दीर्घकालीन गृहकर्ज फेडताना कुटुंबाची आर्थिक स्थिती सुरक्षित ठेवायची असेल, तर चांगल्या काळासोबतच वाईट काळाचाही विचार करावा लागतो. यासाठी पहिल्या ईएमआयच्या आधीच नियोजन करणे आवश्यक आहे.
एखादे गृहकर्ज २० वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ चालू शकते. एवढ्या मोठ्या काळात आयुष्य नेहमीच एकाच ट्रॅकवर राहत नाही. नोकऱ्या बदलतात, उत्पन्न कमी-जास्त होते आणि कुटुंबात नवीन सदस्यही येतात. अशा परिस्थितीत जर तुम्हाला कुटुंबाचे आर्थिक संरक्षण करायचे असेल, तर तुम्हाला केवळ चांगल्या दिवसांचा नाही, तर कठीण काळाचाही विचार करावा लागेल. हे सर्व नियोजन पहिल्या ईएमआयच्या आधीपासूनच सुरू व्हायला हवे.
दीर्घकालीन गृहकर्जामुळे कुटुंबावर आर्थिक धोका का निर्माण होतो?
कर्जदाराचे उत्पन्न अचानक थांबल्यास, कुटुंबाला कर्ज फेडता यावे यासाठी केलेली पूर्वतयारी म्हणजेच होम लोन प्रोटेक्शन होय. यामध्ये आपत्कालीन निधी, परवडणारा ईएमआय आणि कर्जदाराचा मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला आर्थिक आधार देणारा विमा यांचा समावेश असतो. जेणेकरून, थकबाकीमुळे घरावर जप्ती येणार नाही.
यात धोका अगदी सोपा आहे. गृहकर्ज हे मालमत्तेवर सुरक्षित (सिक्युअर्ड) असते आणि ईएमआयला तुमच्या वैयक्तिक परिस्थितीशी काहीही देणेघेणे नसते. तुम्ही कमवत असाल किंवा नसाल, ईएमआय दर महिन्याला भरावाच लागतो.
अडचण तीन प्रकारे येऊ शकते: नोकरी जाणे, दीर्घ आजारपण किंवा कुटुंबातील मृत्यू. पहिल्या दोन अडचणी काही काळासाठी बचतीतून भागवता येतात. पण तिसऱ्यासाठी विम्याची नितांत गरज असते.
तुमच्या कुटुंबासाठी किती ईएमआय परवडणारा आहे?
कर्ज देणाऱ्या संस्था तुमच्या उत्पन्नातील ठराविक टक्केवारीवरून हे ठरवतात. बहुतांश बँका ४० ते ५० टक्के ईएमआय योग्य मानतात. पण कदाचित तुमच्या कुटुंबासाठी ते सोयीचे नसेल.
समजा, तुम्ही २० वर्षांसाठी ८.५ टक्के व्याजदराने ₹५०,००,००० कर्ज घेतले. तर तुमचा ईएमआय अंदाजे ₹४३,३९१ येतो आणि तुम्हाला एकूण ₹१.०४ कोटी परत करावे लागतील. हे केवळ एक उदाहरण आहे, कारण व्याजदर बदलू शकतात. जर तुमचा पगार ₹१,००,००० असेल, तर ४३ टक्के रक्कम ईएमआयमध्येच जाईल. हे शक्य आहे, पण खूपच ओढाताण होईल.
काही सवयींमुळे हे सोपे होऊ शकते:
- अंतर ठेवा: बँकेने मंजूर केलेल्या ईएमआय मर्यादेपेक्षा तुमचा ईएमआय नेहमी कमी ठेवा. जेणेकरून शाळेची फी, वैद्यकीय खर्च आणि किराणा यांसारख्या गोष्टींना कधीच फटका बसणार नाही.
- प्रत्येक कर्जाचा विचार करा: कार लोन, वैयक्तिक कर्ज आणि क्रेडिट कार्डची थकबाकी या सर्व गोष्टी तुमच्या आर्थिक जबाबदाऱ्यांमध्ये मोजल्या जातात. त्यामुळे मोठे कर्ज घेण्यापूर्वी ही छोटी कर्जे फेडून टाका.
- व्याजदर बदलासाठी तयार राहा: फ्लोटिंग-रेट कर्जावर व्याजदर वाढल्यास ईएमआय किंवा कर्जाचा कालावधी वाढू शकतो. त्यामुळे थोड्या जास्त रक्कमेचा विचार करून चाचपणी करा.
पगारवाढ नक्कीच फायदेशीर ठरते, पण जोपर्यंत ती मिळत नाही, तोपर्यंत त्यावर विसंबून राहू नका.
कर्जाचा भार कालांतराने कसा कमी करावा?
मुदतपूर्व परतफेड (Prepaying) हा एक शांत पण प्रभावी उपाय आहे. जर तुम्ही याच कर्जाच्या मासिक हप्त्यामध्ये दरमहा ₹५,००० वाढवून भरले, तर तुमचे कर्ज जवळपास चार वर्षे आधीच फिटेल. हे कर्ज रक्कम आणि व्याजदर समान असताना शक्य होते.
जानेवारी २०२६ पासून, फ्लोटिंग व्याजदर असलेले कर्जधारक कोणतीही पेनल्टी न भरता मुदतपूर्व परतफेड करू शकतील. पण ही कर्जे व्यावसायिक हेतूने घेतलेली नसावीत आणि ती जानेवारी २०२६ नंतर मंजूर झालेली असावीत.
हा नवा नियम तुम्हाला लागू होतो की नाही, हे पाहण्यासाठी तुम्ही तुमचे कर्ज मंजुरी पत्र तपासावे. जेव्हा शक्य असेल तेव्हा बोनस किंवा टॅक्स रिफंडचा वापर कर्जाच्या मुद्दलाची परतफेड करण्यासाठी करा, कारण छोट्या रकमेमुळेही भविष्यात तुमचे बरेच पैसे वाचतील.
जेव्हा शक्य असेल तेव्हा बोनस आणि टॅक्स रिफंडचा वापर मुद्दल कमी करण्यासाठी करा, कारण छोट्या रकमेमुळेही वर्षांनुवर्षे लागणारे व्याज कमी होते.
आरबीआयची रिसेट फ्रेमवर्क देखील मदत करते. जेव्हा व्याजदर बदलतात, तेव्हा बँकांनी तुम्हाला पर्याय देणे बंधनकारक आहे: ईएमआय वाढवणे, कालावधी वाढवणे, किंवा दोन्ही. तुम्ही फिक्स्ड रेटवर जाण्याची मागणीही करू शकता, आणि कधीही मुदतपूर्व परतफेड करू शकता.
कर्जदाराने किती आपत्कालीन निधी बाजूला ठेवावा?
अंदाजे सहा महिन्यांच्या आवश्यक खर्चाएवढी रक्कम बाजूला ठेवा, ज्यामध्ये ईएमआयचाही समावेश असेल. गृहकर्ज हे अशा परिस्थितींपैकी एक आहे जिथे तीन महिन्यांऐवजी सहा महिन्यांचा निधी असणे जास्त फायदेशीर ठरते. हा निधी बचत खात्यात किंवा कमी जोखमीच्या लिक्विड पर्यायामध्ये ठेवा. कारण तुम्हाला तो तातडीने लागू शकतो आणि येथे उद्देश सुरक्षितता आहे, परतावा नाही.
गृहकर्ज चालू असताना टर्म इन्शुरन्स कुटुंबाचे संरक्षण कसे करतो?
आपत्कालीन निधी केवळ कठीण काळात मदत करतो. त्यातून पन्नास लाखांचे कर्ज फेडता येत नाही. कर्जदाराचा मृत्यू झाल्यास, सह-कर्जदाराला कर्ज फेडण्यास सांगितले जाते. आणि कायदेशीर वारसांची जबाबदारी केवळ त्यांना मिळालेल्या संपत्तीच्या मूल्याइतकीच असते. हे सर्व तुमच्या कर्ज करारावर अवलंबून असते, त्यामुळे तो नीट वाचा. कोणत्याही परिस्थितीत, तुमच्या कुटुंबाला घराबद्दल एक कठीण निर्णय घ्यावाच लागतो.
टर्म इन्शुरन्स प्लॅनमध्ये, पॉलिसी चालू असताना तुमचा मृत्यू झाल्यास तुमच्या नॉमिनीला विमा रक्कम दिली जाते. नॉमिनी या रकमेचा वापर तुम्ही घेतलेली कोणतीही कर्जे फेडण्यासाठी किंवा तुमच्या इतर आर्थिक जबाबदाऱ्या पूर्ण करण्यासाठी करू शकतो.
तुम्ही असा टर्म इन्शुरन्स घ्यावा, ज्याची रक्कम तुमच्या कर्जाएवढी असेल आणि ज्याचा कालावधी तुमच्या शेवटच्या ईएमआयपेक्षा जास्त असेल. टर्म इन्शुरन्स प्लॅन्सची तुलना करणे हे कुटुंबाची जबाबदारी असलेल्यांसाठी योग्य आहे, पण ते प्रत्येकासाठी योग्य असेलच असे नाही.
आपल्या आरोग्याच्या समस्यांबद्दल प्रामाणिक राहणे आणि कुटुंबाच्या संरक्षणासाठी वेळेवर प्रीमियम भरणे आवश्यक आहे.
अनेक बँका कर्जासोबत इन्शुरन्सही देतात. पण त्यातील कव्हर कर्जासोबत कमी होत जाते, त्याचे पैसे बँकेला मिळतात आणि कर्जात जोडल्या गेलेल्या सिंगल प्रीमियमवर व्याजही लागते. ज्या कर्जदारांना वैद्यकीय चाचण्या टाळायच्या आहेत त्यांच्यासाठी हे सोयीचे असू शकते.
परंतु बँका तुम्हाला तो घेण्यासाठी सक्ती करू शकत नाहीत. वैयक्तिक टर्म प्लॅनचा कव्हर स्थिर राहतो, पैसे नॉमिनीला मिळतात आणि तो कर्जाशी जोडलेला नसतो. त्यामुळे निवड करण्यापूर्वी दोन्हीची तुलना नक्की करा.
गृहकर्जासाठी किती कव्हर असावा?
तुम्हाला किती कर्ज भरायचे आहे, इथून सुरुवात करा. त्यानंतर तुमच्या कुटुंबाला किती वर्षे खर्च लागेल याची बेरीज करा आणि त्यातून तुमची बचत वजा करा. समजा, तुमचे कर्ज ₹४०,००,००० आहे, तुम्हाला ८ वर्षांसाठी ₹६,००,००० लागतील, एकूण रक्कम ₹४८,००,००० होईल, आणि तुमच्याकडे ₹८,००,००० बचत आहे. तर तुम्हाला ₹८०,००,००० चा कव्हर लागेल. हे फक्त एक उदाहरण आहे, तुमचे आकडे वेगळे असू शकतात.
टर्म इन्शुरन्स कॅल्क्युलेटरच्या मदतीने तुम्ही हा अंदाज लवकर लावू शकता आणि वय, उत्पन्न व ध्येयांनुसार कव्हर कसा बदलतो ते पाहू शकता. या निकालाचा फक्त एक प्राथमिक अंदाज म्हणून विचार करा आणि त्यानंतर अवलंबून असणारे सदस्य व भविष्यातील योजनांनुसार त्यात बदल करा.
गृहकर्ज घेणाऱ्यांसाठी सोपी चेकलिस्ट काय आहे?
- सही करण्यापूर्वी: तुमच्या खऱ्या बजेटनुसार ईएमआय तपासा आणि बँकेने दिलेल्या मर्यादेपेक्षा तो नेहमी कमी ठेवा.
- पहिल्या वर्षी: सहा महिन्यांचा आपत्कालीन निधी जमा करा आणि प्रत्येक पॉलिसीवर नॉमिनीचे नाव नोंदवा.
- दरवर्षी: तुमच्या कव्हरचा आढावा घ्या, कर्जाचे स्टेटमेंट तपासा आणि छोटी मुदतपूर्व परतफेड करण्याचा विचार करा.
- मोठ्या बदलानंतर: नवीन बाळ आल्यावर, पगार वाढल्यावर किंवा रिफायनान्स केल्यावर कव्हर पुन्हा तपासा.
कर्जदारांनी पुढे काय करावे?
या आठवड्यात एक काम नक्की करा. तुमच्या उत्पन्नानुसार ईएमआय तपासा, तुमचा आपत्कालीन निधी मोजा किंवा तुम्हाला किती कव्हर लागेल याचा अंदाज घ्या. वीस वर्षांचे कर्ज सुरुवातीला घेतलेल्या कंटाळवाण्या निर्णयांमुळेच सोपे होते. अशाच कंटाळवाण्या कामांपासून सुरुवात करा. दरवर्षी या सर्वांचा आढावा घ्या, कारण एवढे मोठे कर्ज तुमच्या सुरुवातीच्या अंदाजांपेक्षाही खूप काळ टिकते.
