केस गळणे आणि केस विरळ होणे या दोन्ही वेगवेगळ्या समस्या आहेत, ज्यांची कारणे आणि उपाय भिन्न असतात. केस गळती तणाव किंवा पोषणाच्या अभावाने होते, तर केस विरळ होण्यामागे अनुवंशिकता आणि हार्मोन्स असतात. योग्य कारण ओळखून उपाय करणे आवश्यक आहे.

रोज सकाळी उशीवर किंवा आंघोळीनंतर ड्रेनमध्ये केस दिसले की मन थोडं अस्वस्थ होतं. पण खरा प्रश्न हा आहे की हे केस फक्त गळत आहेत, की ते विरळ होत आहेत? हे दोन्ही वेगळ्या गोष्टी आहेत आणि त्यांची कारणे, लक्षणे आणि उपायही वेगळे असतात. हा फरक समजला तर योग्य दिशेने उपाय करणे शक्य होते.

केस गळणे म्हणजे नक्की काय?

केस गळणे ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. आपल्या प्रत्येक केसाचे एक आयुष्य असते. वाढणे, स्थिर राहणे आणि गळणे, हे तीन टप्पे सतत चालू असतात. दिवसाला ५० ते १०० केस गळणे हे सामान्य मानले जाते. जेव्हा हे प्रमाण वाढते, तेव्हा त्याला अतिरिक्त केस गळणे म्हणतात. Telogen Effluvium हा एक प्रकार आहे ज्यामध्ये एकाच वेळी भरपूर केस गळतात. हे सहसा तणाव, आजारपण, बाळंतपण, किंवा आहारातील कमतरतेमुळे होते. हे गळणे तात्पुरते असते आणि कारण दूर झाल्यावर केस पुन्हा येतात.

केस विरळ होणे म्हणजे काय वेगळे आहे? 

केस विरळ होणे म्हणजे केसांची घनता कमी होणे. इथे केस गळतात आणि त्या जागी नवे केस येत नाहीत, किंवा आले तरी ते पातळ आणि कमकुवत असतात. हे एक हळूहळू होणारे बदल आहे जे सुरुवातीला लक्षात येत नाही.

Androgenetic Alopecia हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. यात पुरुषांमध्ये डोक्याच्या वरच्या भागातून आणि कपाळाकडून केस कमी होतात, तर स्त्रियांमध्ये मध्यभागाची रेषा रुंद होत जाते. यामागे अनुवंशिकता आणि DHT नावाचे हार्मोन कारणीभूत असते. हे हार्मोन केसांच्या मुळांना कमकुवत करते. केस गळणे आणि केस विरळ होणे यांतील फरक हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे कारण दोन्हींवरचे उपाय वेगळे असतात. एकाच उपायाने दोन्ही समस्या सुटत नाहीत.

लक्षणे कशी ओळखाल? 

काही मुद्दे आहेत जे तुम्हाला हा फरक ओळखायला मदत करतात: जर केस अचानक आणि मोठ्या प्रमाणात गळत असतील, तर ते सहसा Telogen Effluvium असते. जर डोक्यावर ठराविक ठिकाणी केस कमी होत असतील आणि तिथे त्वचा दिसत असेल, तर विरळ होण्याची शक्यता जास्त केसांच्या रुंदीत फरक दिसणे म्हणजे नवे येणारे केस पातळ आहेत, हे विरळपणाचे लक्षण आरशात डोक्याचा मधला भाग जास्त दिसू लागला तर तो विरळपणाचा संकेत गळणारे केस मुळासकट असतात का हे पाहणेही महत्त्वाचे आहे

कारणे काय असतात? 

केस गळती मागे अनेक कारणे असू शकतात जी आपल्या रोजच्या जगण्याशी निगडित आहेत: लोह, जस्त, बायोटिन किंवा व्हिटॅमिन डी यांची कमतरता थायरॉईड संतुलन बिघडणे दीर्घकालीन मानसिक किंवा शारीरिक ताण अचानक वजन कमी होणे किंवा क्रॅश डाएट अनुवंशिक कारणे, विशेषतः विरळपणाच्या बाबतीत स्कॅल्पवर रक्ताभिसरण कमी होणे विरळपणाच्या बाबतीत मात्र आनुवांशिकता आणि हार्मोन्स हे दोन मुख्य घटक असतात. यावर वेळेत लक्ष दिले नाही तर फॉलिकल्स कायमचे निष्क्रिय होऊ शकतात.

उपाय कसा करावा? 

दोन्ही समस्यांवर उपाय करण्यापूर्वी कारण नक्की करणे आवश्यक आहे. रक्त तपासणी करून पोषणाची कमतरता आहे का ते पाहावे. थायरॉईड तपासणी करणेही उपयुक्त ठरते. जेव्हा केस विरळ होण्याची चिन्हे असतात तेव्हा लवकर उपाय केलेले बरे. Traya Health ही एक अशी व्यासपीठ आहे जी केसांच्या मुळाशी असलेल्या कारणांचा शोध घेऊन वैयक्तिक उपाय सुचवते. आयुर्वेद, पोषण आणि त्वचाविज्ञान या तिन्हींचा समन्वय साधून ते काम करतात.