Homemade Ghee Recipe : दुधाच्या सायीपासून घरीच बनवा साजूक तूप, सोपी पद्धत
बाजारात तूप आणि लोण्याचे भाव गगनाला भिडले आहेत. अशा वेळी विकतचे तूप आणण्यापेक्षा तुम्ही घरच्या घरी दुधाच्या सायीपासून शुद्ध तूप बनवू शकता. रोजच्या दुधावरची साय न फेकता त्यापासून खमंग तूप कसं बनवायचं?
सायीपासून तूप कसं बनवायचं?
रोज दूध तापवल्यावर त्यावर येणारी साय फेकून न देता साठवून ठेवा. या सायीपासून तुम्ही घरच्या घरी खमंग तूप बनवू शकता. बाजारात मिळणाऱ्या महागड्या तुपाला हा एक उत्तम आणि स्वस्त पर्याय आहे. घरच्या तुपाचा सुगंध आणि चवच वेगळी असते.
इडली, डोसा, पोंगल किंवा भातावर थोडं तूप घातलं की चव दुप्पट होते. लहान मुलांच्या जेवणापासून ते पारंपारिक मिठाईपर्यंत सगळीकडे आपण तूप वापरतो. त्यामुळे रोजच्या सायीपासून तूप बनवणं खूप फायद्याचं ठरतं.
तूप बनवण्यासाठी काय काय लागतं?
तूप बनवण्यासाठी खूप भांडी किंवा मशीनची गरज नसते. घरातल्या मोजक्या वस्तूंमध्ये काम होतं.
• दूध तापवून साठवलेली साय
• एक स्वच्छ झाकणाचा डबा
• लोणी काढण्यासाठी मिक्सर किंवा रवी
• जाड बुडाचं पातेलं
• तूप गाळण्यासाठी स्वच्छ गाळणी
• तूप साठवण्यासाठी कोरडी काचेची किंवा स्टीलची बरणी
महत्त्वाची गोष्ट: तुम्ही गायीच्या किंवा म्हशीच्या दुधाची साय वापरू शकता. दुधाचा प्रकार, फॅट्सचं प्रमाण आणि सायीच्या प्रमाणानुसार तुपाचं प्रमाण ठरतं.
सायीपासून तूप बनवण्याची सोपी कृती
साय साठवा
दूध चांगलं तापवून थंड झाल्यावर त्यावरची साय स्वच्छ चमच्याने काढा. ही साय एका डब्यात बंद करून लगेच फ्रिजमध्ये ठेवा. जास्त दिवस साठवायची असेल तर फ्रीजरचा वापर करा.
लोणी काढा
पुरेशी साय साठल्यावर ती थंड असतानाच मिक्सरमध्ये किंवा रवीने घुसळा. गरज वाटल्यास थोडं थंड पाणी घाला. थोड्याच वेळात लोणी वर येईल आणि ताक वेगळं होईल.
लोणी धुवून घ्या
हे लोणी वेगळं काढून स्वच्छ थंड पाण्यात दोन-तीन वेळा हलक्या हाताने धुवून घ्या. यामुळे उरलेलं ताक आणि दुधाचे कण निघून जातील. नंतर पाणी पूर्णपणे काढून टाका.
मंद आचेवर तापवा
लोणी एका जाड बुडाच्या पातेल्यात काढून मंद आचेवर तापवायला ठेवा. सुरुवातीला ते वितळून फेस येईल. नंतर त्यातला ओलावा कमी होऊ लागेल. पातेल्याच्या तळाशी दुधाचे कण जमा होताना दिसतील. गॅस मोठा ठेवला तर ते करपू शकतात.
तुपाचा अंदाज घ्या
फेस कमी झाल्यावर तुपाला छान सोनेरी पिवळा रंग येईल. तळाशी असलेले कण हलके सोनेरी तपकिरी रंगाचे झाले आणि खमंग सुवास येऊ लागला की गॅस बंद करा. तूप जास्त काळपट होऊ देऊ नका.
गाळून साठवा
तूप थोडं थंड झाल्यावर स्वच्छ गाळणीने गाळून घ्या. पूर्णपणे कोरड्या काचेच्या किंवा स्टीलच्या बरणीत ते साठवा. गरम तूप हाताळताना काळजी घ्या.
या पद्धतीने आधी लोणी काढून मग तूप बनवणं सोपं जातं. तुम्ही थेट साय तापवूनही तूप काढू शकता, पण त्यात दुधाचे कण जास्त उरतात.
साय किती दिवस साठवता येते?
रोज थोडीच साय मिळत असली तरी ती योग्य प्रकारे साठवली तर भरपूर तूप बनवता येतं.
• साय लगेच थंड करा: दूध थंड झाल्यावर साय काढून लगेच स्वच्छ डब्यात बंद करून ठेवा.
• फ्रिजमध्ये ठेवा: ही साय फ्रिजमध्ये ४°C किंवा त्यापेक्षा कमी तापमानाला ठेवणं सुरक्षित असतं. जास्त दिवस साठवायची असेल तर फ्रीजरमध्ये ठेवा.
• स्वच्छ चमचा वापरा: साय काढण्यासाठी रोज स्वच्छ चमचा वापरा. ओला किंवा खरकटा चमचा वापरू नका.
• खराब साय फेकून द्या: सायीला बुरशी आली असेल, रंग बदलला असेल किंवा घाण वास येत असेल तर ती फेकून द्या.
साय जास्त वेळ बाहेर ठेवू नका. अन्न सुरक्षेच्या नियमांनुसार, खराब होणारे पदार्थ रूम टेम्परेचरवर दोन तासांपेक्षा जास्त वेळ ठेवू नयेत. उन्हाळ्यात हा वेळ आणखी कमी होतो.
किती सायीतून किती तूप मिळतं?
हा प्रश्न अनेकांना पडतो. पण याचं कोणतंही एक निश्चित प्रमाण नाही. तुम्ही वापरत असलेल्या दुधातील फॅट्स, सायीतील पाण्याचा अंश, लोणी काढण्याची पद्धत यावर तुपाचं प्रमाण अवलंबून असतं.
उदाहरणादाखल सांगायचं तर, एका अभ्यासानुसार ३८.२% फॅट्स असलेल्या एक किलो सायीमध्ये साधारण ३८२ ग्रॅम फॅट्स असतात. पण प्रत्यक्षात मिळणाऱ्या तुपाचं प्रमाण यापेक्षा थोडं कमी असू शकतं. त्यामुळे ठराविक सायीतून नेमकं किती तूप मिळेल, हे खात्रीने सांगता येत नाही.
घरी तूप बनवताना लक्षात ठेवा या ५ गोष्टी
मंद आचेवर तापवा: तूप करपू नये म्हणून हे खूप महत्त्वाचं आहे.
साय योग्य प्रकारे साठवा: खराब झालेल्या सायीमुळे तुपाचा दर्जा आणि सुगंध बिघडू शकतो.
पाणी पूर्णपणे काढा: लोण्यात जास्त पाणी राहिलं तर तूप कढायला जास्त वेळ लागतो.
कोरड्या बरणीत साठवा: तुपात पाण्याचा किंवा ओलाव्याचा अंश जाणार नाही याची काळजी घ्या.
प्रमाणातच वापरा: तुपात फॅट्स आणि कॅलरीज जास्त असल्याने ते आहारात प्रमाणातच खाल्लेलं चांगलं.
घरच्या तुपाचे फायदे काय आहेत?
घरी तूप बनवण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे रोजच्या सायीचा योग्य वापर होतो. शिवाय, साय कशी साठवली आणि तूप कसं बनवलं यावर आपलं पूर्ण नियंत्रण असतं. पण घरी बनवलं म्हणून ते विकतच्या तुपापेक्षा जास्त पौष्टिक किंवा वैद्यकीयदृष्ट्या श्रेष्ठ आहे, असं म्हणता येणार नाही.
तुपात फॅट्स जास्त असतात. त्यामुळे हृदयविकार किंवा कोलेस्ट्रॉलचा त्रास असलेल्या लोकांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच तुपाचं सेवन करावं.
थोडक्यात सांगायचं तर...
रोजच्या दुधावरची साय साठवून, त्याचं लोणी काढून मंद आचेवर कढवलं की घरच्या घरी खमंग तूप तयार होतं. योग्य साठवणूक, स्वच्छ भांडी आणि संयम यामुळे उत्तम दर्जाचं तूप मिळतं.
टीप: दुधाचा प्रकार आणि तूप बनवण्याच्या पद्धतीनुसार तुपाचा रंग, सुगंध आणि प्रमाण बदलू शकतं. घरचं तूप साठवताना त्यात ओलावा जाणार नाही याची काळजी नक्की घ्या.
