शिमलामध्ये सोन्या आणि चांदीच्या दरात मोठी घसरण झाली आहे. यामुळे लग्नसराईच्या काळात ग्राहकांना दिलासा मिळाला असून खरेदीला वेग आला आहे. मात्र, दुसरीकडे या घसरणीमुळे स्थानिक सराफ व्यावसायिक आणि सुवर्ण कर्ज देणाऱ्या कंपन्यांना मोठा आर्थिक फटका बसत आहे.
सोन्या-चांदीच्या दरात घसरण, ग्राहकांना दिलासा तर व्यापाऱ्यांचे नुकसान
सोन्या-चांदीच्या दरात मोठी घसरण झाल्याने लग्नसराईच्या तोंडावर ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. शिमला येथील सराफांनी ग्राहकांची वाढती गर्दी, बुकिंग आणि खरेदीची नोंद केली आहे. मात्र, सराफा बाजारातील या तीव्र घसरणीमुळे व्यापाऱ्यांचे आणि सुवर्ण कर्ज देणाऱ्या व्यवसायांचे मोठे नुकसान होत असल्याची चिंताही व्यक्त केली जात आहे.
सावित्री ज्वेलर्सचे मालक सौरभ सूद यांनी सांगितले की, चांदीच्या दरात सर्वोच्च पातळीवरून ५० टक्क्यांहून अधिक घसरण झाली आहे, तर सोन्यातही अलिकडच्या आठवड्यात मोठी घट झाली आहे. “चांदी ४.१० ते ४.१२ लाख रुपयांच्या उच्चांकावरून ५० टक्क्यांहून अधिक खाली आली आहे आणि सध्याचा बाजारभाव १.५५ ते १.६० लाख रुपयांच्या आसपास आहे. सोने १.७५ ते १.८० लाख रुपयांपर्यंत पोहोचले होते, तर आताचा दर १.१९ ते १.२० लाख रुपयांच्या आसपास आहे. दोन्ही धातूंमध्ये मोठी घसरण झाली आहे,” असे सूद यांनी शनिवारी शिमला येथे एएनआयला सांगितले.
सराफा बाजारातील या अस्थिरतेमागे सट्टेबाजी आणि बड्या खेळाडूंचा प्रभाव असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. तसेच आंतरराष्ट्रीय आर्थिक परिस्थिती, चलनातील हालचाली, अमेरिकन डॉलर आणि चीनचाही या चढउतारात वाटा असू शकतो, असे ते म्हणाले. “प्रत्येकाचे आपले विचार आहेत, पण मला वाटते की ही सट्टेबाजी आहे, ज्यामध्ये मोठे खेळाडू आणि बाजारातील मोठे ऑपरेटर पैसे कमावतात आणि बाजारावर नियंत्रण ठेवतात. खुल्या अर्थव्यवस्थेत मोठे ऑपरेटर सामील असतात. काही जण यासाठी अमेरिका, डॉलर, चलनातील हालचाली किंवा चीनला कारणीभूत मानतात, परंतु हे खूप मोठे जागतिक आर्थिक घटक आहेत जे आमच्या समजण्यापलीकडे आहेत,” असे ते म्हणाले.
सूद यांनी सांगितले की, सोन्या-चांदीच्या दरातील मोठ्या घसरणीमुळे व्यवसायांचे, विशेषत: लहान सराफ व्यापाऱ्यांचे मोठे नुकसान होत आहे, ज्यांनी जास्त किमतीत माल खरेदी केला होता. “जेव्हा किमती इतक्या वेगाने खाली येतात तेव्हा प्रत्येक मोठ्या कॉर्पोरेट आणि प्रत्येक व्यापाऱ्याचे मोठे नुकसान होते. अनेक लहान दुकानदारांसाठी तर हे अस्तित्वाचे संकट बनू शकते. जेव्हा तुम्ही एका विशिष्ट किमतीला तुमचा साठा तयार करता आणि बाजारातील दर २०,००० ते ३०,००० रुपये किंवा अगदी ४०,००० रुपयांनी खाली येतो, तेव्हा दुकानदाराला व्यवसाय करणे कठीण जाते,” असे ते म्हणाले.
लाखो लोक या क्षेत्राशी जोडले गेलेले असल्याने सरकारने सराफ उद्योगाला पाठिंबा द्यावा आणि व्यवसायांना मुक्तपणे काम करू द्यावे, असे आवाहन त्यांनी केले. “सरकारने आमच्या उद्योगाला पाठिंबा दिला पाहिजे. नियंत्रण ठेवण्याची गरज असलेल्या क्षेत्राच्या रूपात त्यांनी आमच्याकडे पाहू नये. लाखो लोक या उद्योगाशी जोडले गेले असल्याने व्यवसायांना मुक्तपणे काम करण्याची परवानगी दिली पाहिजे,” असे सूद म्हणाले.
सोन्याच्या घसरत्या दरांचा सुवर्ण कर्जांवर होणाऱ्या परिणामावर बोलताना ते म्हणाले की, तारण ठेवलेल्या सोन्याचे मूल्य लक्षणीयरीत्या कमी झाल्याने कर्ज देणाऱ्या कंपन्या आणि सुवर्ण कर्ज व्यवसायांना मोठ्या दबावाचा सामना करावा लागू शकतो. “ज्यांनी जास्त दराने सोने खरेदी केले असेल त्यांनी त्यावर कर्ज घेतले असावे. पण सोन्यावर कर्ज देणाऱ्या कर्ज कंपन्या आणि अधिकृत सराफांचे मोठे नुकसान होईल कारण त्यांनी अशा मालमत्तेवर कर्ज दिले आहे ज्याचे मूल्य आता लक्षणीयरीत्या घसरले आहे. त्यांच्या पोर्टफोलिओवरही प्रचंड दबाव येईल,” ते म्हणाले.
तथापि, सूद यांनी सध्याच्या घसरणीला ग्राहकांसाठी सोने खरेदीची सुवर्णसंधी म्हटले आहे आणि भविष्यात सोन्याचे दर पुन्हा वाढतील असा विश्वास व्यक्त केला. “मला वाटते की सोने खरेदी करण्याची ही सर्वोत्तम वेळ आहे. लोकांनी घाबरू नये. सोने आता तळाच्या पातळीवर आले आहे आणि मला अपेक्षा आहे की भविष्यात ते वाढेल. ऐतिहासिकदृष्ट्या, जेव्हा जेव्हा सोन्यामध्ये १०, २० किंवा ३० टक्क्यांनी मोठी घसरण झाली आहे, तेव्हा त्याने एक बेस तयार केला आहे आणि त्यानंतर ते वाढले आहे. जर तुम्ही ४०-५० वर्षांचा डेटा पाहिला, तर १९७० आणि १९९० च्या दशकातील मोठ्या घसरणीनंतरही सोने साधारणपणे वधारलेच आहे,” ते म्हणाले.
सोन्याला एक सुरक्षित मालमत्ता म्हणत त्यांनी सावध केले की बाजारातील सट्टेबाजी वाढली आहे. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावरील किंमतींच्या बदलांमुळे झालेले नुकसान भरून काढणे व्यापाऱ्यांना कठीण जात आहे. “सोने शेअर बाजारासारखे नाही जिथे शून्यावर येण्याची भीती असते. ही सर्वात सुरक्षित मालमत्तांपैकी एक आहे, परंतु सट्टेबाजी वाढली आहे आणि त्यामुळे धोका जास्त आहे. आमच्यासारख्या लहान ऑपरेटर्सकडून नुकसान कधीही पूर्णपणे भरून काढले जाऊ शकत नाही. जेव्हा किमती वाढतात तेव्हा आम्ही जास्त कमाई करू शकतो आणि वर्ष-दोन वर्षांत नफा कमवू शकतो, परंतु नुकसानीचाही विचार करणे आवश्यक आहे. आम्ही केलेली गुंतवणूक आणि आम्ही सहन करत असलेले नुकसान सरकारने समजून घेतले पाहिजे,” असे सूद म्हणाले. ते पुढे म्हणाले की ग्राहक सध्या सावध आहेत आणि सोने खरेदी करण्यापूर्वी दर आणखी खाली येतील का याची काही जण वाट पाहत आहेत.
शील ज्वेलर्सचे मालक सुशील कुमार कपूर यांनी सांगितले की, सोन्याच्या दरातील घसरणीमुळे ग्राहकांना, विशेषत: ज्यांच्या घरी लग्नकार्य आहे त्यांना दिलासा मिळाला आहे आणि बाजारात खरेदीची आवड वाढली आहे. “फेब्रुवारीमध्ये सोन्याचे दर १.८५ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचले होते, तर आज ते १.२० लाख रुपयांच्या आसपास आहेत. यात बराच फरक आहे आणि ग्राहकांसाठी हे खूप चांगले आहे, विशेषत: लग्नसराईचा काळ सुरू असल्यामुळे,” असे कपूर यांनी शनिवारी शिमलामध्ये एएनआयशी बोलताना सांगितले.
या मोठ्या घसरणीमागच्या कारणांबद्दल विचारले असता कपूर म्हणाले की, सराफा बाजारातील किंमतींवर आंतरराष्ट्रीय राजकीय आणि आर्थिक घडामोडींचा प्रभाव पडतो आणि त्यात आणखी काही घट होण्याची त्यांना अपेक्षा आहे. “यामागे अनेक राजकीय आणि आंतरराष्ट्रीय घटक आहेत, ज्याबद्दल आम्हाला जास्त माहिती नाही. माझ्या मते, आणखी थोडी करेक्शन होऊ शकते आणि किमती किंचित खाली येऊ शकतात,” ते म्हणाले.
कपूर म्हणाले की, तारण ठेवलेल्या सोन्याचे मूल्य कमी झाल्याने सुवर्ण कर्ज घेणाऱ्यांना आणि बँकांनाही अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. “ज्यांनी सोन्यावर कर्ज घेतले आहे त्यांना अडचणी येऊ शकतात आणि बँकांनाही फटका बसू शकतो. बँका साधारणपणे सोन्याच्या मूल्याच्या ७५ टक्के कर्ज देतात आणि २५ टक्के मार्जिन ठेवतात. जेव्हा सोन्याचे मूल्य कमी होते, तेव्हा मार्जिन आणि कर्जाचे मूल्य प्रभावित होते,” असे ते म्हणाले.
ते म्हणाले की, किमती कमी झाल्याने ग्राहकांना सराफांच्या दुकानात जाण्यास प्रोत्साहन मिळाले आहे, काही खरेदी करत आहेत तर काही आगामी लग्नासाठी दागिने बुक करत आहेत. “जेव्हा जेव्हा आपण भूतकाळात सोन्याचे दर ३००-४०० रुपयांनी कमी होताना पाहिले आहेत, तेव्हा व्यवसायात प्रचंड वाढ झाली आहे. त्या काळात सोन्याचा भाव साधारण १,५०० रुपये होता आणि दर कमी झाल्यावर लोक मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करत असत. हे चढ-उतार अनेकदा झाले आहेत. परंतु सोन्याचे एकूण लक्ष्य उच्च राहते आणि आज ना उद्या मला ते २ लाख रुपयांच्या आसपास पोहोचण्याची अपेक्षा आहे,” कपूर म्हणाले.
ते म्हणाले की बाजारात ग्राहकांची पावले, खरेदी आणि बुकिंग वाढत आहे, जरी तत्काळ खरेदीपेक्षा बुकिंगचे प्रमाण अधिक आहे. “होय, व्यवसाय वाढला आहे. लोक सोने खरेदी करण्यासाठी येत आहेत. ते दागिने बुक करत आहेत आणि खरेदीही करत आहेत, परंतु बुकिंगची संख्या जास्त आहे,” ते म्हणाले.
कपूर यांनी सांगितले की दररोज सोने विकून आणि बाजारातील प्रचलित दराने त्याची भरपाई करून आपला साठा समायोजित करणाऱ्या किरकोळ सराफांवर किंमतीतील चढ-उतारांचा परिणाम मर्यादित असतो. “याचा आमच्यावर कोणताही परिणाम होत नाही कारण आज आम्ही जे काही सोने विकतो, तेवढेच रात्री परत खरेदी करतो. आम्ही आमची सोन्याची इन्व्हेंटरी त्यानुसार पूर्ण करतो,” ते म्हणाले.
लग्नसराईच्या काळात किमतीतील घसरण ग्राहकांसाठी एक अनुकूल संधी असल्याचे वर्णन करत कपूर म्हणाले की ही घसरण असामान्यपणे मोठी आहे परंतु दागिने खरेदी करू पाहणाऱ्यांना याचा फायदा होऊ शकतो. “ग्राहकांसाठी हे खूप चांगले आहे. लग्नसराईचा काळ आहे आणि सोने खरेदी करण्याची ही देवाने दिलेली संधी आहे. अशी मोठी घसरण आम्ही यापूर्वी पाहिलेली नाही. चांदी जी आम्ही साधारण ४.६४ लाख रुपयांना विकली होती, ती आता १.४० लाख रुपयांच्या आसपास आली आहे. यात खूप मोठा फरक आहे,” ते म्हणाले. त्यांनी ग्राहकांना कमी किमतीचा फायदा घेण्याचा सल्ला दिला आणि सांगितले की काही रक्कम आगाऊ देऊन दागिने बुक देखील केले जाऊ शकतात. “हिमाचल प्रदेशातील सर्व ग्राहकांना माझा संदेश आहे की या आणि खरेदी करा. अशी संधी पुन्हा मिळेल की नाही आम्हाला माहीत नाही. तुम्हाला लगेच खरेदी करायची नसेल तर तुम्ही ३०-४० किंवा ५० टक्के भरून दागिने बुक करू शकता. जर किंमत वाढली तर ते तुम्हाला आजच्या दराने मिळेल आणि जर ती कमी झाली तर तुम्हाला ती कमी दराने मिळेल,” कपूर म्हणाले.
त्यामुळे सोन्या-चांदीच्या दरातील मोठ्या घसरणीमुळे सराफा उद्योगातून संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. व्यापाऱ्यांना साठ्याशी संबंधित नुकसानीचा सामना करावा लागत आहे, तर दुसरीकडे लग्नसराईच्या आधी सोने आणि दागिने खरेदी करण्याची संधी म्हणून ग्राहक या घसरणीकडे पाहत आहेत.
















