चित्रकूटच्या वार्षिक दिवाळी जत्रेत बॉलिवूड अभिनेता चंकी पांडेच्या नावाच्या गाढवाने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले. हे गाढव 72,000 रुपयांना विकले गेले. याने अमिताभ बच्चन, शाहरुख खान आणि मिथुन चक्रवर्ती यांच्या नावाच्या गाढवांनाही किंमतीत मागे टाकले.
दिवाळीच्या काळात चित्रकूटमध्ये भरणाऱ्या वार्षिक गाढवांच्या जत्रेत यंदा 'चंकी पांडे' नावाचे काळे गाढव सर्वात मोठे आकर्षण ठरले. उत्साही बोलींनंतर हे गाढव तब्बल 72,000 रुपयांना विकले गेले. अमिताभ बच्चन, शाहरुख खान आणि मिथुन चक्रवर्ती (ज्यांना मिथुन दा म्हणून ओळखले जाते) यांच्या नावाच्या गाढवांपेक्षा या गाढवाला जास्त किंमत मिळाली.
मध्य प्रदेश-उत्तर प्रदेश सीमेवरील मंदाकिनी नदीच्या तीरावर चित्रकूटमध्ये ही शतकानुशतके जुनी जत्रा भरते. देशभरातून व्यापारी, प्राण्यांचे मालक, भाविक आणि पर्यटक येथे येतात. गाढवांव्यतिरिक्त घोडे आणि खेचरही या पारंपारिक बाजारात आणले जातात. या जत्रेत कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल अपेक्षित असते.
चित्रकूट जत्रेत 'चंकी पांडे' ठरले मुख्य आकर्षण
आँखें आणि तेजाब यांसारख्या चित्रपटांसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या या बॉलिवूड अभिनेत्याच्या नावाच्या काळ्या गाढवाने खरेदीदारांचे लक्ष वेधून घेतले. याची अंतिम किंमत 72,000 रुपये होती, ज्यामुळे हे या वर्षीच्या जत्रेतील सर्वात महागडे गाढव ठरले.
अमिताभ बच्चन, शाहरुख खान आणि मिथुन चक्रवर्ती यांसारख्या इतर लोकप्रिय बॉलिवूड सेलिब्रिटींच्या नावांवरही अनेक गाढवांची नावे ठेवण्यात आली होती. मात्र, चंकी पांडेला मिळालेल्या किंमतीची बरोबरी कोणीही करू शकले नाही. त्यामुळे या वार्षिक जत्रेत या गाढवाची सर्वाधिक चर्चा झाली.
सेलिब्रिटींच्या नावांमुळे या पारंपारिक प्राण्यांच्या बाजारात मनोरंजनाचा तडका लागला. बोली पाहण्यासाठी आणि विविध जातींचे प्राणी पाहण्यासाठी आलेल्या लोकांची गर्दी झाली.
चित्रकूट गाढव जत्रेला मुघल काळापासूनचा इतिहास
चित्रकूटची वार्षिक गाढवांची जत्रा मुघल सम्राट औरंगजेबाच्या काळात सुरू झाली असे मानले जाते. स्थानिक कथांनुसार, चित्रकूटमधील मंदिरांवर झालेल्या हल्ल्यानंतर ही परंपरा सुरू झाली. त्यावेळी आक्रमक सैन्याचे घोडे, गाढवे आणि खेचर आजारी पडले होते.
या घटनेत अनेक प्राणी मरण पावले असे म्हटले जाते, ज्यामुळे नव्या प्राण्यांची गरज निर्माण झाली. यातूनच अशा एका बाजाराची स्थापना झाली जिथे व्यापारी प्राणी खरेदी-विक्री करू शकतील.
काळाच्या ओघात, हा बाजार दिवाळीशी जोडला गेला आणि वार्षिक परंपरा बनली. समाजात झालेले बदल आणि आधुनिक वाहतुकीचा वाढता वापर असूनही, या जत्रेने पारंपारिक प्राणी व्यापाराचे केंद्र म्हणून आपली वेगळी ओळख जपली आहे.
प्राणी खरेदी-विक्रीसाठी व्यापारी वेगवेगळ्या राज्यांतून येतात
चित्रकूटमधील प्राण्यांच्या जत्रेत केवळ जवळपासच्या जिल्ह्यांतून आणि सुमारे 250 किमी परिघातील प्रदेशांतूनच नव्हे, तर इतर अनेक राज्यांतील व्यापारी येतात. खरेदीदार आणि विक्रेते विविध जाती, वये आणि गुणवत्तेचे गाढवे, घोडे आणि खेचर घेऊन येतात.
अनेक व्यापाऱ्यांसाठी हा कार्यक्रम एक मोठी व्यावसायिक संधी असते. प्राण्यांच्या विक्रीतून कोट्यवधी रुपयांचा व्यवसाय होतो. ही जत्रा पारंपारिक प्राणी व्यापाऱ्यांना वेगवेगळ्या भागातील खरेदीदार आणि विक्रेत्यांशी जोडण्याचे काम करते.
या जत्रेचे व्यावसायिक महत्त्व तर आहेच, पण अनेक सहभागींसाठी याचे सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वही आहे.
दिवाळीत गाढव खरेदी करणे शुभ मानले जाते
स्थानिक समजुतीनुसार, दिवाळीत गाढव खरेदी करणे शुभ मानले जाते आणि ते समृद्धीशी जोडले जाते. अनेक व्यापारी आणि खरेदीदारांसाठी, ही प्रथा केवळ पैशांपुरती मर्यादित नसून ती एका जुन्या सणाच्या परंपरेचा भाग आहे.
ही श्रद्धा दरवर्षी लोकांना चित्रकूटमध्ये आणते, ज्यामुळे ही जत्रा या भागातील दिवाळी साजरी करण्याचा एक महत्त्वाचा भाग बनते.
भाविक, पर्यटक आणि स्थानिक रहिवासी देखील देशाच्या विविध भागांतून आणलेले प्राणी पाहण्यासाठी बाजाराला भेट देतात. गाढवे, घोडे आणि खेचरांची विविधता आणि लिलावाचे उत्साही वातावरण या जत्रेचे खास आकर्षण असते.
व्यापारी आणि पर्यटकांसाठी करण्यात आली व्यवस्था
वार्षिक जत्रेला उपस्थित राहणाऱ्या लोकांची मोठी संख्या लक्षात घेता, प्रशासनाने व्यापाऱ्यांसाठी सुरक्षा, पिण्याचे पाणी आणि निवासाची व्यवस्था केली होती.
प्राण्यांचे मालक, खरेदीदार आणि पर्यटकांना या जत्रेत आरामात सहभागी होता यावे यासाठी या सुविधा पुरवण्यात आल्या होत्या. व्यापाऱ्यांनी किंमती ठरवणे आणि खरेदीदारांनी बोली लावण्यापूर्वी प्राण्यांची पाहणी करणे अशा गोष्टींमुळे जत्रेत मोठी वर्दळ होती.
तरुण पिढीचा कमी होत असलेला रस चिंतेची बाब
चित्रकूट गाढव जत्रेचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व असूनही, आयोजकांनी याच्या कमी होत असलेल्या लोकप्रियतेबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की तरुण पिढीला पारंपारिक प्राणी व्यापाराचा व्यवसाय पुढे नेण्यात फारसा रस नाही.
तरुणांचा कमी सहभाग या शतकानुशतके जुन्या जत्रेच्या भवितव्यावर आणि ही परंपरा येत्या काही वर्षांत टिकून राहील की नाही यावर प्रश्न निर्माण करतो.
तरीही, चित्रकूट गाढव जत्रा दिवाळीत व्यापारी आणि पर्यटकांना एकत्र आणते आणि या भागाचा एक अनोखा सांस्कृतिक वारसा जतन करते. या वर्षी चंकी पांडे नावाच्या गाढवाच्या 72,000 रुपयांच्या विक्रीने पुन्हा एकदा या ऐतिहासिक प्राण्यांच्या बाजाराला चर्चेत आणले आहे.
