Gold & Diamond : सोनं, हिरा ते केशर... महागड्या वस्तू खऱ्या की खोट्या कशा ओळखायच्या?
Simple Ways to Spot Fake Products : सोनं, हिरा, मोती आणि केशर यांसारख्या महागड्या वस्तू खऱ्या आहेत की खोट्या, हे कसं ओळखायचं ते जाणून घेऊया.

दर्जेदार वस्तू कशा ओळखायच्या?
चमकदार हिरे, सुंदर मोती, महागडे सोन्याचे दागिने आणि उत्तम दर्जाचं केशर यांसारख्या लक्झरी वस्तू खरेदी करताना फक्त वरवरच्या दिसण्यावरून त्यांची गुणवत्ता ठरवता येत नाही. अनेकदा, ज्या वस्तू दिसायला महाग आणि खऱ्या वाटतात, त्या खोट्या असू शकतात. म्हणूनच, अशा वस्तू खरेदी करण्यापूर्वी त्यांची सत्यता कशी ओळखायची हे माहीत असणं गरजेचं आहे. यामुळे फसवणूक टळेल आणि पैशाच्या बदल्यात योग्य दर्जाची वस्तूही मिळेल.

सोन्याच्या दागिन्यांचा दर्जा कसा ओळखायचा?
सोन्याचे दागिने खरेदी करताना त्याच्या शुद्धतेचे शिक्के किंवा हॉलमार्क तपासणं खूप महत्त्वाचं आहे. साधारणपणे, 18K किंवा 750 सारखे टॅग दागिन्यांमध्ये ७५ टक्के सोनं असल्याचं दर्शवतात. त्याचप्रमाणे, GP, GF, HGE सारखे टॅग सोन्याचा मुलामा दिलेल्या (Gold Plated) किंवा सोन्याने भरलेल्या (Gold Filled) दागिन्यांसाठी वापरले जातात. हे पूर्णपणे सोन्याचे दागिने नाहीत हे समजून घेतलं पाहिजे.
तरीही, केवळ शिक्के बघून दागिन्यांची सत्यता निश्चित करता येत नाही. कारण बनावट शिक्के देखील वापरले जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे जास्त पैसे देऊन सोन्याचे दागिने खरेदी करताना ते एखाद्या विश्वासार्ह ज्वेलर्सकडूनच खरेदी करणं आणि गरज पडल्यास योग्य चाचणी करून घेणं चांगलं.
खरे मोती कसे ओळखायचे?
मोती म्हणजे फक्त नैसर्गिकरित्या तयार झालेलेच खरे असतात असा विचार करण्याची गरज नाही. नैसर्गिक मोती आणि माणसाच्या मदतीने वाढवलेले कल्चर्ड मोती हे दोन्ही खरे मोतीच आहेत. त्यांच्या पृष्ठभागावरील 'नॅकरे' (Nacre) नावाचा पातळ थर त्यांना एक अनोखी चमक आणि पृष्ठभागावर सूक्ष्म फरक देतो.
पण खोट्या मोत्यांमध्ये बाहेरून लावलेला कृत्रिम लेप निघून येत असल्याची चिन्हं दिसू शकतात. असं असलं तरी, केवळ बघून मोत्यांची सत्यता निश्चित करता येत नाही. तसंच, मोती दातांवर घासून तपासण्याची पद्धतही टाळली पाहिजे. यामुळे मोत्याच्या पृष्ठभागाचं नुकसान होण्याची शक्यता असते.
हिऱ्याची सत्यता कशी तपासायची?
हिरे खरेदी करताना सर्वप्रथम त्याच्या गुणवत्तेचं प्रमाणपत्र किंवा ग्रेडिंग रिपोर्ट आहे का, ते तपासायला हवं. ते प्रमाणपत्र कोणत्या लॅबने दिलं आहे आणि संबंधित लॅबच्या अधिकृत वेबसाईटवर त्याचे तपशील खरे आहेत का, याचीही खात्री केली पाहिजे.
एवढंच नाही तर, प्रमाणपत्रात दिलेले तपशील आणि आपण खरेदी करत असलेला हिरा एकच आहे का, हे एखाद्या पात्र ज्वेलरी तज्ज्ञाकडून तपासून घेणं चांगलं. विशेषतः, हिऱ्यासारखेच दिसणाऱ्या मोइसानाइट (Moissanite) सारख्या खड्यांमधील फरक ओळखता आला पाहिजे.
सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, लॅबमध्ये तयार केलेले लॅब-ग्रोन (Lab-Grown) हिरे देखील खरे हिरेच असतात. त्यांचे रासायनिक आणि भौतिक गुणधर्म नैसर्गिक हिऱ्यांसारखेच असतात. त्यामुळे, तो नैसर्गिक हिरा आहे की लॅबमध्ये तयार केलेला, हे स्पष्टपणे समजून घेऊनच खरेदी करणं आवश्यक आहे.
खरे केशर ओळखण्याची सोपी पद्धत
जगातील सर्वात महागड्या मसाल्याच्या पदार्थांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या केशरामध्येही भेसळ होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे केशर खरेदी करताना त्याच्या गुणवत्तेकडे विशेष लक्ष दिलं पाहिजे.
साधारणपणे, जेव्हा खरं केशर कोमट पाण्यात टाकलं जातं, तेव्हा त्याचा रंग हळूहळू पाण्यात मिसळू लागतो. पण जर कृत्रिम रंग मिसळलेलं केशर असेल, तर लाल रंग खूप वेगाने आणि गडदपणे बाहेर पडण्याची शक्यता असते. तरीही, केवळ या चाचणीच्या आधारे केशराची शुद्धता पूर्णपणे निश्चित करता येत नाही. त्याचा दर्जा आणि सत्यता जाणून घेण्यासाठी ते विश्वासार्ह विक्रेत्यांकडून खरेदी करणं आणि योग्य गुणवत्ता प्रमाणपत्रं तपासणं गरजेचं आहे.