दिवाळीच्या आधी घराची साफसफाई करताना धूळ, जळमटे आणि घातक केमिकल्सचा डोळ्यांना त्रास होऊ शकतो. या काळात डोळ्यांचे आरोग्य कसे जपावे, काय काळजी घ्यावी आणि सुरक्षिततेचे सोपे उपाय काय आहेत, याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घ्या.
दिवाळी जवळ आली की भारतात सगळीकडे घरांच्या साफसफाईची आणि सजावटीची लगबग सुरू होते. पडदे धुण्यापासून ते लादी पुसण्यापर्यंत, कपाटे आवरण्यापासून ते जळमटे काढण्यापर्यंत आणि भिंती रंगवण्यापर्यंत अनेक कामे सलग काही दिवस चालतात. या साफसफाईमुळे घरात सणासुदीचे आणि प्रसन्न वातावरण तयार होते, पण त्याच वेळी धूळ, ॲलर्जन्स आणि साफसफाईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या केमिकल्सचा लोकांना सामना करावा लागतो.
अनेक महिन्यांची साठलेली धूळ, बुरशीचे कण आणि हवेतील इतर त्रासदायक घटकांमुळे डोळ्यांना त्रास होऊ शकतो. विशेषतः ज्यांना ॲलर्जी किंवा ड्राय आयचा (कोरडे डोळे) त्रास आहे, त्यांना याचा जास्त फटका बसतो. त्याचबरोबर कडक क्लिनिंग सोल्युशन्स, जंतुनाशके आणि रंगांच्या वासामुळे डोळ्यांची जळजळ होऊ शकते आणि काही वेळा गंभीर दुखापतही होऊ शकते. सणासुदीच्या काळात डोळ्यांचे आरोग्य जपण्यासाठी आणि संभाव्य त्रास टाळण्यासाठी साफसफाई करताना काही सोप्या गोष्टींची काळजी घेणे गरजेचे आहे.
जगत फार्माचे संचालक डॉ. मनदीप सिंग बसू यांनी दिवाळीपूर्वीच्या साफसफाईचा डोळ्यांवर कसा परिणाम होतो, कोणती लक्षणे दिसल्यास लक्ष देणे गरजेचे आहे आणि डोळ्यांची जळजळ किंवा दुखापतीचा धोका कमी करण्यासाठी काय काळजी घ्यावी, याबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.
साफसफाई करताना डोळ्यांना धुळीचा कसा होतो त्रास?
घराची डीप क्लिनिंग करताना फर्निचर, पडदे, कपाटे आणि जमिनीवर साचलेली धूळ आणि इतर कण उडतात. झाडू मारताना, व्हॅक्यूम करताना, धूळ झटकताना आणि सामान हलवताना डस्ट माईट्स, परागकण आणि बुरशीचे कण हवेत पसरतात.
जेव्हा हे कण डोळ्यांच्या संपर्कात येतात, तेव्हा डोळ्यांच्या नाजूक भागाला त्रास होतो. यामुळे डोळे लाल होणे, खाज सुटणे, पाणी येणे आणि डोळ्यात काहीतरी गेल्यासारखे वाटणे, असा त्रास होऊ शकतो. ज्यांना ॲलर्जिक कंजंक्टिवायटिस किंवा ड्राय आयची समस्या आहे, त्यांना हा त्रास जास्त जाणवू शकतो.
दिल्लीसारख्या शहरांमध्ये आधीच प्रदूषणाची पातळी जास्त असते, तिथे घराच्या साफसफाईमुळे हवेतील कणांशी येणारा संपर्क डोळ्यांचा त्रास आणखी वाढवू शकतो.
क्लिनिंग केमिकल्समुळे होऊ शकते डोळ्यांची जळजळ आणि दुखापत
फ्लोअर क्लिनर्स, टॉयलेट डिसइन्फेक्टंट्स, ब्लीच, ग्लास क्लिनर्स आणि पेंट रिमूव्हर्स यांसारख्या घरगुती क्लिनिंग उत्पादनांमध्ये कडक रसायने असू शकतात. या रसायनांचे थेंब चुकून डोळ्यात गेल्यास किंवा त्यांच्या उग्र वासामुळे डोळे जळजळणे, लाल होणे आणि तात्पुरते अंधुक दिसणे, असे प्रकार होऊ शकतात.
काही गंभीर प्रकरणांमध्ये, विशिष्ट रसायनांच्या थेट संपर्कामुळे डोळ्यांच्या पुढच्या पारदर्शक भागाला म्हणजेच कॉर्नियाला नुकसान पोहोचू शकते.
वेगवेगळी क्लिनिंग उत्पादने एकत्र करणे देखील धोकादायक ठरू शकते. उदाहरणार्थ, ब्लीचमध्ये ॲसिडिक क्लिनर्स मिसळल्यास विषारी वायू तयार होतो, ज्यामुळे डोळे आणि श्वसनसंस्थेला त्रास होऊ शकतो.
कोणत्या लक्षणांकडे लक्ष देणे आहे गरजेचे?
जे लोक साफसफाईचे काम मोठ्या प्रमाणावर करत आहेत, त्यांनी डोळ्यांच्या कोणत्याही असामान्य लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. जळजळ किंवा रसायनांच्या संपर्काची काही सामान्य लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- डोळे लाल होणे आणि सतत खाज सुटणे.
- डोळ्यांतून खूप पाणी येणे किंवा चिकट स्त्राव येणे.
- डोळ्यांची जळजळ होणे.
- पापण्यांच्या आजूबाजूला सूज येणे किंवा त्रास होणे.
- प्रकाशाचा त्रास होणे.
- सतत अंधुक दिसणे.
जर ही लक्षणे कमी झाली नाहीत किंवा वाढली, तर घरगुती उपाय करण्याऐवजी लगेच डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
दिवाळीच्या साफसफाईत डोळ्यांचे रक्षण करण्याचे ६ मार्ग
साफसफाई करताना काही काळजी घेतल्यास धूळ आणि रसायनांचा संपर्क कमी करता येऊ शकतो.
१. प्रोटेक्टिव्ह आयवेअर (चष्मा) घाला
धूळ झटकताना, घासताना, रंगवताना किंवा क्लिनिंग सोल्युशन्स वापरताना सेफ्टी ग्लासेस किंवा गॉगल वापरा. डोळ्यांचे योग्य संरक्षण केल्याने धुळीचे कण आणि रसायनांचे थेंब डोळ्यात जाण्याचा धोका कमी होतो, विशेषतः वरची कपाटे आणि अवघड जागा साफ करताना हे जास्त महत्त्वाचे आहे.
२. ग्लोव्हज आणि मास्क वापरा
क्लिनिंग उत्पादने वापरताना रसायनांशी थेट संपर्क टाळण्यासाठी हातमोजे (ग्लोव्हज) घाला. झाडू मारताना, धूळ झटकताना आणि डीप क्लिनिंग करताना धूळ आणि हवेतील इतर कण श्वासावाटे आत जाऊ नयेत यासाठी मास्क नक्की वापरा.
३. खिडक्या आणि दरवाजे उघडे ठेवा
घरगुती क्लिनिंग उत्पादने वापरताना खिडक्या आणि दरवाजे उघडे ठेवा. हवा खेळती राहिल्यामुळे रसायनांचा उग्र वास आणि वाफा बंदिस्त जागेत साचून राहत नाहीत आणि बाहेर निघून जाण्यास मदत होते.
४. प्रॉडक्टवरील लेबल्स वाचा आणि केमिकल्स एकत्र करू नका
क्लिनिंग प्रॉडक्टच्या लेबलवर दिलेल्या सूचना आणि डायल्यूशन (पाणी मिसळण्याच्या) गाईडलाइन्सचे पालन करा. कधीही वेगवेगळी क्लिनिंग सोल्युशन्स, विशेषतः ब्लीच आणि ॲसिडिक उत्पादने एकत्र करू नका, कारण या मिश्रणातून हानिकारक वायू तयार होऊ शकतो. रसायने नेहमी त्यांच्या मूळ आणि लेबल असलेल्या डब्यांमध्येच ठेवा.
५. डोळ्यांना हात लावणे किंवा चोळणे टाळा
क्लिनिंग उत्पादने किंवा धुळीचे सामान हाताळल्यानंतर हात स्वच्छ धुवा. न धुतलेल्या हातांनी डोळ्यांना स्पर्श करू नका, कारण हाताला लागलेले रसायनांचे अंश आणि घाण डोळ्यांच्या नाजूक भागाला लागू शकते.
६. साफसफाई करताना ब्रेक घ्या
सतत धूळ आणि क्लिनिंगच्या वासात जास्त वेळ राहणे टाळा. नियमित ब्रेक घ्या, मोकळ्या हवेत जा आणि साफसफाईच्या कामांदरम्यान डोळ्यांना थोडा आराम द्या.
क्लिनिंग केमिकल्स डोळ्यात गेल्यास काय करावे?
चुकून क्लिनिंग केमिकल्स डोळ्यात गेल्यास त्वरित लक्ष देणे गरजेचे आहे. जर क्लिनिंग सोल्युशन डोळ्यात उडाले, तर प्रभावित डोळा स्वच्छ, कोमट वाहत्या पाण्याने किमान १५ ते २० मिनिटे सतत धुवा. रसायन बाहेर पडण्यास मदत व्हावी यासाठी डोळे धुताना पापण्या उघड्या ठेवा.
डोळा चोळणे किंवा घरगुती उपाय करणे टाळा. डोळे धुतल्यानंतर जळजळ कमी झाल्यासारखी वाटली तरीही, लगेच वैद्यकीय मदत घ्या.
धुळीमुळे होणाऱ्या सौम्य जळजळीसाठी, स्वच्छ, थंड कपड्याने शेकल्यास तात्पुरता आराम मिळू शकतो. मात्र, डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टचा सल्ला घेतल्याशिवाय आय ड्रॉप्स किंवा इतर औषधे वापरणे टाळा.
दिवाळीची तयारी करताना डोळ्यांच्या आरोग्याकडे लक्ष द्या
दिवाळीपूर्वीची साफसफाई हा सणाच्या तयारीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, पण यावेळी डोळ्यांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. साचलेली धूळ, ॲलर्जन्स आणि कडक क्लिनिंग केमिकल्सच्या संपर्कामुळे तात्पुरत्या जळजळीपासून ते गंभीर दुखापतीपर्यंत काहीही होऊ शकते.
प्रोटेक्टिव्ह चष्मा वापरणे, हातमोजे घालणे, हवा खेळती ठेवणे आणि क्लिनिंग उत्पादने हाताळताना सुरक्षिततेच्या सूचनांचे पालन करणे यामुळे हे धोके कमी होऊ शकतात.
साफसफाईनंतर किंवा रसायनांच्या संपर्कानंतर डोळे लाल होणे, दुखणे, खूप पाणी येणे किंवा अंधुक दिसणे असे त्रास कायम राहिल्यास, अजिबात उशीर न करता नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. या सर्व गोष्टींची काळजी घेतल्यास डोळ्यांची सुरक्षितता जपत घरातील सणाची तयारी व्यवस्थित पूर्ण करता येईल.
