गुजरातच्या अंबाजी मंदिरात मिळणाऱ्या प्रसिद्ध 'मोहनथाळ' प्रसादाला शारदीय नवरात्रीत GI टॅग मिळाला आहे. बेसन, साखर आणि तुपापासून बनवला जाणारा हा प्रसाद मंदिराच्या शेकडो वर्षांच्या परंपरेशी जोडलेला आहे. अंबाजीमध्ये मंदिर ट्रस्टला हे GI प्रमाणपत्र देण्यात आलं.
गुजरातच्या अंबाजी मंदिरात मिळणाऱ्या पारंपरिक 'मोहनथाळ' प्रसादाला आता जिओग्राफिकल इंडिकेशन (GI) टॅग मिळाला आहे. या गोड प्रसादासाठी आणि त्याच्याशी जोडलेल्या धार्मिक परंपरेसाठी ही खूप मोठी गोष्ट आहे. रविवारी अधिकाऱ्यांनी सांगितलं की, शारदीय नवरात्रीच्या पहिल्याच दिवशी ही घोषणा करण्यात आली.
बनासकांठा जिल्ह्यातल्या अंबाजी मंदिरात बेसन, साखर आणि तुपापासून बनवलेला मोहनथाळ हा मुख्य प्रसाद म्हणून दिला जातो. हे मंदिर देशातल्या प्रमुख शक्तीपीठांपैकी एक असून, दरवर्षी इथे लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात. रविवारी अंबाजी शहरात एका खास कार्यक्रमात 'श्री आरासुरी अंबाजी माता देवस्थान ट्रस्ट'ला हे अधिकृत GI प्रमाणपत्र देण्यात आलं. या ओळखीमुळे प्रसादाचं वेगळेपण जपलं जाईल आणि पुढच्या पिढ्यांसाठी त्याचं धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वही टिकून राहील, अशी अपेक्षा आहे.
अंबाजीच्या खास प्रसादाला GI टॅगची ओळख
बनासकांठाचे जिल्हाधिकारी आणि मंदिर ट्रस्टचे व्यवस्थापकीय विश्वस्त मिहीर पटेल यांनी या निर्णयाचं स्वागत केलं. त्यांनी ट्रस्टच्या वतीने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्र सरकारचे आभार मानले.
पटेल म्हणाले की, मोहनथाळ हा भाविकांना दिला जाणारा नुसता गोड पदार्थ नाही. तर ती अंबाजी मातेवरच्या त्यांच्या श्रद्धेची ओळख आहे आणि एका जुन्या धार्मिक परंपरेचा तो महत्त्वाचा भाग आहे. प्रसादाला GI टॅग मिळणं ही भाविकांसाठी खूप अभिमानाची गोष्ट असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.
GI टॅग म्हणजे एखाद्या विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्राशी जोडलेल्या उत्पादनांना मिळणारी अधिकृत ओळख. जसं महाराष्ट्रात कोल्हापुरी चपलांना किंवा महाबळेश्वरच्या स्ट्रॉबेरीला ओळख मिळाली आहे, तशीच ही एक बौद्धिक संपदा आहे. यामुळे उत्पादनाची मूळ ओळख आणि प्रतिष्ठा जपायला मदत होते.
या नोंदणीमुळे मोहनथाळला अंबाजी मंदिर आणि तिथल्या परंपरेशी जोडलेला प्रसाद म्हणून अधिकृत ओळख मिळाली आहे. अधिकाऱ्यांच्या मते, यामुळे ही प्रथा जपली जाईल आणि या प्रसादाच्या ओळखीला कायदेशीर संरक्षणही मिळेल.
अधिकाऱ्यांनी सांगितलं मोहनथाळचं धार्मिक महत्त्व
पेटंट, डिझाईन्स आणि ट्रेडमार्कचे कंट्रोलर जनरल आणि GI चे रजिस्ट्रार उन्नत पंडित यांनी सांगितलं की, हे प्रमाणपत्र नवरात्रीच्या काळात मिळाल्यामुळे त्याचं महत्त्व आणखी वाढलं आहे. कारण हा सण देवीच्या उपासनेसाठीच ओळखला जातो.
पंडित पुढे म्हणाले की, माताजींचा प्रसाद मिळणं हा भाविक आपल्या भक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग मानतात. मोहनथाळला शेकडो वर्षांची परंपरा आहे आणि जगभरातले भाविक या प्रसादाशी आणि त्यामागच्या श्रद्धेशी खूप घट्ट जोडलेले आहेत.
वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाच्या माध्यमातून सरकार जिओग्राफिकल इंडिकेशन्स रजिस्ट्रीचं काम पाहतं, अशी माहितीही त्यांनी दिली.
या कार्यक्रमात GI प्रमाणपत्र पटेल यांच्याकडे देण्यापूर्वी ते अंबाजी मातेच्या चरणी अर्पण करण्यात आलं. आता हा प्रसाद घेणारे भाविक भारताच्या एका अधिकृत सांस्कृतिक वारशाशी जोडले जातील, असंही पंडित यांनी आवर्जून सांगितलं.
अंबाजी मंदिरातली पूजेची वेगळी पद्धत
अरवली पर्वतरांगांमध्ये वसलेलं अंबाजी मंदिर हे गुजरातचं एक महत्त्वाचं तीर्थक्षेत्र आहे. इतर अनेक हिंदू मंदिरांसारखी इथे देवीची कोणतीही मूर्ती नाही. मंदिर ट्रस्टच्या वेबसाईटनुसार, इथे भाविक पवित्र 'श्री यंत्रा'चीच मूळ देवता म्हणून पूजा करतात.
या मंदिरात वर्षभर भाविकांची गर्दी असते, पण नवरात्रीत या ठिकाणाचं धार्मिक महत्त्व खूप जास्त वाढतं. अंबाजीच्या दर्शनाचा एक अविभाज्य भाग असलेल्या या प्रसादाला आता GI टॅगमुळे एक अधिकृत आणि मोठी ओळख मिळाली आहे.
(एजन्सीच्या इनपुट्ससह)
