World's Coldest Village : जगातील सर्वात थंड गाव... उणे 67 अंशात लोक कसे जगतात?
रशियाच्या सायबेरियातील ओयमाकोन हे जगातील सर्वात थंड गाव आहे. उणे ६७.७ अंश सेल्सिअस तापमानासह हे जगातील सर्वात थंड मानवी वस्तीचे ठिकाण बनले आहे. तिथले हवामान, जीवनशैली, खाद्यसंस्कृती आणि प्रवासाबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

उणे ६७.७ अंशातही लोक जिवंत राहतात.. या गावाची गोष्ट ऐकून थक्क व्हाल
आपल्याला १० अंश तापमानातच हुडहुडी भरते. पण रशियाच्या ईशान्य सायबेरियातील साखा प्रजासत्ताकमधील (याकुटिया) ओयमाकोन गावात थंडीची कल्पनाही करवत नाही. इंडिगिरका नदीजवळ आणि पर्वतांच्या खोऱ्यात वसलेल्या या गावाला 'पोल ऑफ कोल्ड' म्हणतात.
इथे एवढी भयंकर थंडी असण्यामागे काही भौगोलिक कारणे आहेत. पर्वतांच्या खोऱ्यात असल्याने थंड हवा तिथेच साचून राहते. समुद्रापासून खूप दूर असल्याने हवामानात मोठे बदल होतात. हिवाळ्यात दिवसा ऊन कमी असते आणि आकाश निरभ्र असताना रात्री उष्णता वेगाने निघून जाते, त्यामुळे तापमान भयंकर खाली येते.

उणे ६७.७ अंश रेकॉर्ड.. पण उन्हाळ्यात प्रचंड उकाडा
६ फेब्रुवारी १९३३ रोजी ओयमाकोनमध्ये तब्बल -६७.७°C तापमान नोंदवले गेले. कायमस्वरूपी मानवी वस्ती असलेल्या ठिकाणी हे सर्वात नीचांकी तापमान आहे. १९२४ मध्ये अनधिकृतरीत्या -७१.२°C नोंदवले गेल्याच्या बातम्या असल्या तरी, १९३३ चा रेकॉर्डच अधिकृत मानला जातो.
हिवाळ्यात जानेवारीचे सरासरी तापमान -४६°C असते आणि ते अनेकदा -५०°C पेक्षा खाली जाते. पण वर्षभर इथे बर्फ नसतो. जुलै २०१० मध्ये इथे ३४.६°C तापमानाची नोंद झाली होती. अंटार्क्टिकातील व्होस्टोक स्टेशनवर १९८३ मध्ये -८९.२°C तापमान नोंदवले गेले होते, पण ते केवळ संशोधन केंद्र आहे. त्यामुळे ओयमाकोन हे सर्वात थंड गाव ठरते.
कारचे इंजिनही गोठते
एवढ्या भयंकर थंडीत रोजची कामे करणे मोठे आव्हान असते. लोक जाड लोकरीचे आणि फरचे कपडे घालतात. घर उबदार ठेवण्यासाठी कोळसा आणि लाकडाच्या स्टोव्हचा वापर करतात.
-५०°C पेक्षा कमी तापमानात कारचे इंजिन ऑइल घट्ट होते आणि बॅटरी लवकर उतरते. त्यामुळे लोक त्यांच्या गाड्या गरम गॅरेजमध्ये ठेवतात किंवा इंजिन गोठू नये म्हणून कार चालूच ठेवतात. पाण्याच्या पाईपलाईन गोठू नयेत म्हणून विशेष काळजी घेतली जाते. जमिनीखालील पाईप्स टाकणे कठीण असल्याने काही घरांमध्ये इनडोअर प्लंबिंगची सुविधा नसते. इथल्या कडक थंडीमुळे मोबाईल आणि इतर गॅजेट्सची बॅटरीही लगेच संपते.
इथले जेवण, शाळा आणि व्यवसाय कसे असतात?
शेतीसाठी पोषक हवामान नसल्याने इथले लोक प्रामुख्याने पशुपालन, मासेमारी आणि शिकारीवर अवलंबून असतात. घोडा आणि गाईचे मांस, मासे आणि दुग्धजन्य पदार्थ त्यांच्या जेवणाचा मुख्य भाग आहेत. याकुटियामध्ये 'स्ट्रोगानिना' हा कच्च्या गोठलेल्या माशांचा पदार्थ खूप प्रसिद्ध आहे.
थंडीतही इथल्या शाळा सुरू राहतात. पण तापमान -५२°C किंवा -५५°C पेक्षा खाली गेल्यावरच मुलांना सुट्टी दिली जाते. इथल्या स्थानिक साखा लोकांचा मुख्य व्यवसाय घोडेपालन आणि रेनेडिअर पालन हा आहे. इथले याकुटियन घोडे भयंकर थंडी सहज सहन करू शकतात. अलिकडच्या काळात हे 'पोल ऑफ कोल्ड' पाहण्यासाठी पर्यटकही इथे येऊ लागले आहेत.
लोकसंख्या आणि नावामागची रंजक गोष्ट
ओयमाकोनची लोकसंख्या अवघी ५०० च्या आसपास आहे. विशेष म्हणजे, एवढ्या थंड ठिकाणाचे 'ओयमाकोन' हे नाव एव्हेन भाषेतून आले आहे. याचा अर्थ 'न गोठणारे पाणी' असा होतो. गावाजवळ एक गरम पाण्याचा झरा आहे जो हिवाळ्यातही गोठत नाही, त्यावरून हे नाव पडले. १९२० आणि १९३० च्या दशकात रेनेडिअर पाळणाऱ्यांनी या झऱ्याचा वापर केला. सोव्हिएत काळात पूर्व याकुटियातील काही भागांचा वापर राजकीय निर्वासितांसाठी केला जात असे.

