Used Cooking Oil : एकदा वापरलेलं तेल किती दिवस टिकतं? जाणून घ्या FSSAI चे नियम!
FSSAI cooking oil guidelines: भजी, वडे तळल्यानंतर उरलेलं तेल तुम्ही पुन्हा वापरता का? हे तेल किती दिवस साठवून ठेवावं आणि ते कधी फेकून द्यावं, याबद्दल FSSAI चे नियम काय सांगतात ते नक्की जाणून घ्या.
वापरलेलं खाद्यतेल
घरी भजी, बोंडा, वडा किंवा पुरी तळल्यानंतर कढईत उरलेलं तेल आपण लगेच फेकून देत नाही. अनेक घरांमध्ये हे तेल बाटलीत भरून पुन्हा वापरण्याची सवय असते. पण एकदा वापरलेलं तेल किती दिवस साठवून ठेवणं योग्य आहे? ते पुन्हा गरम करून स्वयंपाकात वापरणं सुरक्षित आहे का? या प्रश्नांची उत्तरं माहीत असणं गरजेचं आहे.
तेल एकदा वापरलं म्हणजे ते लगेच खराब होतं, असं नाही. पण ते कितीही दिवस साठवून ठेवणंही चुकीचं आहे. आपण तेल किती तापमानावर गरम केलं, त्यात काय तळलं, ते किती वेळा वापरलं आणि कसं साठवलं, यावर त्याची गुणवत्ता ठरते.
या गोष्टींची काळजी घेतल्यास तेलाची नासाडी टळेल. शिवाय, खराब तेल वापरल्याने आरोग्याला होणारा धोकाही कमी होईल.
एकदा वापरलेलं तेल किती दिवस टिकतं?
भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI) ने याबद्दल काही मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. त्यानुसार, तळण्यासाठी वापरलेलं तेल गाळून तुम्ही भाजी किंवा आमटी बनवण्यासाठी वापरू शकता. पण हे वापरलेलं तेल एक किंवा दोन दिवसांतच संपवणं गरजेचं आहे. जास्त काळ साठवून ठेवल्यास तेलाची गुणवत्ता वेगाने घसरते.
१-२ दिवसांत वापरा
तळलेलं तेल गाळून घेतल्यानंतर त्याचा दर्जा चांगला असेल, तर ते भाजी किंवा आमटीसाठी वापरता येतं, असं FSSAI सांगतं.
पुन्हा पुन्हा गरम करू नका
प्रत्येक वेळी तेल जास्त तापमानावर गरम केल्यास त्यातील रासायनिक घटक बदलतात.
दर्जा घसरल्यास लगेच फेकून द्या
ठराविक दिवस पूर्ण होण्याची वाट पाहू नका. तेल खराब वाटल्यास लगेच फेकून द्या.
तेल पुन्हा वापरताना त्यात कोणते बदल होतात?
एकच तेल पुन्हा पुन्हा जास्त तापमानावर गरम केल्यास त्यात ऑक्सिडेशनसारखे रासायनिक बदल होतात. यामुळे तेलाचा रंग, वास आणि घट्टपणा बदलतो. शिवाय, आरोग्याला घातक असणारे काही रसायनेही त्यात तयार होतात.
यामुळे होणारे मुख्य त्रास:
• हृदयाचे आरोग्य: खराब दर्जाचे तेल सतत खाल्ल्याने हृदयाच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो.
• पचनाचा त्रास: खराब तेलात बनवलेले पदार्थ खाल्ल्याने काहींना पोटदुखी किंवा पचनाचा त्रास होऊ शकतो.
• अन्नाचा दर्जा घसरतो: तळलेल्या पदार्थांची चव, वास आणि कुरकुरीतपणा कमी होतो.
अर्थात, एकदा वापरलेलं तेल खाल्ल्याने लगेच हे सगळे त्रास होतील असं नाही. हा धोका तेलाचा दर्जा, तापमानाची पातळी, ते पुन्हा वापरण्याची पद्धत आणि तुम्ही ते किती प्रमाणात खाता, यावर अवलंबून असतो.
तेल खराब झालंय का? या ५ लक्षणांकडे लक्ष द्या!
१. रंग खूप गडद होणे
तेलाचा रंग नेहमीपेक्षा खूप गडद किंवा गढूळ झाला असेल, तर ते वापरू नका.
२. निळसर-राखाडी धूर येणे
तेलातून नेहमीपेक्षा वेगळा धूर येऊ लागल्यास गॅस बंद करा आणि ते तेल पुन्हा वापरू नका.
३. घट्ट फेस जमा होणे
तेलावर न जाणारा आणि नेहमीपेक्षा वेगळा फेस जमा होत असेल, तर ते तेल खराब झाल्याचं हे लक्षण आहे.
४. अन्नाचे कण जास्त असणे
तळलेल्या पदार्थांचे छोटे कण तेलात तसेच राहिले, तर ते पुन्हा गरम होताना करपतात आणि तेलाचा दर्जा बिघडवतात.
५. चिकटपणा किंवा कुबट वास
तेलाचा घट्टपणा वाढला असेल किंवा त्यातून कुबट वास येत असेल, तर ते लगेच फेकून द्या.
FSSAI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्येही या लक्षणांचा उल्लेख आहे. तरीही, तेल फक्त दिसायला चांगलं आहे म्हणून ते पूर्णपणे सुरक्षित आहे, असं ठामपणे सांगता येत नाही.
घरी वापरलेलं तेल योग्य प्रकारे कसं साठवावं?
भजी किंवा वडे तळल्यानंतर तेल उरलं असेल, तर या पद्धतींचा अवलंब करा.
१. आधी थंड होऊ द्या: गरम तेल लगेच बाटलीत ओतू नका.
२. अन्नाचे कण गाळून घ्या: यासाठी बारीक गाळणी किंवा स्वच्छ सुती कापड वापरा.
३. स्वच्छ आणि कोरड्या भांड्यात ठेवा: तेलात पाण्याचा अंश जाणार नाही, याची काळजी घ्या.
४. झाकण लावून साठवा: हवा आणि प्रकाशाशी तेलाचा संपर्क कमीत कमी येऊ द्या.
५. भाजी किंवा आमटीसाठी वापरा: एकदा तळण्यासाठी वापरलेलं तेल पुन्हा डीप फ्राय करण्यासाठी वापरण्याऐवजी इतर स्वयंपाकासाठी वापरणं केव्हाही चांगलं.
६. जास्त दिवस साठवू नका: FSSAI च्या नियमांनुसार, वापरलेलं तेल एक किंवा दोन दिवसांत संपवणं आरोग्यासाठी हितावह आहे.
एकच तेल किती वेळा वापरता येतं?
या प्रश्नाचं एकच उत्तर सगळ्या घरांना लागू होत नाही. तेलाचा प्रकार, तापमान, तळला जाणारा पदार्थ आणि गरम करण्याची वेळ यावर तेलाचा दर्जा ठरतो.
FSSAI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, तेल पुन्हा वापरणं शक्यतो टाळावं. जर पुन्हा गरम करावंच लागलं, तर जास्तीत जास्त तीन वेळाच ते वापरावे, ही मर्यादा ओलांडू नये. शक्य असल्यास तेल फक्त एकदाच वापरणं सर्वात सुरक्षित आहे. तीन वेळा वापरलं म्हणजे तेल सुरक्षितच राहील, याची कोणतीही हमी नसते.
त्यामुळे, घरी वडा किंवा भजी तळलेलं तेल पुन्हा वापरताना त्याचा दर्जा बदलला असेल, तर किती वेळा वापरलं हे न मोजता ते थेट फेकून द्यावं.
वापरलेलं तेल बेसिनमध्ये ओतावं का?
हे नक्की टाळा. स्वयंपाकघरातील सिंक, ड्रेनेज पाईप किंवा टॉयलेटमध्ये तेल ओतल्यास पाईप तुंबण्याची शक्यता असते.
थोडं तेल फेकून द्यायचं असेल, तर ते वाळू, लाकडाचा भुसा किंवा जुन्या कागदात मिसळून कचराकुंडीत टाका, जेणेकरून ते गळणार नाही. जर तेलाचं प्रमाण जास्त असेल, तर ते अधिकृत संकलन केंद्रात देणं हा सर्वात उत्तम पर्याय आहे.
गृहिणींनी लक्षात ठेवावी अशी महत्त्वाची गोष्ट
खाद्यतेल वाया न घालवणं ही चांगली सवय आहे. पण पैसे वाचवण्यासाठी खराब दर्जाचं तेल वापरणं आरोग्यासाठी घातक ठरू शकतं. तळलेलं तेल गाळून घ्या आणि एक-दोन दिवसांत इतर स्वयंपाकासाठी वापरा. ते पुन्हा पुन्हा डीप फ्राय करण्यासाठी वापरू नका. तेलाचा रंग, वास, घट्टपणा किंवा धूर येण्याच्या पद्धतीत बदल जाणवल्यास ते लगेच फेकून द्या.
स्वयंपाकघरातील सवयींमध्ये केलेला हा छोटासा बदल अन्नाचा दर्जा टिकवून ठेवण्यास आणि आरोग्याचे धोके कमी करण्यास नक्कीच मदत करेल.
