Mongolia Land Of Horses : असा देश जिथे माणसांपेक्षा घोड्यांची संख्या जास्त आहे!
जगातल्या कोणत्याही देशात सहसा माणसांची लोकसंख्या जास्त असते आणि प्राण्यांची कमी. पण जगात असाही एक देश आहे, जिथे माणसांपेक्षा घोडेच जास्त आहेत. हा आश्चर्यकारक देश कोणता आहे, हे तुम्हाला माहितीये का?
'लँड ऑफ हॉर्सेस'
'लँड ऑफ हॉर्सेस'
जगातल्या प्रत्येक देशाची आपली अशी एक खासियत असते. काही देश निसर्गसौंदर्यासाठी ओळखले जातात, तर काही त्यांच्या संस्कृती आणि परंपरेसाठी. पण आशिया खंडातल्या मंगोलिया देशाची ओळख तिथले घोडे आहेत. या देशात माणसांपेक्षा घोड्यांची संख्या जास्त आहे. मंगोलिया तिथले विस्तीर्ण गवताळ प्रदेश, वाळवंट, भटके जीवन आणि घोड्यांसोबतच्या घट्ट नात्यासाठी प्रसिद्ध आहे. म्हणूनच या देशाला 'लँड ऑफ हॉर्सेस' (Land of Horses) असं म्हणतात.
मंगोलियात माणसांपेक्षा घोडेच जास्त!
मंगोलियात माणसांपेक्षा घोडेच जास्त!
सध्या मंगोलियात सुमारे ३५ लाख (३.५ दशलक्ष) लोक राहतात. पण इथल्या घोड्यांची संख्या तब्बल ४० लाखांहून (४ दशलक्ष) अधिक आहे! काही अंदाजांनुसार, इथे ५० लाखांपर्यंत (५ दशलक्ष) घोडे आहेत. म्हणजेच देशाच्या लोकसंख्येपेक्षा घोड्यांची संख्याच इथे जास्त आहे.
फक्त घोडेच नाही, तर मंगोलियात मेंढ्या, शेळ्या, गायी आणि उंटांसारखे प्राणीही मोठ्या संख्येने आहेत. इथले विस्तीर्ण गवताळ प्रदेश आणि पशुपालनावर अवलंबून असलेली जीवनशैली हे यामागचं मुख्य कारण आहे.
मंगोलियन लोक घोडे का पाळतात?
मंगोलियन लोक घोडे का पाळतात?
मंगोलियात घोड्यांची संख्या जास्त असण्यामागे तिथली भौगोलिक परिस्थिती आणि पारंपारिक जीवनशैली कारणीभूत आहे. देशातले विस्तीर्ण गवताळ प्रदेश पशुपालनासाठी एकदम योग्य आहेत.
ग्रामीण भागातली बहुतांश मंगोलियन कुटुंबे पशुपालनावरच अवलंबून आहेत. त्यांच्याकडे अनेक प्रकारचे प्राणी असले तरी घोड्यांना विशेष महत्त्व आहे. कमी चारा खाऊनही कठीण हवामानात तग धरून राहण्याची ताकद या घोड्यांमध्ये असते. शिवाय लांबच्या प्रवासासाठीही हे घोडे भटक्या लोकांसाठी खूप उपयुक्त ठरतात.
मंगोलियातल्या पारंपारिक भटक्या कुटुंबांसाठी घोडा हा फक्त एक प्राणी नाही. ते त्यांचं प्रवासाचं साधन, उपजीविकेचा स्रोत आणि सांस्कृतिक ओळख आहे. एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतर करताना घोडे महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
अलीकडे कार, बाईकसारखी आधुनिक वाहने आली असली तरी ग्रामीण भागात घोड्यांचं महत्त्व कमी झालेलं नाही. "घोडा नसलेला मंगोलियन माणूस म्हणजे पंख नसलेल्या पक्ष्यासारखा आहे," अशी एक म्हण तिथे खूप लोकप्रिय आहे. यावरून ते घोड्यांना किती महत्त्व देतात हे समजून येतं.
लहान वयातच घोडदौड
मंगोलियन संस्कृतीत मुलांना अगदी लहान वयातच घोडेस्वारी शिकवली जाते. विस्तीर्ण मैदानात घोड्यांना नियंत्रित करणं हा तिथल्या ग्रामीण जीवनाचा एक भाग आहे. हे फक्त मनोरंजनासाठी नाही, तर जनावरांना चारण्यासाठी आणि एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेण्यासाठी हे कौशल्य खूप महत्त्वाचं असतं.
मंगोलियातलं घोड्याच्या दुधाचं खास पेय
मंगोलियातलं घोड्याच्या दुधाचं खास पेय
मंगोलियात मादी घोड्याच्या दुधाला विशेष मागणी असते. घोड्याचं दूध आंबवून 'आयराग' (Airag) नावाचं पारंपारिक पेय तयार केलं जातं. मंगोलियन खाद्यसंस्कृतीत हे खूप प्रसिद्ध आहे.
काही भागात घोड्याचं मांसही खाल्लं जातं. पण सगळेच जण घोड्याचं मांस खातात असं नाही. स्थानिक परिस्थिती आणि कुटुंबाच्या परंपरेनुसार खाद्यसंस्कृती बदलते.
उत्सवांमध्ये घोड्यांना विशेष स्थान
मंगोलियात होणाऱ्या 'नादम' (Naadam) या पारंपारिक क्रीडा महोत्सवात घोड्यांच्या शर्यतीला विशेष महत्त्व आहे. या महोत्सवात घोड्यांची शर्यत, तिरंदाजी आणि कुस्ती हे प्रमुख खेळ असतात. तरुण स्वार विस्तीर्ण मैदानात घोडे पळवतात. या स्पर्धांना मंगोलियन संस्कृतीत ऐतिहासिक महत्त्व आहे.
मंगोलियाचा इतिहास आणि घोडे
मंगोलिया आणि घोड्यांचं नातं शतकानुशतकं जुनं आहे. मंगोल साम्राज्याच्या विस्ताराच्या वेळी घोडे ही सैन्याची सर्वात मोठी ताकद होती. विशेषतः चंगेज खानच्या काळात वेगाने हालचाल करणारं घोडदळ हाच मंगोल सैन्याचा कणा होता.
विस्तीर्ण आशिया खंडात वेगाने प्रवास करण्यासाठी घोड्यांनी दिलेली साथ मंगोल इतिहासात महत्त्वाची भूमिका बजावते. याच ऐतिहासिक नात्यामुळे आजही मंगोलियन संस्कृतीत घोड्यांना इतका आदर मिळतो.
कठीण हवामानात तग धरणारे मंगोलियन घोडे
कठीण हवामानात तग धरणारे मंगोलियन घोडे
मंगोलियात हिवाळ्यातलं हवामान अत्यंत कठीण असतं. तापमान उणे (मायनस) अंशांपर्यंत खाली जाण्यासोबतच प्रचंड बर्फवृष्टी आणि थंड वारे वाहतात. अशा वातावरणातही स्थानिक घोडे उघड्यावरच राहतात आणि आपला चारा स्वतः शोधतात.
मंगोलियन घोडे आकाराने लहान असले तरी ते खूप मजबूत असतात. त्यांना गोठ्यात बांधून ठेवण्याऐवजी नैसर्गिक वातावरणातच चरायला सोडण्याची इथली पारंपारिक पद्धत आहे. याच कारणामुळे हे घोडे कोणत्याही कठीण भौगोलिक परिस्थितीचा सामना करू शकतात.
मंगोलियन लोकांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग
मंगोलियात घोड्याला विशेष स्थान आहे. त्याच्याकडे फक्त एक प्राणी म्हणून पाहिलं जात नाही. देशाचा इतिहास, सण, अन्न, वाहतूक, पशुपालन आणि ग्रामीण जीवनशैली... अशा प्रत्येक गोष्टीत घोडा जोडला गेला आहे. म्हणूनच तिथे घोड्यांबद्दल अनेक म्हणी, गाणी आणि कथा तयार झाल्या आहेत.
विस्तीर्ण स्टेपी (Steppe) गवताळ प्रदेशात घोड्यांचे कळप मुक्तपणे फिरताना दिसणं हे मंगोलियातल्या खास दृश्यांपैकी एक आहे. आधुनिक जग कितीही वेगाने बदलत असलं तरी देशाच्या अनेक भागात घोडे आजही लोकांच्या दैनंदिन जीवनाशी जोडलेले आहेत. याच कारणामुळे मंगोलियाला 'लँड ऑफ हॉर्सेस' म्हणण्याची परंपरा आजही कायम आहे.
