Viral video : सोशल मीडियावर अफवा लगेचच पसरतात. त्याचा फायदा काही समाजकंटक घेत असतात. आता अशांच्या हाती एआय सारखे टूल लागले आहे. त्यामुळे सोशल मीडियावरील व्हायरल व्हिडिओ कितपत खरे असा प्रश्न पडतो. त्याचेच काही नमूने पाहुयात.
Viral video : सोशल मीडिया हे अफवा पसरवण्याचे एक प्रभावी साधन बनले आहे. कोणतीही अफवा सोशल मीडियावरून वाऱ्याच्या वेगाने पसरते. अनेकजण त्याचा सत्यता पडताळून न पाहता, आलेली पोस्ट लगेचच आणखी काही जणांना फॉर्वर्ड करतात. काही सतर्कही असतात, ते शहानिशा केल्यानंतरच पोस्ट फॉर्वर्ड करतात. पण त्याआधीच ही पोस्ट अनेकांपर्यंत पोहोचलेली असते. आता तर या समाजकंटकांच्या हाती AI सारखे तंत्रज्ञान आले आहे. त्यामुळे त्याचा वापर करून ते भीती पसरवत असल्याचेही उघड झाले आहे.
सोशल मीडियावर फेक न्यूजला काही तोटा नाही. 2026 च्या पहिल्या आठवड्यातही सोशल मीडियावर अनेक फेक व्हिडिओ, फोटो आणि दावे पाहायला मिळाले. त्यापैकी काहींबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
दावा - 1
Related Articles
महाराष्ट्रातील अमरावतीत चालत्या ट्रेनमधील प्रवाशांवर बिबट्याने हल्ला केल्याचा एक व्हिडिओ आहे. गेल्या आठवड्यात सोशल मीडियावर हा व्हिडिओ खूप व्हायरल झाला होता. व्हिडिओच्या सुरुवातीला ट्रेनच्या समांतर एक बिबट्या धावताना दिसतो. जेव्हा बिबट्या ट्रेनमध्ये चढण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा एक व्यक्ती तोल जाऊन ट्रॅकवर पडताना व्हिडिओमध्ये दिसतो. एक्स (X) आणि फेसबुकवर मोठ्या प्रमाणात शेअर झालेल्या या व्हिडिओमागील सत्य काय होते?
सत्यता
महाराष्ट्रातील अमरावतीत चालत्या ट्रेनमधील प्रवाशावर बिबट्याने हल्ला केल्याचा व्हिडिओ खरा नसून, तो AI ने तयार केलेला आहे. व्हिडिओमध्ये काही ठिकाणी बिबट्याचे शरीराचे अवयव अस्पष्ट झालेले दिसतात. ट्रॅकवर पडलेल्या व्यक्तीच्या शरीराची हालचालही नैसर्गिक वाटत नव्हती. हा व्हिडिओ फेक आहे किंवा AI ने तयार केला आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी हे दोन पुरावे पुरेसे होते.
दावा 2
देशात 500 रुपयांच्या नोटांवर बंदी घालण्यात येत असल्याची बातमी सोशल मीडियावर व्हायरल झाली होती. मार्च 2026 पर्यंत रिझर्व्ह बँक 500 रुपयांच्या नोटा चलनातून काढून घेणार असल्याचा दावा करण्यात आला होता.
सत्यता
मात्र, ही अफवा पूर्णपणे खोटी असल्याचे प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो (PIB) ने स्पष्ट केले आहे. सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात पसरणाऱ्या चुकीच्या संदेशांची दखल घेतल्यानंतर 'पीआयबी फॅक्ट चेक' विभागाने हे स्पष्टीकरण दिले. 500 रुपयांच्या नोटांना कायदेशीर मान्यता कायम राहील. म्हणजेच, नेहमीप्रमाणे व्यवहारांसाठी या नोटा वापरता येतील. नोटाबंदीसारख्या घोषणांची खात्री करण्यासाठी नेहमी आरबीआय (RBI) आणि केंद्र सरकारच्या अधिकृत सूत्रांवर अवलंबून राहणे योग्य ठरते.
दावा 3
व्हेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना अमेरिकेच्या ट्रम्प प्रशासनाने अटक केल्याची बातमी 2026 च्या सुरुवातीला जागतिक स्तरावर सर्वाधिक चर्चेत होती. मादुरो यांच्या अटकेनंतर आणि त्यानंतरच्या घडामोडींबद्दल अनेक खोटे दावे पसरले. मादुरो यांच्या अटकेनंतर व्हेनेझुएलामध्ये लोकांनी रस्त्यावर उतरून कम्युनिस्ट नेत्यांचे पुतळे तोडले, असा दावा करत एका व्यक्तीने फेसबुकवर हा व्हिडिओ पोस्ट केला आहे.
सत्यता
मात्र, या व्हिडिओचा व्हेनेझुएला किंवा निकोलस मादुरो यांच्या अटकेशी काहीही संबंध नाही. सत्य हे आहे की, फिलीपिन्समधील भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलनाचे दृश्य व्हेनेझुएलाचे असल्याच्या दाव्याने सोशल मीडियावर शेअर केले जात आहे. हे आंदोलन डिसेंबर 2025 मध्ये झाले होते. व्हिडिओमध्ये फिलीपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष फर्डिनांड यांचा पुतळा तोडताना दिसत आहे. फिलीपिन्समध्ये पूर नियंत्रण कार्यक्रमांमध्ये कोट्यवधी रुपयांचा भ्रष्टाचार झाल्याच्या आरोपानंतर हे आंदोलन झाले होते.
