इडली हा संपूर्ण भारतात आवडीने खाल्ला जाणारा दाक्षिणात्य पदार्थ आहे. पण तुम्हाला माहितीये का, चेन्नईला 'जगाची इडली राजधानी' म्हटलं जातं. इथल्या टिफिन संस्कृतीमुळे आणि इडलीच्या हजारो प्रकारांमुळे चेन्नईला हा मान मिळालाय.
दक्षिण भारताचा सर्वात लाडका पदार्थ म्हणजे इडली. गरमागरम सांबार आणि खोबऱ्याच्या चटणीसोबत मऊ आणि लुसलुशीत इडली खाण्याची मज्जाच वेगळी. रस्त्यावरच्या गाड्यांपासून ते मोठ्या हॉटेल्सपर्यंत सगळीकडे इडली मिळते. आता तर देशभरातल्या लोकांच्या रोजच्या जेवणाचा ती एक भाग बनलीये. पण तुम्हाला माहितीये का, भारतातल्या एका शहराला 'जगाची इडली राजधानी' (Idli Capital of the World) म्हणून ओळखलं जातं?
हे शहर दुसरं तिसरं कोणतं नसून तामिळनाडूची राजधानी चेन्नई आहे. इथल्या जुन्या खाद्यसंस्कृतीमुळे आणि इडलीवरच्या अफाट प्रेमामुळे चेन्नईला ही ओळख मिळालीये. चेन्नईत लोक फक्त नाश्त्यालाच नाही, तर संध्याकाळचा स्नॅक, हलकं रात्रीचं जेवण किंवा अगदी मध्यरात्री भूक लागल्यावरही इडली खातात.
चेन्नईला जगाची इडली राजधानी का म्हणतात?
चेन्नईच्या खाद्यसंस्कृतीत इडलीला एक खास स्थान आहे. या शहरात अशी अनेक हॉटेल्स, पारंपारिक टिफिन सेंटर्स आणि रेस्टॉरंट्स आहेत, जिथे दिवसभर गरमागरम इडली मिळते.
तांदूळ आणि उडीद डाळ भिजवून, आंबवून त्याचं पीठ तयार केलं जातं. मग हे पीठ साच्यात टाकून मऊ आणि लुसलुशीत इडल्या वाफवल्या जातात. सहसा या इडल्या सांबार आणि खोबऱ्याच्या चटणीसोबत वाढल्या जातात. अर्थात, वेगवेगळ्या ठिकाणी याच्या चवीत आणि बनवण्याच्या पद्धतीत थोडाफार बदल पाहायला मिळतो.
चेन्नईतल्या जुन्या टिफिन संस्कृतीमुळे इडली लोकांच्या रोजच्या जगण्याचा भाग बनलीये. इडली, डोसा आणि वडा हे पदार्थ अनेक पिढ्यांपासून इथल्या हॉटेल्सची शान आहेत. या पारंपारिक खानावळींमुळेच घरच्या स्वयंपाकघरातली इडली बाहेरही एवढी लोकप्रिय झाली.
चेन्नईचं इडलीवरचं हे प्रेम भारताच्या अधिकृत पर्यटन जाहिरातींमध्येही पाहायला मिळतं. 'इन्क्रेडिबल इंडिया' या ट्रॅव्हल पोर्टलनुसार, इडली हा चेन्नईच्या प्रमुख खाद्यपदार्थांपैकी एक आहे.
फक्त नाश्त्याचा पदार्थ नाही
चेन्नईमध्ये इडली हा फक्त नाश्त्याचा पदार्थ राहिलेला नाही. ती पचायला हलकी, चवीला साधी आणि कधीही खाता येण्यासारखी असल्यामुळे दिवसाच्या कोणत्याही वेळी लोक ती आवडीने खातात.
कामावर जाणारे नोकरदार वाटेत इडलीवर ताव मारतात, तर अनेक कुटुंबांमध्ये रात्रीच्या जेवणातही इडलीच असते. रस्त्यावरच्या गाड्यांपासून ते मोठ्या हॉटेल्सपर्यंत प्रत्येकाची इडली बनवण्याची एक वेगळी स्टाईल आहे.
चेन्नईचं इडली प्रेम परंपरेच्याही पलीकडे
पांढरीशुभ्र साधी इडली आजही लोकांची पहिली पसंती आहे. पण शहरात इडलीचे अनेक भन्नाट प्रकारही मिळतात. मसालेदार डाळीच्या भुकटीत घोळवलेली 'पोडी इडली', सांबारमध्ये बुडवलेल्या 'मिनी इडल्या' आणि आतून मसाला भरलेली 'स्टफ्ड इडली' असे अनेक प्रकार इथे चाखायला मिळतात.
इडलीवरच्या या प्रेमातूनच गेल्या काही वर्षांत अनेक नवनवीन प्रयोगही झालेत. २०१५ मध्ये चेन्नईतल्या एका विक्रेत्याने प्राण्यांच्या, आकड्यांच्या आणि वेगवेगळ्या आकारांच्या तब्बल १,००० प्रकारच्या इडल्या बनवल्याचा दावा केला होता.
अशा प्रयोगांमधून हेच दिसतं की, पारंपारिक खाद्यसंस्कृती काळानुसार बदलत असली तरी तिचं महत्त्व कमी होत नाही. साध्या टपरीवर मिळणारी वाफाळलेली इडली असो वा मोठ्या हॉटेलमधली फॅन्सी इडली, चेन्नईच्या बदलत्या खाद्यसंस्कृतीत इडलीने आपला रुबाब कायम टिकवून ठेवलाय.
चेन्नईला 'जगाची इडली राजधानी' म्हटलं जात असलं, तरी इडलीची लोकप्रियता फक्त तामिळनाडूपुरती मर्यादित नाही. आज संपूर्ण भारतात आणि अगदी परदेशातल्या अनेक शहरांमध्येही इडलीचे चाहते पाहायला मिळतात.
