AI Services रोजच्या आयुष्यात महत्त्वाच्या ठरलेल्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सेवा भविष्यात पैसे देऊन वापराव्या लागतील, असे संकेत मिळत आहेत. आरोग्य क्षेत्रात AI चे फायदे असले तरी, त्याच्या अतिवापरामुळे माणसाची विचार करण्याची क्षमता कमी होऊ शकते आणि आर्थिक आव्हानं निर्माण होऊ शकतात, असा इशारा तज्ज्ञ आणि काही अभ्यास देत आहेत.
नवी दिल्ली: आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स म्हणजेच AI आज आपल्या रोजच्या जगण्याचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. कोणतीही माहिती शोधायची असो किंवा एखादी किचकट समस्या सोडवायची असो, पूर्वी यासाठी खूप वेळ लागायचा. पण आता फक्त एक कमांड दिली की चॅटजीपीटी (ChatGPT), गुगल जेमिनी (Google Gemini) आणि क्लॉड एआय (Claude AI) सारखे चॅटबॉट्स क्षणात उत्तरं हजर करतात. विद्यार्थी, आयटी प्रोफेशनल्स, मोठ्या कंपन्या आणि सामान्य माणसंही आजकाल AI सेवांवर अवलंबून आहेत.
AI मुळे माणसाची बुद्धी कमी होतेय का?
पण आता भविष्यात या AI सेवा मोफत मिळणार नाहीत, असे संकेत मिळू लागले आहेत. ओपनएआय (OpenAI) कंपनीचे सीईओ सॅम ऑल्टमन यांनी नुकत्याच एका मुलाखतीत म्हटलं की, भविष्यात AI ही वीज किंवा पाण्यासारखी एक 'युटिलिटी सर्व्हिस' बनू शकते. म्हणजे, लोक जसा वापर करतील, तसे मीटरप्रमाणे त्यांना पैसे द्यावे लागतील.
त्यांच्या या वक्तव्यामुळे सोशल मीडियावर मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. काही जणांच्या मते, कंपन्या आधी लोकांना AI ची सवय लावत आहेत आणि नंतर त्यांच्याकडून पैसे उकळण्याचा हा प्लॅन आहे. काही संशोधनामधूनही ही चिंता खरी ठरताना दिसत आहे. एमआयटी मीडिया लॅबच्या (MIT Media Lab) एका अभ्यासात असं दिसून आलं की, जे विद्यार्थी AI वापरतात, त्यांच्या मेंदूची क्रियाशीलता कमी होते. त्याचप्रमाणे, मायक्रोसॉफ्टने केलेल्या एका अभ्यासात असं आढळलं की, जे कर्मचारी AI टूल्स वापरतात, त्यांची चिकित्सक विचार करण्याची क्षमता (critical thinking) कमी होत आहे.
अनेक AI टूल्स पेड सर्व्हिसकडे वळत आहेत
सध्या अनेक AI सेवा पैसे आकारण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत. उदाहरणार्थ, अँथ्रोपिक (Anthropic) कंपनीने अलीकडेच त्यांच्या 'क्लॉड कोड' (Claude Code) या कोडिंग एजंटमध्ये 'कोड रिव्ह्यू' नावाचं एक नवीन फीचर आणलं आहे. हे फीचर कोडमधील चुका शोधायला मदत करतं, पण प्रत्येक रिक्वेस्टसाठी कंपनी अतिरिक्त शुल्क आकारणार आहे. विशेष म्हणजे, ही कामं पूर्वी माणसंच करत होती, ज्यासाठी आता AI ला पैसे मोजावे लागत आहेत.
अर्थात, AI च्या अनेक चांगल्या बाजूही आहेत. आरोग्य क्षेत्रात AI मुळे मोठी प्रगती होत आहे. गुगल डीपमाइंडने (Google DeepMind) विकसित केलेलं 'अल्फाफोल्ड' (AlphaFold) नावाचं AI मॉडेल प्रोटीनची रचना ओळखायला मदत करतं, ज्यामुळे औषध संशोधनाला मोठी गती मिळाली आहे. चॅटजीपीटीचे एज्युकेशनल फीचर्स विद्यार्थ्यांना त्यांच्या चुका ओळखायला आणि नवीन गोष्टी शिकायला मदत करतात. थोडक्यात, AI आपलं आयुष्य सोपं करत असलं तरी, त्यावरचं अति अवलंबित्व भविष्यात आपल्यासाठी नवीन आर्थिक आणि बौद्धिक आव्हानं निर्माण करू शकतं, असा इशारा तज्ज्ञ देत आहेत.
