यास, तुमची पैशांची गरजही पूर्ण होईल आणि तुमचे दागिनेही सुरक्षित घरी परत येतील.