पहाटे किंवा सकाळी हार्ट अटॅकचा धोका जास्त असण्यामागे शरीरातील सर्कॅडियन रिदम आणि हार्मोन्समधील बदल कारणीभूत असतात. झोपेतून उठताना ब्लड प्रेशर आणि हार्ट रेट वाढल्यामुळे आधीच अरुंद झालेल्या धमन्यांवर ताण पडून हार्ट अटॅक येऊ शकतो. योग्य जीवनशैली आणि पुरेशा झोपेच्या माध्यमातून हा धोका कमी करणे शक्य आहे.
अनेकांच्या मृत्यूचा विचार केला की एकच प्रश्न पडतो—सकाळीच हार्ट अटॅक का येतो? पुनीत राजकुमार यांच्यापासून ते अनेकांच्या बाबतीत पहाटेचा हार्ट अटॅक जीवघेणा ठरला आहे. काही जण हार्ट अटॅकला नशिबाचा दोष देतात. पण हे केवळ नशीब किंवा दुर्दैवाचे कारण नाही. शरीराची स्वतःची एक लय किंवा बायोलॉजिकल क्लॉक असते. आपले हृदय आणि संपूर्ण शरीर सर्कॅडियन रिदमच्या तालावर सतत काम करत असते. आपले रोजचे रुटीन, हार्मोन्स, ब्लड प्रेशर, रक्ताभिसरण—हे सर्व या रिदमद्वारे नियंत्रित केले जाते. आणि नेमक्या याच कारणामुळे सकाळी हार्ट अटॅकच्या घटना जास्त घडतात. विशेषतः हिवाळ्यात हा धोका अधिकच वाढतो.
सकाळीच हार्ट अटॅकचा धोका जास्त का?
तज्ज्ञांच्या मते, रात्रभर झोपून शरीराने विश्रांती घेतल्यानंतर, त्या अवस्थेतून पुन्हा जागे होताना म्हणजे ॲक्टिव्ह होण्यासाठी शरीर तयार होते. यावेळी आपला मेंदू शरीराला पुढील कामांसाठी तयार करतो. यामुळे सकाळी हार्मोन्सची पातळी वाढते, हृदयाचे ठोके वाढतात आणि रक्ताभिसरणही थोडे वाढते. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. पण ज्यांच्या आर्टरीज आधीच अरुंद झालेल्या आहेत, त्यांच्यासाठी हा बदल धोकादायक ठरतो.
सकाळच्या हार्ट अटॅकबद्दल तज्ज्ञ काय सांगतात?
सकाळी ६ ते दुपारी १२ च्या दरम्यान हार्ट अटॅकच्या घटना सर्वाधिक दिसून येतात. असे म्हटले जाते की, पहाटे शरीर जेव्हा जागे होते आणि दिवसाच्या कामासाठी तयार होते, तेव्हा शरीरात कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनलिनसारख्या हार्मोन्सचे प्रमाण वाढते. यामुळे अचानक ब्लड प्रेशर आणि हृदयाचे ठोके वाढतात. शिवाय रक्त थोडे घट्ट होते. त्यामुळे रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा धोकाही वाढतो.
एखाद्या व्यक्तीच्या कोरोनरी आर्टरीमध्ये जर आधीच प्लाक जमा असेल, तर सकाळचा हा ताण तो फोडू शकतो. प्लाक फुटताच रक्ताच्या गुठळ्या होऊ लागतात. आणि काही मिनिटांतच रक्ताभिसरण पूर्णपणे थांबते. ज्याचा परिणाम हार्ट अटॅकमध्ये होऊ शकतो. युरोपियन हार्ट जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनात असे सूचित केले आहे की, सकाळी शरीरातील हे बायोलॉजिकल बदल हार्ट अटॅकचा धोका वाढवू शकतात.
पूर्वकाळजी काय घ्यावी?
सकाळी हार्मोन्सची पातळी वाढली तरी ती हळूहळू सामान्य स्थितीत येते. वाढलेले ब्लड प्रेशरही नॉर्मल होते. संध्याकाळच्या वेळी शरीराला खूप विश्रांती मिळते. आर्टरीजमध्ये अचानक समस्या निर्माण होण्याचा धोकाही कमी होतो. याचा अर्थ असा नाही की संध्याकाळी हार्ट अटॅक येऊ शकत नाही. जर अतिप्रमाणात खाणे-पिणे झाले, संध्याकाळी मद्यपान केले, सतत मानसिक ताण किंवा कामाचा ताण असेल, तर अचानक धोका उद्भवू शकतो. त्यामुळे निरोगी जीवनशैली पाळल्यास संध्याकाळचा हार्ट अटॅकही टाळणे शक्य आहे.
हार्ट अटॅकची इतर मुख्य कारणे
हार्ट अटॅकच्या बाबतीत आपली जीवनशैली मोठी भूमिका बजावते. पुरेशी झोप न होणे, रात्री जागरण करण्याची सवय, मध्यरात्री जेवण ऑर्डर करून खाणे, अति प्रमाणात जेवणे, कामाचा सततचा ताण—या सर्व गोष्टी शरीराच्या बायोलॉजिकल क्लॉकला बिघडवतात. संशोधनातून सिद्ध झाले आहे की, विशेषतः पुरेशी झोप न झाल्यास हृदयविकाराचा धोका वाढतो. त्यामुळे रोज एका निश्चित वेळेवर झोपेतून उठणे, अति जास्त किंवा एकदम कमी न खाता प्रमाणात आहार घेणे, सकाळी उदास न राहता आनंदी मूडमध्ये राहणे आणि सकाळी कोणत्याही घाईगडबडीविना शांतपणे दिवसाची सुरुवात करण्याची सवय लावल्यास हार्ट अटॅकची भीती दूर करता येते. दैनंदिन जीवनातील हे छोटे-छोटे बदल शरीराशी जुळवून घेऊन हृदयाला सुरक्षित ठेवतात.
