Property Rules: आई-वडिलांच्या पश्चात मालमत्तेचा हक्क मिळवायचा? 'या' ५ कायदेशीर स्टेप्स फॉलो करा आणि कौटुंबिक वाद टाळा!

Property Rules: आई-वडिलांच्या निधनानंतर मालमत्तेवरील हक्क सुरक्षित करण्यासाठी मृत्युपत्राची तपासणी करणे, वारस प्रमाणपत्र मिळवणे आणि महसूल नोंदी अद्ययावत करणे आवश्यक आहे. 

Image Credit : Getty

आई-वडिलांच्या पश्चात मालमत्तेचा हक्क मिळवायचा?

मुंबई: मालमत्तेचा वाद एकदा का न्यायालयात गेला की तो पिढ्यानपिढ्या चालतो. देशभरातील न्यायालयांमध्ये प्रलंबित असलेल्या प्रकरणांपैकी सर्वाधिक प्रकरणे ही मालमत्ता हक्क आणि वाटणीसंदर्भातील आहेत. बऱ्याचदा माहितीचा अभाव आणि वेळेवर न केलेली कायदेशीर प्रक्रिया यामुळे रक्ताच्या नात्यातही वितुष्ट येते. आई-वडिलांच्या निधनानंतर मालमत्तेवरून वाद होऊ नयेत आणि हक्क सुरक्षित राहावा, यासाठी काय करावे? जाणून घ्या हा 'स्मार्ट' मार्ग. 

Image Credit : Getty

१. 'मृत्युपत्र' (Will) आहे का? आधी हे तपासा

मालमत्ता हस्तांतरणातील सर्वात महत्त्वाचा दस्तऐवज म्हणजे मृत्युपत्र. पालकांनी त्यांच्या हयातीत मृत्युपत्र केले असेल, तर त्यातील तरतुदींनुसार वाटणी सुलभ होते. मृत्युपत्राची कायदेशीर वैधता अधिक भक्कम करण्यासाठी त्याचे 'प्रोबेट' करून घेणे कधीही फायदेशीर ठरते. जर मृत्युपत्र नसेल, तर 'हिंदू वारसा हक्क कायदा १९५६' नुसार सर्व कायदेशीर वारसांना समान हक्क मिळतो. 

Image Credit : Getty

२. वारस प्रमाणपत्र (Succession Certificate) मिळवा

जर पालकांनी मृत्युपत्र केले नसेल, तर कायदेशीर वारस ठरवण्यासाठी न्यायालय किंवा सक्षम प्राधिकरणाकडून 'वारस प्रमाणपत्र' मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे तुम्ही त्या मालमत्तेचे अधिकृत मालक आहात, यावर कायदेशीर शिक्कामोर्तब होते. 

Image Credit : Getty

३. महसूल नोंदी (७/१२ उतारा) अद्ययावत करा

केवळ ताबा असून चालत नाही, तर सरकारी दप्तरी तुमची नावे असणे गरजेचे आहे.

७/१२ उतारा आणि मालमत्ता पत्रक (Property Card): यावर वारसांची नावे चढवून घ्या.

म्युटेशन एंट्री (फेरफार): नगरपालिका किंवा महसूल कार्यालयात जाऊन मालकी हक्काची नोंद अद्ययावत करा. 

Image Credit : Getty

४. मालमत्तेचा प्रकार ओळखा

प्रत्येक मालमत्तेचा नियम वेगळा असतो. तुमची मालमत्ता स्व-अर्जित (पालकांनी स्वतः कमावलेली) आहे की वडिलोपार्जित, हे तपासा. तसेच ती सिडको (CIDCO), म्हाडा (MHADA) किंवा लीजहोल्ड जमिनीवर आहे का? यानुसार हस्तांतरणाचे नियम बदलू शकतात. 

Image Credit : AI generated

५. तोंडी शब्द नको, लेखी करारच हवा!

कुटुंबात आपापसात वाटणी ठरली असेल, तरीही ती केवळ तोंडी ठेवू नका. भविष्यातील वाद टाळण्यासाठी खालीलपैकी योग्य कागदपत्राची नोंदणी करा.

रिलिज डीड (हक्कसोड पत्र): एखादा वारस आपला हक्क सोडत असेल तर.

पार्टिशन डीड (वाटणी पत्र): मालमत्तेची विभागणी करताना.

गिफ्ट डीड (बक्षीस पत्र): प्रेम किंवा आपुलकीपोटी हक्क हस्तांतरित करताना. 

Image Credit : AI generated

महत्त्वाची टीप

फसवणूक, अस्पष्ट कागदपत्रे आणि चुकीच्या सीमा ही वादाची मुख्य कारणे आहेत. त्यामुळे सर्व प्रक्रिया नोंदणीकृत (Registered) स्वरूपातच पूर्ण करा.