Iron Deficiency : शरीरात आयर्नची कमतरता? ही 7 लक्षणं अजिबात इग्नोर करू नका
मानवी शरीरात आयर्न (लोह) खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतं. लाल रक्तपेशींमधील हिमोग्लोबिनच्या माध्यमातून शरीराच्या कानाकोपऱ्यात ऑक्सिजन पोहोचवण्याचं काम हेच खनिज करतं.
शरीरात आयर्नची कमतरता? ही ७ लक्षणं अजिबात इग्नोर करू नका
शरीरात ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी आणि हिमोग्लोबिन बनवण्यासाठी आयर्न खूप गरजेचं असतं. जेव्हा शरीरात आयर्नची कमतरता निर्माण होते, तेव्हा माणसाला खूप थकवा आणि अशक्तपणा जाणवतो. यामुळे मेंदूच्या कामावरही परिणाम होतो आणि शेवटी ॲनिमियाचा (रक्तक्षय) धोका वाढतो.
महिलांमध्ये ॲनिमियाचं प्रमाण सर्वाधिक
भारतात ॲनिमियाचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे आयर्नची कमतरता. 'नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्व्हे-५' (NFHS-5) च्या आकडेवारीनुसार, देशात ६ ते ५९ महिने वयाच्या ६७.१ टक्के मुलांमध्ये ॲनिमिया आहे. तसेच ५९.१ टक्के किशोरवयीन मुली, १५ ते ४९ वयोगटातील ५७ टक्के महिला आणि २५ टक्के पुरुषांनाही ॲनिमियाचा त्रास आहे. शरीरात आयर्न कमी झाल्यावर काही खास लक्षणं दिसू लागतात.
पुरेशी झोप घेऊनही थकवा जाणवणं हे पहिलं लक्षण
तुम्ही पुरेशी झोप आणि विश्रांती घेत असाल, तरीही तुम्हाला सतत थकवा जाणवत असेल, तर हे ॲनिमियाचं सर्वात पहिलं लक्षण असू शकतं. रक्तात ऑक्सिजनची पातळी कमी झाल्यामुळे स्नायू आणि मेंदूला पुरेशी ऊर्जा मिळत नाही. यामुळे चालताना किंवा जिने चढतानाही माणसाला खूप दम लागतो आणि रोजची कामं करणं कठीण होऊन बसतं.
त्वचा पिवळसर पडणं असू शकतं धोक्याचं लक्षण
शरीरात ऑक्सिजन वाहून नेणाऱ्या हिमोग्लोबिनचं प्रमाण कमी झालं की त्वचेचा नैसर्गिक रंग उडून जातो. विशेषतः चेहरा, तळहात किंवा पापण्यांच्या आतला भाग फिकट दिसू लागतो. काही प्रकरणांमध्ये त्वचा पिवळसर पडते, जे कावीळ (Jaundice) सारख्या आजाराचंही लक्षण असू शकतं.
श्वास घ्यायला त्रास होणं हेही आयर्न कमतरतेचं लक्षण
शरीरात आयर्नची कमतरता असल्याचं आणखी एक महत्त्वाचं लक्षण म्हणजे श्वास घ्यायला त्रास होणं. व्यायाम करताना किंवा जिने चढताना अनेकदा धाप लागते. शरीराला ऑक्सिजन पुरवण्यासाठी हृदय आणि फुफ्फुसांना जास्त काम करावं लागतं, त्यामुळे असं होतं. याकडे दुर्लक्ष केल्यास भविष्यात हार्ट अटॅकचा धोका वाढू शकतो.
हृदयाचे ठोके वाढणे किंवा अनियमित होणे
हृदयाचे ठोके अनियमित होणं हे सुद्धा आयर्न कमी असल्याचं लक्षण आहे. रक्तप्रवाह सुरळीत ठेवण्यासाठी हृदयाला जास्त मेहनत करावी लागते, तेव्हा हृदयाचे ठोके अचानक वाढतात किंवा त्यांची लय बिघडते. अशा वेळी छातीत धडधड वाढल्यासारखं किंवा ठोके चुकल्यासारखं वाटू शकतं.
मेंदूला ऑक्सिजन न मिळाल्यास चक्कर किंवा डोकेदुखीचा त्रास
मेंदूपर्यंत पुरेसा ऑक्सिजन पोहोचला नाही, तर माणसाला चक्कर येऊ शकते किंवा सतत डोकेदुखीचा त्रास सतावू शकतो. अचानक जागेवरून उठताना हा त्रास जास्त जाणवतो. याशिवाय, कामावर लक्ष केंद्रित करणं कठीण जातं आणि विचार स्पष्टपणे मांडता येत नाहीत.
रक्तप्रवाह कमी झाल्याने हात-पाय थंड पडतात
शरीरातील रक्तप्रवाह कमी झाला की हात आणि पाय नेहमी थंड राहतात. ऑक्सिजनची कमतरता असलेलं रक्त शरीराच्या शेवटच्या टोकापर्यंत म्हणजेच हात आणि पायांच्या पेशींपर्यंत नीट पोहोचू शकत नाही, त्यामुळे ते थंड पडतात.
बर्फ, माती किंवा खडू खाण्याची तीव्र इच्छा होणे
बर्फ, माती किंवा खडू यांसारख्या न खाण्याच्या गोष्टी खाण्याची तीव्र इच्छा होणं, याला वैद्यकीय भाषेत 'पिका' (Pica) असं म्हणतात. शरीरात आयर्नची खूप जास्त कमतरता निर्माण होते, तेव्हा असे विचित्र डोहाळे लागतात. यासोबतच तोंड येणं, ओठ फाटणं आणि जिभेला वेदना होणं ही देखील ॲनिमियाचीच लक्षणं आहेत.
