नवरात्रीमध्ये कन्या पूजनाला खूप महत्त्व आहे. २०२६ मध्ये १९ आणि २० ऑक्टोबरला अष्टमी आणि नवमी एकत्र आल्याने भाविकांमध्ये थोडा गोंधळ आहे. दिल्ली पंचांगानुसार १९ ऑक्टोबरलाच दोन्ही तिथींचे मुहूर्त आहेत. त्यामुळे स्थानिक पंचांगानुसार योग्य वेळ पाहून कन्या पूजन आणि नैवेद्य दाखवणं महत्त्वाचं आहे.
शारदीय नवरात्रीत कन्या पूजनाला (ज्याला कंजक पूजाही म्हणतात) खूप महत्त्व आहे. या दिवशी लहान मुलींना देवी दुर्गेचं रूप मानून त्यांची पूजा केली जाते. त्यांना पारंपरिक जेवण दिलं जातं आणि त्यांचे आशीर्वाद घेतले जातात. साधारणपणे नवरात्रीच्या शेवटच्या दिवसांत, म्हणजेच महाअष्टमी किंवा महानवमीला ही पूजा होते.
२०२६ मध्ये अष्टमी आणि नवमीच्या तारखांवरून भाविकांमध्ये थोडा गोंधळ निर्माण झाला आहे. कारण या दोन्ही तिथी १९ आणि २० ऑक्टोबर दरम्यान येत आहेत. 'एनडीटीव्ही प्रॉफिट'ने दिलेल्या दिल्ली पंचांगाच्या वेळेनुसार, सोमवार, १९ ऑक्टोबरला अष्टमी आणि नवमी दोन्ही तिथींचे मुहूर्त आहेत. त्यामुळे तुमच्या घरच्या परंपरेनुसार तुम्ही या दिवशी पूजा करू शकता.
कन्या पूजन २०२६: तारीख आणि शुभ मुहूर्त
कन्या पूजन परंपरेनुसार अष्टमी किंवा नवमीला केलं जातं. काही घरांमध्ये दोन्ही दिवशी पूजा होते, तर काही जण आपल्या घरच्या प्रथेनुसार एक दिवस निवडतात.
'एनडीटीव्ही प्रॉफिट'ने दिलेल्या दिल्ली पंचांगानुसार महत्त्वाच्या वेळा खालीलप्रमाणे आहेत:
कन्या पूजनाची तारीख: उत्तर भारतीय परंपरेनुसार सोमवार, १९ ऑक्टोबर २०२६
अष्टमी तिथी सुरू: १८ ऑक्टोबर, सकाळी ८:२७ वाजता
अष्टमी तिथी समाप्त: १९ ऑक्टोबर, सकाळी १०:५१ वाजता
नवमी तिथी समाप्त: २० ऑक्टोबर, दुपारी १२:५० वाजता
अष्टमी पूजा मुहूर्त: १९ ऑक्टोबर, सकाळी ८:२९ ते १०:१६ पर्यंत
नवमी अभिजित मुहूर्त: १९ ऑक्टोबर, सकाळी ११:४३ ते दुपारी १२:२९ पर्यंत
या वेळा दिल्ली पंचांगानुसार आहेत आणि तुमच्या शहरानुसार त्यात थोडा बदल होऊ शकतो. त्यामुळे पूजेची अचूक वेळ जाणून घेण्यासाठी तुमच्या स्थानिक पंचांगाचा किंवा भटजींचा सल्ला नक्की घ्या.
१९ ऑक्टोबरलाच अष्टमी आणि नवमी का साजरी होतेय?
हिंदू सणांच्या तारखा चंद्र कॅलेंडरनुसार (पंचांग) ठरतात. त्यामुळे एखादी तिथी पूर्ण २४ तास असेलच असं नाही.
२०२६ मध्ये अष्टमी १८ ऑक्टोबरला सुरू होऊन १९ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत राहील. त्यानंतर लगेच नवमी सुरू होईल आणि ती २० ऑक्टोबरपर्यंत चालेल. याच कारणामुळे अनेक उत्तर भारतीय कॅलेंडरमध्ये १९ ऑक्टोबरलाच महाअष्टमी आणि महानवमी दाखवण्यात आली आहे.
ज्यांच्याकडे अष्टमीला कन्या पूजन होतं, ते अष्टमीच्या तिथीनुसार पूजा करू शकतात. तर नवमीला पूजा करणारे लोक नवमी सुरू झाल्यावर विधी करू शकतात. स्थानिक पंचांगानुसार यात बदल असू शकतो, त्यामुळे वेळ तपासून घेणं फायद्याचं ठरेल.
कन्या पूजन २०२६: या पूजेचं महत्त्व काय?
कन्या पूजन हे स्त्री शक्ती आणि देवी दुर्गेच्या दैवी रूपाचा सन्मान करण्याचं प्रतीक आहे. परंपरेनुसार, नवदुर्गेची नऊ रूपं म्हणून नऊ लहान मुलींना घरी बोलावून त्यांची पूजा केली जाते.
अनेक घरांमध्ये मुलींसोबत एका लहान मुलालाही पूजेसाठी बोलावलं जातं. त्याला 'लांगूर' किंवा 'भैरव' मानलं जातं. घरच्या प्रथेनुसार त्याचा पूजेत समावेश असतो.
घरातील दुर्गा पूजा किंवा हवन पूर्ण झाल्यावर हा विधी केला जातो. अनेक भाविक कन्या पूजन आणि नैवेद्य दाखवल्यानंतरच आपला नवरात्रीचा उपवास सोडतात.
कन्या पूजन विधी: पूजा कशी करावी?
साधारणपणे खालील पद्धतीने कन्या पूजन केलं जातं:
- पूजेची जागा स्वच्छ करा: मुलांसाठी बसण्यासाठी एक स्वच्छ आणि आरामदायी जागा तयार करा.
- मुलींचं स्वागत करा: मुलींना आदराने घरी बोलवा आणि त्यांना व्यवस्थित बसवा.
- पाय धुवा: परंपरेनुसार, आदराचं प्रतीक म्हणून भाविक मुलांचे पाय स्वच्छ पाण्याने धुतात.
- टिळा लावा: कुंकू किंवा चंदनाचा टिळा लावा आणि त्यांना फुलं तसंच अक्षता (अखंड तांदूळ) वाहा.
- प्रार्थना करा: देवी दुर्गेची प्रार्थना करा आणि कुटुंबासाठी आशीर्वाद मागा.
- जेवण वाढा: देवीला नैवेद्य दाखवल्यानंतर, ताजं आणि पारंपरिक जेवण मुलांना वाढा.
- भेटवस्तू किंवा दक्षिणा द्या: तुमच्या क्षमतेनुसार फळं, मिठाई, कपडे, वह्या-पेन किंवा पैसे द्या.
- पूजेची सांगता: मुलांचे आभार माना आणि ते जाण्यापूर्वी त्यांचे आशीर्वाद घ्या.
वेगवेगळ्या राज्यांत आणि कुटुंबांत या विधीमध्ये थोडे बदल असू शकतात. त्यामुळे तुम्ही तुमच्या घरच्या प्रथेनुसार पूजा करू शकता.
कन्या पूजनासाठी कोणता नैवेद्य बनवतात?
अनेक उत्तर भारतीय घरांमध्ये कन्या पूजनाच्या पारंपरिक जेवणात तीन मुख्य पदार्थ असतात:
- पुरी: गरमागरम आणि ताज्या पुऱ्या.
- काळे चणे: पारंपरिक मसाले वापरून बनवलेली काळ्या चण्याची उसळ.
- रव्याचा शिरा: रवा, तूप आणि साखर वापरून बनवलेला गोड शिरा.
काही घरांमध्ये फळं, मिठाई आणि इतर शाकाहारी पदार्थही दिले जातात. हे जेवण आधी देवी दुर्गेला नैवेद्य म्हणून दाखवलं जातं आणि मग मुलांना वाढलं जातं.
कन्या पूजन २०२६: काय करावं आणि काय टाळावं?
काय करावं?
- पूजेची जागा स्वच्छ आणि प्रसन्न ठेवा.
- घरच्या परंपरेनुसार ताजं शाकाहारी जेवण बनवा.
- मुलांचं प्रेमाने स्वागत करा आणि त्यांना आदराने वागवा.
- तुमच्या बजेटनुसार भेटवस्तू किंवा दक्षिणा द्या.
- एखाद्या खात्रीशीर स्थानिक पंचांगानुसार मुहूर्त तपासून घ्या.
- मुलांना त्यांच्या इच्छेनुसार आणि आरामात पूजेत सहभागी होऊ द्या.
काय टाळावं?
- शिळं किंवा उरलेलं अन्न प्रसाद म्हणून देणं टाळा.
- नैवेद्यासाठी घरच्या पारंपरिक पद्धती पाळा; अनेक घरांमध्ये कांदा आणि लसूण वापरला जात नाही.
- मुलांना अवघडल्यासारखं वाटेल अशा कोणत्याही विधीत त्यांना जबरदस्तीने सहभागी करू नका.
- अन्न वाया जाईल इतकं जास्त जेवण बनवू नका.
- प्रत्येक शहरात एकच मुहूर्त असेल, असा गैरसमज बाळगू नका.
दसरा २०२६ कधी आहे?
वर दिलेल्या सणांच्या कॅलेंडरनुसार, विजयादशमी म्हणजेच दसरा मंगळवार, २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरा केला जाईल. हा दिवस वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचं प्रतीक आहे. भारतात अनेक ठिकाणी प्रार्थना, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि रावण दहन करून हा सण साजरा होतो.
नवरात्रीचे शेवटचे दिवस जवळ येत असताना, भाविकांनी स्थानिक कॅलेंडरनुसार कन्या पूजनाची वेळ तपासून घेणं गरजेचं आहे. यामुळे त्यांना त्यांच्या घरच्या आणि स्थानिक परंपरेनुसार योग्य वेळी पूजा करता येईल.
