झुरळाच्या दुधाला सुपरफूड म्हणणाऱ्या एका रिपोर्टवर टेक अब्जाधीश इलॉन मस्कने 'किळसवाणं' अशी प्रतिक्रिया दिली आहे. पॅसिफिक बीटल झुरळांपासून मिळणाऱ्या या दुधात भरपूर प्रोटीन आणि ऊर्जा असते, पण ते काढण्याची प्रक्रिया खूपच गुंतागुंतीची आहे.
"किळसवाणं." शुक्रवार, ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी इलॉन मस्कने एका शब्दात आपली प्रतिक्रिया दिली. झुरळाच्या दुधाचे फायदे सांगणारा एक रिपोर्ट नुकताच आला होता. पण मस्कने झुरळाचं दूध सुपरफूड असू शकतं, ही कल्पनाच फेटाळून लावली. त्याची ही रोखठोक प्रतिक्रिया सोशल मीडियावर लगेच व्हायरल झाली.
'द न्यूयॉर्क पोस्ट'ने ३० ऑक्टोबरला याबद्दलचा एक रिपोर्ट प्रसिद्ध केला होता. यात या विचित्र सुपरफूडबद्दल माहिती दिली होती. तसेच, हे दूध काढण्याच्या वैज्ञानिक पद्धतींबद्दलही सविस्तर सांगितलं होतं.
झुरळाचं दूध नेमकं काय आहे?
सकाळच्या चहाची गोष्ट विसरा. हे आपल्या नेहमीच्या दुधासारखं अजिबात नाही. मादी 'पॅसिफिक बीटल' झुरळं हे दूध तयार करतात. या पोषक द्रव्यामुळे त्यांच्या पिल्लांचं पोषण होतं. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, या 'दुधात' फॅट्स आणि साखरेसोबतच प्रोटीनचे स्फटिक (क्रिस्टल्स) असतात. याच गोष्टीने वैज्ञानिकांचं लक्ष वेधून घेतलं आहे.
वैज्ञानिकांच्या मते, हे प्रोटीन क्रिस्टल्स खूपच ताकदवान असतात. त्यात प्रचंड ऊर्जा असते. याच्या खास रचनेमुळे शरीराला हळूहळू आणि सलग पोषण मिळत राहतं. त्यामुळे भविष्यात हा एक उत्तम अन्न स्रोत बनू शकतो. या क्रिस्टल्सवर केलेल्या महत्त्वपूर्ण संशोधनासाठी भारत, फ्रान्स, जपान आणि अमेरिकेतील संशोधकांना २०२६ चा रसायनशास्त्रातील 'इग नोबेल पुरस्कार' (Ig Nobel Prize) मिळाला आहे. पर्यायी अन्नाच्या शोधातील या विचित्र पण महत्त्वाच्या शोधाचं परीक्षकांनीही कौतुक केलं.
दूध काढण्यातील आव्हाने आणि संशोधनाची स्थिती
हे 'दूध' मिळवणं सोपं काम नाही. ही प्रक्रिया खूपच गुंतागुंतीची आहे. यासाठी गर्भवती पॅसिफिक बीटल झुरळांच्या शरीरातून भ्रूण काढावे लागतात. त्यानंतर, प्रोटीन क्रिस्टल्स मिळवण्यासाठी संशोधक हे भ्रूण उघडतात. अनेक जण या कष्टाच्या कामाला 'विचित्र' मानतात. मोठ्या प्रमाणावर याचं उत्पादन करायचं झाल्यास अनेक व्यावहारिक आणि नैतिक प्रश्न उभे राहतात. विचार करा, फक्त एक ग्रॅम क्रिस्टल्स मिळवण्यासाठी शेकडो किंवा हजारो गर्भवती झुरळांवर प्रक्रिया करावी लागते. सध्याच्या तंत्रज्ञानानुसार याचं व्यावसायिक उत्पादन करणं अशक्य आहे. शिवाय, यामुळे प्राण्यांच्या हक्कांचे प्रश्नही निर्माण होतात.
२०२६ मध्ये 'इन्सेक्ट्स' (Insects) या जर्नलमध्ये एक अहवाल आला होता. यात पेयांमध्ये कीटकांचा वापर करण्याच्या शक्यतेवर चर्चा केली होती. पण झुरळाचं दूध अजूनही प्रायोगिक तत्त्वावरच आहे. हे काही रोजच्या वापरातलं अन्न नाही. याचा उत्पादन खर्च खूप जास्त आहे आणि लोकही ते सहज स्वीकारणार नाहीत. त्यामुळे हे दूध बाजारात येण्याची शक्यता सध्या तरी खूप कमी आहे.
लोकांच्या प्रतिक्रिया आणि मस्कचा प्रभाव
सामान्य लोकांनीही इलॉन मस्कच्या सुरात सूर मिसळला. झुरळापासून बनवलेलं काहीही पिण्याच्या कल्पनेवरच अनेक सोशल मीडिया युजर्सनी संताप व्यक्त केला. शुक्रवार, ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मस्कने याला 'किळसवाणं' म्हटलं आणि लोकांच्या भावनांना वाट मोकळी करून दिली. एक्स (पूर्वीचे ट्विटर) सारख्या प्लॅटफॉर्मवर हा विषय लगेच ट्रेंड होऊ लागला.
इंटरनेटवर याच्या वैज्ञानिक फायद्यांपेक्षा त्याच्या 'किळसवाण्या' स्वरूपावरच जास्त चर्चा झाली. युजर्सनी भन्नाट मीम्स शेअर केले. नुसत्या विचारानेच अनेकांनी मळमळ व्यक्त केली.
संशोधक या प्रोटीन क्रिस्टल्सच्या पौष्टिकतेचं कितीही कौतुक करत असले, तरी लोकांची मानसिकता बदलणं कठीण आहे. मस्कसारख्या प्रभावशाली व्यक्तींच्या प्रतिक्रियांमुळे हा विरोध अधिकच वाढतो. त्यामुळे झुरळाच्या दुधाला सुपरफूड म्हणून मुख्य प्रवाहात आणण्यात मोठा अडथळा निर्माण झाला आहे. यातून वैज्ञानिक क्षमता आणि लोकांचा दृष्टिकोन यातील मोठी दरी दिसून येते.
