बंगळुरूच्या वेशीवर असलेलं होसाकोटे आता आयटी सिटीचं मुख्य 'ट्रान्सपोर्ट गेटवे' बनत आहे. के.आर. पुरम ते होसाकोटे मेट्रो, हाय-स्पीड रेल्वे आणि बंगळुरू-चेन्नई एक्सप्रेसवे यांसारखे मोठे प्रकल्प इथे एकत्र येत आहेत.

बंगळुरू: काही वर्षांपूर्वी बंगळुरूच्या बाहेरचं एक साधं गाव वाटणारं होसाकोटे आता वेगाने बदलत आहे. सिलिकॉन सिटीच्या पूर्व भागात असलेलं हे उपनगर भविष्यात आयटी सिटीचं मुख्य 'ट्रान्सपोर्ट गेटवे' (Transport Gateway) म्हणून समोर येत आहे. प्रस्तावित 'नम्मा मेट्रो' (Namma Metro), हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडॉर (High-Speed Rail Corridors) आणि बंगळुरू-चेन्नई एक्सप्रेसवे (Bengaluru-Chennai Expressway) यांसारखे मोठे प्रकल्प या भागात एकत्र येत असल्यामुळे होसाकोटेचं महत्त्व वाढलं आहे.

या वेगाने विकसित होणाऱ्या कॉरिडॉरमध्ये सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था मजबूत करण्यासाठी बंगळुरू मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (BMRCL) तयारीला लागलं आहे. के.आर. पुरम (KR Pura) ते होसाकोटे या १७ किलोमीटर लांबीच्या नव्या मेट्रो मार्गाचा सविस्तर प्रकल्प अहवाल (DPR) सध्या तयार केला जात आहे.

मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार यांच्या उपस्थितीत झालेल्या एका बैठकीत होसाकोटेचे आमदार शरद कुमार बच्चेगौडा यांनी याबद्दल माहिती दिली. "मुख्यमंत्र्यांनी मेट्रो विस्ताराला हिरवा कंदील दाखवला आहे. डीपीआर तयार होताच पुढच्या टप्प्यातील कामाला सुरुवात होईल," असं त्यांनी स्पष्ट केलं. या मेट्रो प्रकल्पाचा 'इकॉनॉमिक इंटरनल रेट ऑफ रिटर्न' (EIRR) १९ टक्के असल्याचा अंदाज आहे. हे आकडे प्रकल्पाचं व्यावसायिक आणि वाहतूक यश दर्शवतात.

होसाकोटेचं नवं ट्रान्सपोर्ट नेटवर्क आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर

येत्या काळात होसाकोटे हे दक्षिण भारतातील सर्वात महत्त्वाचं वाहतूक केंद्र बनेल. इथे खालील मोठे प्रकल्प राबवले जात आहेत:

प्रस्तावित मेट्रो लाईन: के.आर. पुरम ते होसाकोटे या १७ किमी लांबीच्या नव्या मेट्रो मार्गाचा डीपीआर तयार होत आहे.

बंगळुरू-चेन्नई एक्सप्रेसवे: हा भव्य एक्सप्रेसवे अंशतः सुरू झाला आहे. होसाकोटे ते आंध्र प्रदेशातील बैरेड्डीपल्लीपर्यंतचा सुमारे १०० किमीचा रस्ता आता वाहतुकीसाठी खुला झाला आहे.

हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडॉर: 'बंगळुरू-चेन्नई' आणि 'बंगळुरू-हैदराबाद' या हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडॉरसाठी होसाकोटेमध्ये एक स्वतंत्र आणि 'इंटिग्रेटेड स्टेशन' (Integrated Station) उभारण्याचा प्रस्ताव आहे.

रेल्वे इन्फ्रास्ट्रक्चर: हाय-स्पीड रेल्वेसाठी लागणारा डेपो, वर्कशॉप्स आणि ऑपरेशन्स कंट्रोल सेंटर (OCC) होसाकोटे जवळच्या कोडीहळ्ळीमध्ये उभारण्याचं नियोजन आहे.

ट्रान्झिट ओरिएंटेड डेव्हलपमेंट (TOD): वाहतूक केंद्रित विकासासाठी होसाकोटेच्या आजूबाजूची सुमारे ८० हेक्टर जमीन संपादित करण्याचं प्राधिकरणाचं नियोजन आहे.

वाढती ट्रॅफिक आणि डबल डेकरची चर्चा

सध्या राष्ट्रीय महामार्ग-७५ (NH-75) वर वाहनांची संख्या ८० हजार पॅसेंजर कार युनिट्स (PCUs) च्या पुढे गेली आहे. बंगळुरू-चेन्नई एक्सप्रेसवे पूर्णपणे सुरू झाल्यानंतर होसाकोटे-के.आर. पुरम मार्गावर ट्रॅफिकचा ताण आणखी वाढेल. सॅटेलाईट टाऊन रिंग रोड (STRR) होसूर रोडला जोडला गेल्यामुळे दोन्ही बाजूची वाहने याच मार्गाचा वापर करतील.

तज्ज्ञांच्या मते, येत्या काही वर्षांत या मार्गावरील ट्रॅफिक १.५ लाख PCUs पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे स्थानिक आणि रस्ता ओलांडणारी वाहने वेगळी करण्यासाठी 'डबल डेकर' (खाली उड्डाणपूल, वर मेट्रो) बांधावा, असा विचार सुरू आहे. यामुळे STRR ला जोडणंही सोपं होईल.

पण या डबल डेकर प्रकल्पावर वादही सुरू आहे. रस्ते विस्ताराला महत्त्व दिल्यास सार्वजनिक वाहतुकीकडे दुर्लक्ष होईल, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. याआधी BMRCL ने ऑरेंज लाईनवरील ३७ किमीचा प्रस्तावित डबल डेकर मार्ग RITES चा अभ्यास आणि लोकांच्या हरकतींनंतर ११ किमीपर्यंत कमी केला होता. मात्र, होसाकोटे मार्गावरील प्रचंड ट्रॅफिक आणि एक्सप्रेसवेचा प्रभाव पाहता इथली परिस्थिती वेगळी आहे, असं डबल डेकरच्या समर्थकांचं म्हणणं आहे.

STRR आणि महामार्ग विस्तार प्रकल्प

सध्या भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरण (NHAI) दाबसपेठ ते दोड्डाबल्लापूर आणि देवनहळ्ळी मार्गे होसाकोटेला जोडणारा ८३ किमी लांबीचा सॅटेलाईट टाऊन रिंग रोड (STRR) चालवत आहे. हा रस्ता होसाकोटे जवळ बंगळुरू-चेन्नई एक्सप्रेसवेला जोडला गेला आहे. याशिवाय, होसाकोटे इंटरचेंजपासून राष्ट्रीय महामार्ग-७५ चं १० पदरी (10-lane) रस्त्यात रुंदीकरण करण्याचा NHAI चा प्रस्ताव आहे.

आधीचा मेट्रो प्रस्ताव काय होता?

सुरुवातीला BMRCL ने पर्पल लाईनचं शेवटचं स्टेशन असलेल्या काडुगोडीवरून व्हाईटफिल्ड-होसाकोटे रोडमार्गे मेट्रोचा विस्तार करण्याचा विचार केला होता. ट्रेनच्या यू-टर्न आणि ऑपरेशन्ससाठी काडुगोडी स्टेशनवरून सुमारे ४२० मीटर लांबीचा एलिव्हेटेड मार्ग बांधला जात आहे. पण आता के.आर. पुरमवरून थेट होसाकोटेपर्यंत १७ किमीचा नवा मेट्रो मार्ग बांधणं जास्त सोयीचं ठरेल, असा निर्णय झाला आहे.

होसाकोटे ट्रान्सपोर्ट प्रकल्पांची महत्त्वाची आकडेवारी

  • ८० हजारांहून अधिक PCUs: सध्या NH-75 वरील रोजची ट्रॅफिक.
  • १.५ लाख PCUs: येत्या काही वर्षांतील अंदाजित ट्रॅफिक.
  • १७ किमी: के.आर. पुरम - होसाकोटे प्रस्तावित मेट्रो मार्गाची लांबी.
  • १९%: मेट्रो प्रकल्पाचा अंदाजित इकॉनॉमिक इंटरनल रेट ऑफ रिटर्न (EIRR).