हाऊसिंग सोसायटीमध्ये तुम्ही नक्की 'कोण' आहात? सदस्यांचे ५ प्रकार आणि कोणाला असतात मतदानाचे अधिकार; जाणून घ्या नियम

महाराष्ट्रातील हाऊसिंग सोसायट्यांमध्ये सदस्यांचे विविध प्रकार असतात, जसे की नियमित, सह-सदस्य, नाममात्र सदस्य. महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० नुसार प्रत्येक प्रकारच्या सदस्याचे अधिकार, कर्तव्ये, जसे की मतदान, निवडणूक लढवणे, वेगवेगळे ठरलेत. 

Image Credit : Twitter

हाऊसिंग सोसायटीमध्ये तुम्ही नक्की 'कोण' आहात?

मुंबई : महाराष्ट्रातील शहरांमध्ये हाऊसिंग सोसायट्यांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे. सोसायटी सुरळीत चालवण्यासाठी 'व्यवस्थापन समिती' (Management Committee) कणा असते. मात्र, महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० नुसार, सोसायटीमध्ये केवळ 'मालक' असणे पुरेसे नाही; तुम्ही कोणत्या प्रकारचे सदस्य आहात, यावर तुमचे अधिकार ठरतात. ९९% लोकांना या तांत्रिक बाबी माहीत नसतात. चला तर मग, जाणून घेऊया सदस्यांचे नेमके प्रकार 

Image Credit : Twitter

१. नियमित किंवा सक्रिय सदस्य (Regular/Active Member)

हा सोसायटीचा मुख्य सभासद असतो, ज्याच्या नावे फ्लॅटची मालकी असते.

अधिकार: यांना वार्षिक सर्वसाधारण सभेत (AGM) मतदानाचा पूर्ण अधिकार असतो.

निवडणूक: हे सदस्य अध्यक्ष, सचिव किंवा खजिनदार पदासाठी निवडणूक लढवू शकतात.

अट: सोसायटीची सर्व देयके (Maintenance) वेळेवर भरणे बंधनकारक आहे. 

Image Credit : Twitter

२. सह-सदस्य (Associate Member)

जेव्हा फ्लॅट खरेदी करताना दोन नावे असतात (उदा. पती-पत्नी किंवा पिता-पुत्र), तेव्हा दुसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या व्यक्तीला 'सह-सदस्य' म्हणतात.

अधिकार: मुख्य सदस्याच्या अनुपस्थितीत आणि त्यांच्या लेखी परवानगीनेच यांना मतदानाचा किंवा निवडणूक लढवण्याचा अधिकार मिळतो.

मर्यादा: मुख्य सदस्य उपस्थित असल्यास सह-सदस्याला मत देता येत नाही. 

Image Credit : Twitter

३. नाममात्र सदस्य (Nominal Member)

यामध्ये प्रामुख्याने भाडेकरू किंवा फ्लॅटमध्ये तात्पुरते राहणाऱ्या व्यक्तींचा समावेश होतो.

अधिकार: यांना मालकी हक्क नसतो आणि मतदानाचा किंवा निवडणूक लढवण्याचा अधिकारही नसतो.

बंधन: यांना केवळ सोसायटीच्या नियमांचे पालन करावे लागते. 

Image Credit : our own

४. व्यवस्थापन समिती सदस्य (Committee Member)

जे सदस्य निवडणुकीद्वारे निवडून येतात, त्यांना समिती सदस्य म्हणतात.

रचना: सोसायटीच्या सभासद संख्येनुसार ही समिती ९ ते २१ जणांची असू शकते.

कालावधी: या समितीची मुदत साधारणतः ५ वर्षांची असते. यामध्ये अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सचिव आणि खजिनदार ही मुख्य पदे असतात. 

Image Credit : our own

५. तज्ज्ञ किंवा नामनिर्देशित सदस्य (Expert/Co-opted Member)

एखाद्या विशेष तांत्रिक कामासाठी किंवा सल्ल्यासाठी समिती एखाद्या तज्ज्ञ व्यक्तीची नियुक्ती करू शकते.

अधिकार: हे सदस्य केवळ सल्लागार म्हणून काम करतात. त्यांना कोणत्याही ठरावावर मतदान करण्याचा अधिकार नसतो. 

Image Credit : Meta AI

'अक्रिय' सदस्य म्हणजे काय?

जर एखाद्या सदस्याने सलग ५ वर्षे एकाही वार्षिक सभेला (AGM) हजेरी लावली नाही किंवा सोसायटीचे मेंटेनन्स थकवले, तर त्याला 'अक्रिय सदस्य' (Non-active Member) घोषित केले जाऊ शकते. अशा व्यक्तीचा मतदानाचा आणि निवडणूक लढवण्याचा अधिकार रद्द होतो. 

Image Credit : Meta AI

महत्त्वाची टीप

तुमची सोसायटी पारदर्शकपणे चालवण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या सदस्यत्वाचा प्रकार आणि त्यासोबत मिळणारे अधिकार माहीत असणे अत्यंत गरजेचे आहे.