Home Safety: उन्हाळ्यात AC चा स्फोट का होतो? आग लागू नये म्हणून काय काळजी घ्याल?

Home Safety: उन्हाळ्यात एसीचा वापर वाढला आहे, पण त्याचबरोबर एसीमध्ये स्फोट होण्याच्या घटनाही समोर येत आहेत. शॉर्ट सर्किट, ओव्हरलोडिंगमुळे होणारे हे अपघात कसे टाळावेत, याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

Image Credit : GEMINI AI

एसीचा वापर आणि वाढता धोका!

उन्हाळा वाढल्यामुळे घर आणि ऑफिसमध्ये एसीचा वापर खूप वाढला आहे. इंटरनॅशनल एनर्जी एजन्सी (IEA) नुसार, भारतात सध्या फक्त 8% घरांमध्ये एसी आहे, पण 2050 पर्यंत याचा वापर 9 पटीने वाढेल. पण दुसरीकडे, दिल्ली, गाझियाबादसारख्या शहरांमध्ये एसीचा स्फोट (AC Blast) होऊन आगीच्या घटना घडत आहेत, ज्यामुळे लोकांमध्ये भीती आहे. अलीकडेच दिल्लीत एका माजी IAS अधिकाऱ्याचा एसीच्या स्फोटात मृत्यू झाला. एसीचा स्फोट का होतो आणि अपघात कसे टाळावेत, हेच आपण पाहणार आहोत.

Image Credit : Asianet News

एसीच्या स्फोटामागील कारणं

तज्ज्ञांच्या मते, एसी फुटण्याचा थेट संबंध बाहेरच्या वाढत्या तापमानाशी आहे. दिल्ली अग्निशमन दलाच्या आकडेवारीनुसार, शहरातील 60% आगीच्या घटना शॉर्ट सर्किट, ओव्हरलोडिंग आणि खराब उपकरणांमुळे होतात. आयआयटी वाराणसीचे प्राध्यापक सागर सरकार सांगतात की, कंडेनसरचं तापमान बाहेरच्या तापमानापेक्षा 10°C कमी असावं लागतं. पण कडक उन्हाळ्यात बाहेरचं तापमान 45°C-50°C पर्यंत पोहोचतं, तेव्हा कंडेनसरवर दाब वाढून स्फोटाचा धोका निर्माण होतो. एसी सतत चालवल्याने वायरचं इन्सुलेशन वितळून शॉर्ट सर्किट होतं. तसेच, कंप्रेसरच्या वायरिंगमधील एक ठिणगी आणि गॅस गळती एकत्र आल्यास बंद खोलीत मोठा स्फोट होऊ शकतो.

Image Credit : Getty

इन्व्हर्टर एसी सुरक्षित आहे का?

साधा एसी (Non-Inverter AC) कंप्रेसरला पूर्ण वेगाने चालवून थंड झाल्यावर बंद होतो. यामुळे मशीनवर ताण येतो. याउलट, इन्व्हर्टर एसी कंप्रेसरचा वेग हळूहळू नियंत्रित करतो, त्यामुळे ताण कमी होतो. पण इन्व्हर्टर एसीसुद्धा पूर्णपणे सुरक्षित नसतात. चुकीची वायरिंग, व्होल्टेजमधील चढ-उतार (Voltage Fluctuations) किंवा योग्य देखभालीअभावी त्यातही आग लागण्याचा धोका असतोच.

Image Credit : Istocks

धोका ओळखणारे 4 इशारे

अपघात होण्यापूर्वी एसी काही धोक्याचे संकेत देतो. याकडे दुर्लक्ष करू नका: 1. एसी चालवताना विचित्र आवाज येणे. 2. एसी वारंवार आपोआप चालू आणि बंद होणे. 3. खोलीतील थंडावा अचानक कमी होणे. 4. एसीमधून धूर किंवा काहीतरी जळल्याचा वास येणे.

Image Credit : Getty

काय करावं आणि काय टाळावं!

एसीच्या अपघातांपासून वाचण्यासाठी या सोप्या गोष्टी फॉलो करा: 1. सतत वापर टाळा: एसीला काही तासांच्या वापरानंतर थोडा वेळ विश्रांती द्या. 2. तापमान 22°C - 25°C ठेवा: तापमान खूप कमी (उदा. 16°C) ठेवल्यास कंप्रेसरवर दाब येतो. 3. आउटडोअर युनिट सावलीत ठेवा: कंप्रेसर युनिट थेट उन्हात न ठेवता हवेशीर आणि सावलीच्या ठिकाणी लावा. 4. नियमित सर्व्हिसिंग: अधिकृत टेक्निशियनकडूनच एसीची नियमित सर्व्हिसिंग करा. 5. गंज आणि गॅस गळती तपासा: कॉपर पाईपवर हिरवा गंज दिसल्यास, तो गॅस गळतीचा संकेत असू शकतो. तो लगेच दुरुस्त करा.

Image Credit : our own

महत्त्वाची टीप

तुमच्या भागात विजेच्या व्होल्टेजमध्ये सतत चढ-उतार (Voltage Fluctuations) होत असेल, तर एसीसाठी वेगळा स्टॅबिलायझर (Stabilizer) नक्की वापरा. जास्त दिवसांसाठी घराबाहेर जात असाल, तर एसीचा मेन स्विच बंद करण्याची सवय लावा.