- Home
- India
- Smallest River In India : भारतातील सर्वात छोटी नदी, जी 60 वर्षे सुकलेली होती आणि पुन्हा जिवंत झाली
Smallest River In India : भारतातील सर्वात छोटी नदी, जी 60 वर्षे सुकलेली होती आणि पुन्हा जिवंत झाली
Smallest River In India: आपल्या देशात अनेक नद्या आहेत. पण तुम्हाला माहिती आहे का सर्वात छोटी नदी कोणती आहे? जवळपास ६० वर्षे कोरडी पडलेली ही नदी पुन्हा जिवंत झाली आहे. जाणून घ्या या नदीबद्दल.

भारतातील सर्वात छोटी नदी
आपल्या देशात नद्यांबद्दल विचार केला की लगेच गंगा, यमुना, गोदावरी, कृष्णा अशा नद्यांची नावे आठवतात. या सर्व नद्या हजारो किलोमीटर लांब आहेत. पण तुम्हाला माहित आहे का भारतातील सर्वात छोटी नदी कोणती आहे? एक अशी नदी आहे जी फक्त ४५ किलोमीटर लांब आहे. ती म्हणजे अरवरी नदी. राजस्थानमधील वाळवंटातून ती वाहते. पण या नदीचा इतिहास खूप मोठा आहे.
अरवरी नदीचा उगम कुठे होतो?
ही नदी राजस्थानच्या अलवर जिल्ह्यातील अरवली पर्वतरांगातून उगम पावते. तिची एकूण लांबी फक्त ४५ किलोमीटर आहे. म्हणूनच तिला भारतातील सर्वात छोटी नदी मानले जाते.

सुकलेली नदी... पुन्हा कशी जिवंत झाली?
ही नदी केवळ तिच्या लहान आकारामुळेच प्रसिद्ध नाही, तर तिच्या पुनरुज्जीवनाची कथा देशासाठी एक आदर्श बनली आहे. जंगलतोड आणि तीव्र दुष्काळामुळे ही नदी जवळपास ६० वर्षे पूर्णपणे कोरडी पडली होती. फक्त पावसाळ्यातच थोडं पाणी दिसायचं आणि नंतर ती पूर्णपणे कोरडी पडायची. पण १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, 'भारताचे जलपुरुष' म्हणून ओळखले जाणारे प्रसिद्ध पर्यावरणवादी डॉ. राजेंद्र सिंह यांच्या नेतृत्वाखाली स्थानिक गावकऱ्यांनी एक मोठा संकल्प केला. पावसाचे पाणी साठवण्यासाठी गावकऱ्यांनी एकत्र येऊन पारंपारिक मातीचे चेक डॅम (बंधारे) बांधले. अशा शेकडो चेक डॅमच्या बांधणीमुळे भूजल पातळी वाढली आणि १९९० च्या दशकात ६० वर्षे कोरडी पडलेली अरवरी नदी पुन्हा जिवंत झाली. ती पुन्हा एक बारमाही नदी म्हणून वाहू लागली.
जागतिक ओळख मिळालेली नदी...
एका सुकलेल्या नदीचे लोकांच्या प्रयत्नांमुळे पुन्हा जिवंत होणे... यामुळे ही नदी खूप खास बनली. जगभरातून तिचे कौतुक झाले. लोकांनी केलेल्या या अद्भुत प्रयत्नांमुळे, अरवरी नदीच्या पाणलोट क्षेत्रातील गावकऱ्यांना २००० साली इंटरनॅशनल रिव्हर प्राईझने सन्मानित करण्यात आले. आता ही नदी तिथल्या लोकांसाठी जीवनदायिनी बनली आहे.

