Saffron : तुम्ही घेतलेलं केशर अस्सल आहे की नकली? कसं ओळखायचं?
Saffron: बाजारात मिळणारे केशर खरे आहे की खोटे हे कसे ओळखावे? कोमट पाण्याची चाचणी, रंग, वास, चव आणि FSSAI नियमांच्या आधारे शुद्धता ओळखण्यासाठी काही सोप्या टिप्स इथे जाणून घेऊया.

केशर: तुम्ही घेतलेलं केशर खरं आहे की खोटं.. असं तपासा
जेवणाला अद्भुत सुगंध आणि चव देणारे केशर हा जगातील सर्वात महागड्या मसाल्यांपैकी एक आहे. केवळ काही ग्रॅमसाठी जास्त पैसे मोजावे लागत असल्याने बाजारात याला प्रचंड मागणी आहे.
मात्र, याचाच फायदा घेत काही भामटे ग्राहकांना नकली केशर विकून त्यांची फसवणूक करत आहेत. दिसायला अगदी खऱ्या केशरासारखीच लालभडक दिसणारी ही नकली उत्पादने ओळखणे सर्वसामान्यांसाठी मोठे आव्हान आहे. मग आपण विकत घेतलेले केशर अस्सल आहे की नकली हे घरच्या घरी कसे तपासायचे ते आता पाहूया.

कोमट पाण्याने सोपी चाचणी
अस्सल केशर ओळखण्याची सर्वात लोकप्रिय पद्धत म्हणजे वॉटर टेस्ट. एका छोट्या काचेच्या वाटीत थोडे कोमट पाणी घ्या आणि त्यात केशराच्या दोन-तीन काड्या टाका. थोडा वेळ त्यांना न हलवता तसेच ठेवल्यास पाण्याचा रंग बदललेला दिसेल.
जर ते अस्सल असेल, तर पाण्यात टाकल्याबरोबर लगेच रंग न बदलता हळूहळू सोनेरी पिवळा रंग येईल. एवढेच नाही, तर त्या काड्या त्यांचा लाल रंग तसाच टिकवून ठेवतील. जर पाण्यात टाकल्यावर काही सेकंदातच पाणी गडद लाल किंवा केशरी रंगाचे झाले, तर ते कृत्रिम रंग दिलेले नकली केशर आहे असे समजावे.
काड्यांचा आकार आणि रंग बदलण्याची पद्धत पाहिलीत का?
केवळ पाण्याचा रंगच नाही, तर भिजल्यानंतर त्या केशराच्या काड्यांची स्थिती कशी आहे हे पाहणे देखील खूप महत्त्वाचे आहे. शुद्ध केशर म्हणजे झाडावरून काढलेले नैसर्गिक वाळलेले स्टिग्मा. हे दिसायला गडद लाल रंगाचे असतात आणि एका टोकाला थोडे रुंद किंवा ट्रम्पेटच्या आकाराचे असतात.
सगळ्या काड्या एकासारख्या, मशीनने कापल्यासारख्या नसतात. पाण्यात भिजल्यानंतरही खऱ्या काड्या त्यांचा लाल रंग गमावत नाहीत. जर रंगवलेले नकली असतील, तर ते रंग गमावून पांढरे किंवा फिकट पिवळ्या रंगाचे होतात. तसेच, मक्याच्या तंतूंना रंग देणे यांसारखी भेसळ या पद्धतीने सहज ओळखता येते.
वास आणि चवीवरून ओळखा
अस्सल केशराला एक विशिष्ट, नैसर्गिक सुगंध असतो. यात असलेल्या सॅफ्रानल नावाच्या नैसर्गिक संयुगामुळे याला गोडव्यासोबतच एक अप्रतिम फुलांचा वास येतो. जर तुम्ही विकत घेतलेल्या केशराला कोणताही वास येत नसेल, बुरशीचा वास येत असेल किंवा रासायनिक वास येत असेल, तर ते लगेच बाजूला ठेवणे चांगले.
तसेच, अस्सल केशर थोडे तोंडात टाकल्यास ते गोड लागत नाही, तर त्याची चव थोडी कडू असते. यात असलेले पिक्रोक्रोसिन नावाचे घटक याला ती कडू चव देतात. मात्र, संशयास्पद असलेली नकली उत्पादने चाखून पाहणे आरोग्यासाठी चांगले नाही हे लक्षात ठेवा.
FSSAI नियम आणि लॅब टेस्टचे महत्त्व
भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI) च्या नियमांनुसार.. अस्सल केशर गडद लाल रंगाचे असावे, त्याला नैसर्गिक कडू चव आणि सुगंध असावा. त्यात कोणतेही कृत्रिम रंग, कीटक किंवा प्रदूषक नसावेत. मात्र, घरी केल्या जाणाऱ्या या प्राथमिक चाचण्या केवळ माहितीसाठी आहेत.
काही प्रगत भेसळ साध्या पाण्याच्या चाचणीने ओळखणे कठीण असते. त्यामुळे तुम्हाला पूर्ण खात्री हवी असेल, तर मान्यताप्राप्त फूड टेस्टिंग लॅबमध्ये स्पेक्ट्रोफोटोमेट्री चाचण्या करून घेणे उत्तम. खरेदी करताना कधीही सुट्ट्या स्वरूपात न घेता विश्वसनीय ब्रँडची पाकिटे निवडणे नेहमीच सुरक्षित असते.
