HRA Tax Exemption : एक घर तुमचं, दुसरं आई-वडिलांचं; दोन घरांचं भाडं भरल्यास टॅक्स वाचतो का?

HRA Tax Exemption: तुम्ही स्वतःच्या आणि आई-वडिलांच्या अशा दोन घरांचं भाडं भरत असाल, तर तुम्हाला HRA टॅक्स बेनिफिट मिळेल का? जुन्या आणि नव्या टॅक्स रिजीमचे नियम काय सांगतात, ते सोप्या भाषेत समजून घ्या.

Image Credit : Google

दोन घरांचं भाडं भरल्यास टॅक्समध्ये सूट मिळते का?

नोकरीनिमित्त अनेक जण आपलं गाव सोडून दुसऱ्या शहरात भाड्याच्या घरात राहतात. त्याच वेळी, काही जण गावात राहणाऱ्या आई-वडिलांच्या घराचंही भाडं भरतात. अशा वेळी या दोन्ही घरांच्या भाड्यावर इन्कम टॅक्समध्ये सूट मिळवता येते का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. ज्या कर्मचाऱ्यांना पगारामध्ये HRA (हाऊस रेंट अलाउन्स) मिळतो, ते ज्या घरात प्रत्यक्षात राहतात, फक्त त्याच घराच्या भाड्यावर टॅक्स बेनिफिट क्लेम करू शकतात.

तुम्ही आई-वडिलांच्या घराचं भाडं भरत असलात, तरी ती रक्कम तुमच्या HRA मध्ये जोडता येत नाही. HRA चा नियम तुम्ही राहत असलेल्या घराच्या भाड्याशी जोडलेला आहे. त्यामुळे, एका शहरात स्वतः राहून दुसऱ्या शहरात आई-वडिलांच्या घराचं भाडं भरणारे लोक एकाच वेळी दोन घरांसाठी HRA क्लेम करू शकत नाहीत. शिवाय, हा फायदा फक्त जुन्या टॅक्स रिजीममध्येच (Old Tax Regime) मिळतो. नवीन टॅक्स रिजीम निवडणाऱ्यांना हा HRA बेनिफिट मिळत नाही.

Image Credit : our own

HRA टॅक्स बेनिफिट कसं कॅल्क्युलेट करतात?

HRA टॅक्स बेनिफिट नक्की कसं कॅल्क्युलेट करतात, हे समजून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे. जुन्या टॅक्स रिजीममध्ये यासाठी तीन गोष्टी पाहिल्या जातात. पहिली म्हणजे, कंपनीकडून तुम्हाला प्रत्यक्षात मिळालेला HRA. दुसरी, तुम्ही भरलेलं एकूण भाडं वजा तुमच्या बेसिक पगाराचे १० टक्के. आणि तिसरी गोष्ट म्हणजे, तुमच्या बेसिक पगाराचे ५० टक्के किंवा ४० टक्के. तुम्ही चेन्नई, मुंबई, दिल्ली किंवा कोलकाता यांसारख्या मेट्रो शहरांमध्ये राहत असाल, तर ५० टक्के धरले जातात आणि इतर शहरांसाठी ४० टक्के धरले जातात.

या तीनपैकी जी रक्कम सर्वात कमी असेल, त्यावरच तुम्हाला टॅक्समध्ये सूट मिळते. इथे पगार म्हणजे तुमचा बेसिक पगार आणि महागाई भत्ता (DA) असतो. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला महिन्याला २०,००० रुपये HRA मिळत असेल आणि तुम्ही प्रत्यक्षात १५,००० रुपये भाडं भरत असाल, तर तुम्हाला पूर्ण २०,००० रुपयांवर सूट मिळेल असं नाही. नियमानुसार कॅल्क्युलेशन करून जी रक्कम सर्वात कमी येईल, तीच फायनल मानली जाते.

Image Credit : our own

आई-वडिलांच्या घराचं भाडं

आई-वडिलांसाठी भाडं भरणाऱ्या लोकांसाठी आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. तुमचे आई-वडील दुसऱ्या शहरात राहत असतील आणि तुम्ही त्यांच्या घराचं भाडं भरत असाल, तर ते HRA मध्ये दाखवता येत नाही. पण, जर तुम्ही प्रत्यक्षात तुमच्या आई-वडिलांच्या मालकीच्या घरात भाड्याने राहत असाल, तर तुम्ही योग्य पुराव्यांसह HRA क्लेम करू शकता. मात्र, आई-वडिलांच्या घरात फुकट राहायचं आणि टॅक्स वाचवण्यासाठी खोटं भाडं दाखवायचं, हे पूर्णपणे चुकीचं आहे.

जेव्हा तुम्ही टॅक्स बेनिफिट क्लेम करता, तेव्हा तुमच्याकडे रेंट ॲग्रीमेंट, भाड्याच्या पावत्या आणि बँक ट्रान्झॅक्शनचे डिटेल्स असणं गरजेचं आहे. गरज पडल्यास तुम्हाला घरमालकाचा (म्हणजेच आई किंवा वडिलांचा) पॅन नंबरही द्यावा लागतो. इन्कम टॅक्सचा नियम तुम्ही प्रत्यक्षात केलेल्या खर्चावर अवलंबून असतो. त्यामुळे, कोणतेही पुरावे नसताना किंवा चुकीची माहिती देऊन टॅक्स वाचवण्याचा प्रयत्न करू नका.

Image Credit : our own

नव्या टॅक्स रिजीममध्ये HRA बेनिफिट मिळतो का?

ज्यांच्या पगारामध्ये HRA नसतो, त्यांच्यासाठी दुसरा काही पर्याय आहे का? जुन्या इन्कम टॅक्स कायद्यानुसार, ज्यांना HRA मिळत नाही ते लोक सेक्शन 80GG अंतर्गत घरभाड्यावर टॅक्स बेनिफिट क्लेम करू शकतात. पण हा फायदा सगळ्यांनाच आपोआप मिळत नाही. यासाठी तुमचं उत्पन्न, तुम्ही राहत असलेलं घर, तुमच्या नावावर स्वतःचं घर आहे की नाही आणि भाड्याचा खर्च या सगळ्या अटी तपासल्या जातात.

महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, नव्या टॅक्स रिजीममध्ये हा फायदा मिळत नाही. १ एप्रिल २०२६ पासून नवीन इन्कम टॅक्स कायदा २०२५ लागू होणार आहे. त्यामुळे तुम्ही कोणत्या आर्थिक वर्षाचा रिटर्न फाईल करत आहात आणि त्याला कोणते नियम लागू होतात, हे तपासणं खूप गरजेचं आहे. जुन्या आणि नव्या टॅक्स रिजीमच्या नियमांमध्ये खूप फरक असू शकतो. त्यामुळे टॅक्स बेनिफिट क्लेम करण्यापूर्वी इन्कम टॅक्स विभागाच्या अधिकृत गाईडलाईन्स नक्की वाचा.

Image Credit : our own

घरभाड्यावर टॅक्स बेनिफिट

थोडक्यात सांगायचं तर, स्वतः एका भाड्याच्या घरात राहून आई-वडिलांच्या दुसऱ्या घराचं भाडं भरणारे कर्मचारी या दोन्ही घरांसाठी एकत्र HRA क्लेम करू शकत नाहीत. तुम्ही प्रत्यक्षात ज्या घरात राहता, फक्त त्याच घराच्या भाड्याचा विचार टॅक्स बेनिफिटसाठी केला जातो. HRA चा फायदा घेण्यासाठी तुम्ही जुनी टॅक्स रिजीम निवडलेली असणं आवश्यक आहे. टॅक्समध्ये किती सूट मिळेल हे ठरवताना, तुम्हाला मिळालेला HRA, तुम्ही भरलेलं भाडं आणि तुमच्या पगाराची मर्यादा या सगळ्याचं कॅल्क्युलेशन करावं लागतं.

ज्यांना HRA मिळत नाही, त्यांनी आपण सेक्शन 80GG साठी पात्र आहोत की नाही, हे तपासून पाहिलं पाहिजे. टॅक्स बेनिफिट क्लेम करताना नेहमी खरी कागदपत्रं जवळ ठेवा आणि योग्य माहितीच द्या. तुम्हाला काही शंका असेल, तर एखाद्या टॅक्स एक्सपर्टची मदत घ्या. जुनी आणि नवी टॅक्स रिजीम यापैकी तुमच्यासाठी कोणती फायद्याची आहे, हे तपासून पाहणं कधीही चांगलं.