- Home
- Utility News
- History of Clocks : घड्याळात ६० मिनिटांचा १ तास का असतो? १०० मिनिटांचा का नाही? यामागे आहे हा इतिहास
History of Clocks : घड्याळात ६० मिनिटांचा १ तास का असतो? १०० मिनिटांचा का नाही? यामागे आहे हा इतिहास
History of Clocks: वेळ पाहताना तुमच्याही मनात एकदा तरी हा विचार आला असेल की, १ तासात ६० मिनिटे आणि १ मिनिटात ६० सेकंद का असतात? वेळेला १०० मिनिटे किंवा १०० सेकंदात का विभागलं गेलं नाही? या नियमामागचा रंजक इतिहास जाणून घ्या.

घड्याळात ६० मिनिटे, ६० सेकंद का? १०० का नाही?
साधारणपणे आपण प्रत्येक हिशोबासाठी १०, १०० आणि १००० या संख्यांचा वापर करतो. पण घड्याळाच्या बाबतीत ६० मिनिटे आणि ६० सेकंदांचा हिशोब केला जातो. याचं कारण काय? हा नियम कुठून आला तुम्हाला माहिती आहे का?

४,००० वर्षांचा जुना इतिहास
इतिहासकारांच्या मते, वेळेचा ६० च्या आधारे हिशोब करण्याचा हा नियम बॅबिलोनियन संस्कृतीतून आला आहे. जसं आपण १० अंकांच्या आधारे डेसिमल सिस्टीम किंवा दशांश पद्धत वापरतो, तसंच सुमारे ४,००० वर्षांपूर्वी बॅबिलोनियन लोक सेक्साजेसिमल (Sexagesimal) म्हणजेच ६० वर आधारित संख्या पद्धत वापरत असत.
६० ही संख्याच का निवडली गेली?
बॅबिलोनियन लोकांनी ६० ही संख्या निवडण्याचं मुख्य कारण म्हणजे, तिला अनेक संख्यांनी सहज भाग जातो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या गोष्टीचे अर्धा, एक तृतीयांश, एक चतुर्थांश किंवा एक पंचमांश असे भाग करायचे असतील, तर ६० चा हिशोब खूप सोयीचा होता.
एका तासात ६० मिनिटांचा नियम कसा आला?
वेळेला तास, मिनिटे आणि सेकंदात विभागण्याचा नियम एकाच वेळी सुरू झाला नाही. प्राचीन इजिप्तमध्ये दिवस आणि रात्र १२-१२ भागांत विभागण्याची पद्धत होती. इथूनच २४ तासांच्या दिवसाची संकल्पना तयार झाली. नंतर बॅबिलोनियन लोकांची ६० ची संख्या पद्धतही यात जोडली गेली आणि वेळेचा हिशोब तयार झाला.
मग एका तासाला १०० मिनिटांत का विभागलं नाही?
आजकाल बहुतांश हिशोबांसाठी १० चा बेस वापरला जात असला, तरी एका तासाला १०० मिनिटांत विभागणं तितकंसं सोयीचं नव्हतं. पण ६० ला मिनिटांत विभागणं सोपं होतं. उदाहरणार्थ, एका तासाचे अर्धे केले तर ३० मिनिटे, तीन भाग केले तर २० मिनिटे आणि चार भाग केले तर १५ मिनिटे मिळतात. पण १०० मिनिटांच्या नियमात अशी सोपी विभागणी करणं कठीण असतं.
जुन्या घड्याळांमध्येही मिनिट आणि सेकंद दिसत होते का?
आजकालच्या घड्याळांमध्ये तास, मिनिट आणि सेकंद सहज पाहता येतात. पण पूर्वीच्या काळी तसं नव्हतं. सुरुवातीच्या मेकॅनिकल घड्याळांमध्ये तास दाखवण्यासाठी फक्त एकच काटा असायचा. साधारणपणे १४ व्या शतकात युरोपमध्ये मेकॅनिकल घड्याळांचा वापर सुरू झाला. त्यानंतर १६ व्या शतकापासून मिनिटांचा काटा वापरण्याची पद्धत वाढली.

