- Home
- India
- Delhi Difference : दिल्ली, नवी दिल्ली, दिल्ली NCT आणि दिल्ली NCR मध्ये काय फरक आहे? एकाच शहराची इतकी नावे का?
Delhi Difference : दिल्ली, नवी दिल्ली, दिल्ली NCT आणि दिल्ली NCR मध्ये काय फरक आहे? एकाच शहराची इतकी नावे का?
भारताची राजधानी दिल्ली आहे हे सर्वांनाच माहीत आहे. पण याला दिल्ली, नवी दिल्ली, दिल्ली NCT आणि दिल्ली NCR अशी वेगवेगळी नावे का आहेत?

एकाच दिल्लीला इतकी नावे का?
Delhi : भारताची राजधानी कोणती असा प्रश्न विचारला, तर लहान मुलंही लगेच दिल्ली असं उत्तर देतील. दिल्लीबद्दल कोणालाही काहीच शंका नसते... पण जेव्हा नवी दिल्ली, दिल्ली NCT (नॅशनल कॅपिटल टेरिटरी) आणि दिल्ली NCR (नॅशनल कॅपिटल रिजन) अशी नावे ऐकायला मिळतात, तेव्हा अनेक जण गोंधळून जातात. हे सगळं एकच आहे की वेगवेगळं, असा प्रश्न पडतो. मग दिल्लीला एवढी नावे का? प्रत्येक नावाचा अर्थ काय?

१. दिल्ली (Delhi NCT)
दिल्लीचं जुनं नाव इंद्रप्रस्थ होतं. हे शहर अतिशय प्राचीन आहे... महाभारताच्या काळात ते पांडवांची राजधानी होतं असं मानलं जातं. नंतर दिल्लीचे सुलतान आणि मुघलांनी या शहराला राजधानी बनवून राज्य केलं. अशा प्रकारे हजारो वर्षांपासून भारताची राजधानी असलेलं हे ऐतिहासिक शहर आहे.
सध्या दिल्ली हा एक केंद्रशासित प्रदेश आहे... म्हणजे इथल्या सगळ्या अधिकारांची सूत्रं केंद्राच्या हातात असतात. इथं विधानसभा आहे... मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळ आहे... पण इतर राज्यांसारखे सरकारला पूर्ण अधिकार नसतात. कायदा आणि सुव्यवस्थेसोबतच इतर बाबीही केंद्र सरकारच पाहतं.
दिल्ली म्हणजे फक्त एक शहर नसून १३ जिल्ह्यांचं एक राज्य आहे. यापूर्वी ११ जिल्हे होते, पण जुनी दिल्ली, मध्य उत्तर दिल्ली आणि बाह्य उत्तर दिल्ली असे नवीन जिल्हे तयार झाले आहेत. अशा १३ जिल्ह्यांच्या प्रदेशाला दिल्ली म्हणतात. यालाच अधिकृतपणे दिल्ली NCT (नॅशनल कॅपिटल टेरिटरी) म्हटलं जातं.
२. नवी दिल्ली (New Delhi)
दिल्लीच्या १३ जिल्ह्यांपैकी नवी दिल्ली हा एक जिल्हा आहे... म्हणजे हा फक्त शहराचा एक भाग आहे. ब्रिटिश काळात हा नवी दिल्लीचा भाग तयार झाला. ब्रिटिशांनी इथे मोठ्या इमारती बांधून देशावर राज्य केलं. म्हणूनच राष्ट्रपती भवन, इंडिया गेट, संसद भवन यांसारख्या वास्तू नवी दिल्लीतच आहेत. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, जुन्या दिल्लीशी संबंध नसलेलं, ब्रिटिशांनी वसवलेलं हे नवं प्रशासकीय शहर म्हणजेच नवी दिल्ली.
३. दिल्ली NCR (Delhi NCR)
दिल्ली ही फक्त देशाची राजधानी नाही, तर औद्योगिकदृष्ट्याही खूप विकसित झालेला भाग आहे. म्हणूनच इथली लोकसंख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे... शहर वेगाने विस्तारत आहे. म्हणूनच सरकारने दिल्ली आणि त्याच्या आसपासच्या भागांना जोडून दिल्ली नॅशनल कॅपिटल रिजनची स्थापना केली.
दिल्लीतील १३ जिल्ह्यांसोबतच उत्तर प्रदेशातील ८ जिल्हे, राजस्थानमधील २ जिल्हे आणि हरियाणातील १४ जिल्हे मिळून ३७ जिल्ह्यांचा हा दिल्ली NCR तयार करण्यात आला आहे. दिल्लीसोबतच आसपासच्या परिसराचाही विकास व्हावा, याच उद्देशाने हा दिल्ली NCR स्थापन करण्यात आला आहे.

