७० टक्के शहरी भारतीयांना लवकर निवृत्त व्हायचे आहे. पण पुरेशी बचत नसल्याने 'जेन एक्स+' मधील ८२ टक्के लोकांना काम करत राहावे लागेल, असे एका अभ्यासात समोर आले आहे. भारतीयांनी त्यांच्या निवृत्तीसाठी ठरवलेल्या रकमेपैकी सरासरी फक्त २८ टक्के रक्कमच वाचवली आहे.
मुंबई : ७० टक्के शहरी भारतीयांना ५८-६० या पारंपारिक वयाच्या आधीच निवृत्त व्हायचे आहे. पण त्यांच्या इच्छा आणि आर्थिक तयारी यात मोठी तफावत आहे. 'अॅक्सिस मॅक्स लाइफ इन्शुरन्स'च्या 'भरोसा टॉक्स इंडिया रिटायरमेंट इंडेक्स स्टडी (IRIS) ६.०' नुसार, 'जेन एक्स+' (Gen X+) मधील ८२ टक्के लोकांना नियमित उत्पन्नासाठी काम करत राहावे लागेल असे वाटते. या अभ्यासानुसार, शहरी भारतीयांनी त्यांच्या निवृत्तीसाठी ठरवलेल्या रकमेपैकी सरासरी फक्त २८ टक्के रक्कमच जमा केली आहे. केवळ ११ टक्के लोकांना वाटते की त्यांची बचत निवृत्तीनंतर पुरेल. तर ३९ टक्के लोकांच्या मते, त्यांची जमापुंजी ५ वर्षेही टिकणार नाही.
"भरोसा टॉक्स IRIS ६.० मधून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, अनेक भारतीयांसाठी निवृत्ती हे अजूनही एक आर्थिक आव्हान आहे," असे अॅक्सिस मॅक्स लाइफ इन्शुरन्सचे एमडी आणि सीईओ सुमित मदान म्हणाले. "जेन एक्स+ मधील ८२ टक्के लोकांना स्थिर उत्पन्नासाठी काम करत राहावे लागेल, हे वास्तव आहे. निवृत्ती म्हणजे केवळ एका विशिष्ट वयापर्यंत पोहोचणे नाही, तर त्यानंतर काय करायचे हे ठरवण्याचे आर्थिक स्वातंत्र्य असणे होय," असेही ते म्हणाले.
तरुण पिढीची लवकर तयारी
या अभ्यासातून असेही समोर आले आहे की, तरुण भारतीय आता लवकर निवृत्तीचे नियोजन करत आहेत. दर दोनपैकी एका शहरी भारतीयाला वाटते की, पहिल्या पगारपासूनच निवृत्तीचे नियोजन सुरू केले पाहिजे. निवृत्तीसाठी बचत सुरू करण्याचे सरासरी वय ३१ वर्षे आहे. 'जेन झेड'साठी (Gen Z) हे वय २९ वर्षे आहे. याचाच अर्थ तरुण पिढी लवकर पावले उचलत आहे. जेन झेड मधील ६२ टक्के लोक आधीच निवृत्तीसाठी गुंतवणूक करत आहेत. तर मिलेनियल्समध्ये हे प्रमाण ७० टक्के आणि जेन एक्स+ मध्ये ७५ टक्के आहे.
यावरून असे दिसते की, तरुण पिढीने निवृत्तीचा प्रवास लवकर सुरू केला आहे. पण जुन्या पिढीला मात्र आपली बचत पुरेशी असेल की नाही, याची अजूनही चिंता सतावत आहे.
निवृत्ती निधीबाबत बदलता दृष्टिकोन
निवृत्तीसाठी किती निधी लागेल, याबाबतचा दृष्टिकोनही बदलत आहे. आरामदायी निवृत्तीसाठी १ कोटी रुपये किंवा त्याहून कमी रक्कम पुरेशी आहे, असे मानणाऱ्यांचे प्रमाण २०२५ मधील ७७ टक्क्यांवरून २०२६ मध्ये ७० टक्क्यांपर्यंत खाली आले आहे. ज्या कुटुंबांचे वार्षिक उत्पन्न १५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे, त्यांच्यात हे प्रमाण ५१ टक्के होते.
भारताचा रिटायरमेंट प्रिपेडनेस स्कोअर
देशाची निवृत्तीची तयारी मोजणारा 'भरोसा टॉक्स IRIS स्कोअर' २०२६ मध्ये ४९ वर पोहोचला आहे. हा स्कोअर २०२५ मध्ये ४८ आणि २०२२ मध्ये ४४ होता. आर्थिक तयारीचा स्कोअर ५१ वरून ५२ वर गेला आहे. तर आरोग्याची तयारी ४६ आणि भावनिक तयारी ५७ वर स्थिर आहे.
शहर आणि लिंगानुसार स्कोअर
निवृत्तीच्या तयारीबाबत शहरांमधील तफावतही कमी होत आहे. टियर-२ शहरांचा IRIS स्कोअर २०२५ मधील ४४ वरून २०२६ मध्ये ४८ वर पोहोचला आहे. तर मेट्रो शहरांचा स्कोअर ५० आणि टियर-१ शहरांचा स्कोअर ४८ वर कायम आहे. पूर्व भारतात सर्वाधिक ५२ स्कोअर नोंदवला गेला. त्यानंतर पश्चिम आणि दक्षिण भारतात ४९, तर उत्तर भारतात ४७ स्कोअर होता.
महिलांचा स्कोअर पुरुषांच्या बरोबरीने ४९ राहिला. ६२ टक्के महिलांनी सांगितले की त्यांना निवृत्तीसाठी किती निधी लागेल याची माहिती आहे. तर ५२ टक्के महिलांनी त्यांच्याकडे आरोग्य विमा असल्याचे आणि ४१ टक्के महिलांनी आपण शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय असल्याचे सांगितले.
अभ्यासाची पद्धत
हा अभ्यास 'कांतार' (Kantar) सोबत जुलै-ऑगस्ट २०२६ दरम्यान ४० शहरांमधील ३,४८९ कुटुंबांमध्ये करण्यात आला. यात २२ ते ६५ वयोगटातील शहरी लोकांचा समावेश होता.
