- Home
- lifestyle
- Peanuts Benefits : मेंदूला 'शार्प' करणारे शेंगदाणे... रोज खाल्ल्यास होतील जबरदस्त फायदे
Peanuts Benefits : मेंदूला 'शार्प' करणारे शेंगदाणे... रोज खाल्ल्यास होतील जबरदस्त फायदे
संध्याकाळी चहासोबत खाल्ले जाणारे शेंगदाणे फक्त चविष्ट स्नॅक्स नाहीत; तर ते मेंदूच्या आरोग्यासाठीही फायदेशीर ठरू शकतात, असे अभ्यासातून समोर आले आहे. रोज शेंगदाणे खाल्ल्याने मेंदूकडे जाणारा रक्तप्रवाह आणि स्मरणशक्तीत कसा बदल होतो?

शेंगदाण्याचे फायदे
मोबाईल, सोशल मीडिया, कामाचा ताण यामुळे आपण नेहमीच मेंदूला कामाला लावतो. पण मेंदूचे आरोग्य जपणारे पदार्थ आपण खातो का? विशेषतः स्वस्तात मिळणाऱ्या शेंगदाण्याकडे अनेक जण फक्त 'टाईमपास' म्हणून पाहतात. मात्र, यातील पोषक घटक आणि मेंदूच्या आरोग्याबाबतचे संशोधन सध्या लक्ष वेधून घेत आहे.
नेदरलँड्सच्या मास्ट्रिच युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांनी शेंगदाणे खाणे, मेंदूतील रक्तप्रवाह आणि स्मरणशक्ती यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास केला आहे. विशेषतः आहारात रोज शेंगदाणे खाल्ल्यास मेंदूच्या कार्यात कोणते बदल होतात, याचे परीक्षण केले गेले.

रोज शेंगदाणे खाल्ल्यास मेंदूत काय बदल होतो?
या अभ्यासात ६७ वर्षांच्या सरासरी वयाच्या ३१ निरोगी वृद्धांचा सहभाग होता. त्यांना १६ आठवडे रोज ६० ग्रॅम मीठ न घातलेले, सालीसकट भाजलेले शेंगदाणे दिले गेले. तर दुसऱ्या टप्प्यात शेंगदाणे नसलेला आहार दिला.
अभ्यासाच्या शेवटी काही रंजक बदल दिसून आले.
• मेंदूकडे जाणारा एकूण रक्तप्रवाह ३.६% ने वाढला.
• मेंदूच्या 'ग्रे मॅटर'कडे जाणारा रक्तप्रवाह ४.५% ने वाढला.
• 'डिलेड रिकॉल' चाचणीत शाब्दिक स्मरणशक्ती ५.८% ने सुधारली.
• सिस्टोलिक रक्तदाब सरासरी ५ mmHg ने कमी झाला.
मात्र, मेंदूच्या सर्वच कार्यांमध्ये सुधारणा झाली नाही. काम करण्याशी संबंधित काही चाचण्या आणि 'सायकोमोटर स्पीड'मध्ये कोणतेही विशेष फायदे दिसून आले नाहीत.
शेंगदाणे तरुणांसाठीही फायदेशीर आहेत का?
फक्त वृद्धांवरच नाही, तर तरुणांवरही शेंगदाण्यांसंबंधी संशोधन करण्यात आले आहे.
२०२१ मध्ये प्रकाशित झालेल्या ARISTOTLE अभ्यासात ६३ निरोगी तरुण सहभागी झाले होते. त्यांना सहा महिने रोज २५ ग्रॅम सालीसकट भाजलेले शेंगदाणे किंवा ३२ ग्रॅम 'पीनट बटर' देण्यात आले.
अभ्यासाच्या शेवटी, शेंगदाणे आणि पीनट बटर खाणाऱ्या गटांमध्ये स्मरणशक्तीत (immediate memory) सुधारणा झाल्याचे दिसून आले. तसेच, काही गटांमध्ये चिंतेचे प्रमाणही कमी झाले होते.
यामुळे शेंगदाणे तरुणांच्या स्मरणशक्तीसाठीही फायदेशीर ठरू शकतात, अशी शक्यता वाढली आहे. मात्र, याचा सर्वांना सारखाच फायदा होईलच, असा कोणताही ठोस पुरावा नाही.
शेंगदाण्यात मेंदूसाठी कोणते पोषक घटक असतात?
शेंगदाण्यात मेंदू आणि शरीराच्या कार्यासाठी आवश्यक असलेले अनेक पोषक घटक आढळतात.
१. चांगले फॅट्स (Good Fats): शेंगदाण्यातील अनसॅच्युरेटेड फॅटी ॲसिड्स हृदयाच्या आरोग्याला मदत करतात.
२. व्हिटॅमिन ई (Vitamin E): अँटी-ऑक्सिडंट गुणधर्म असलेले हे व्हिटॅमिन पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह तणावापासून वाचवते.
३. प्रोटीन (Protein): शरीरातील उतींची देखभाल आणि वाढीसाठी प्रथिने आवश्यक आहेत.
४. पॉलीफिनॉल्स (Polyphenols): शेंगदाण्याच्या सालामध्ये आढळणाऱ्या या वनस्पती संयुगांमध्ये अँटी-ऑक्सिडंट गुणधर्म असतात.
हे पोषक घटक शेंगदाण्याला एक पौष्टिक स्नॅक बनवतात. पण, ते खाल्ल्याने थेट मेंदूची कार्यक्षमता वाढते, असे म्हणता येणार नाही.
रोज किती शेंगदाणे खावेत?
अभ्यासात ६० ग्रॅम शेंगदाणे वापरले गेले असले, तरी सर्वांनी तेवढेच खावे, असे नाही.
• मीठ न घातलेले भाजलेले शेंगदाणे निवडावेत.
• ते प्रमाणात खाणे गरजेचे आहे.
• जास्त मीठ, तेल लावून भाजलेले शेंगदाणे टाळावेत.
• ज्यांना शेंगदाण्याची ॲलर्जी आहे, त्यांनी ते खाऊ नयेत.
• शरीराचे वजन आणि रोजच्या कॅलरीच्या गरजेनुसार शेंगदाण्याचे प्रमाण ठरवावे.
शेंगदाणे खाल्ल्यास विसरभोळेपणा दूर होतो का?
अनेकांना पडणारा हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे.
शेंगदाणे खाल्ल्याने अल्झायमर, स्मृतिभ्रंश किंवा विसरभोळेपणा बरा होतो, असा कोणताही पुरावा या अभ्यासातून मिळालेला नाही.
शिवाय, २०२६ मधील (संदर्भानुसार) एका छोट्या अभ्यासात स्मरणशक्ती कमी झालेल्या आणि हृदयविकाराचा धोका असलेल्या वृद्धांना १२ आठवडे शेंगदाणे दिले गेले. त्यात त्यांच्या स्मरणशक्तीत किंवा मेंदूच्या कार्यात कोणतीही विशेष सुधारणा दिसली नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर, मेंदूच्या आरोग्यासाठी शेंगदाणे एक पौष्टिक आहार आहे. पण, ते मेंदूला शार्प करणारे 'जादुई अन्न' नाही. संतुलित आहार, पुरेशी झोप, व्यायाम यांच्यासोबतच मेंदूचे आरोग्य जपावे लागेल.

