- Home
- lifestyle
- Aluminium Foil Medicine : गोळ्यांच्या पाठीमागे असलेलं सिल्व्हर फॉइल फक्त कव्हर नसतं, त्यामागचं खरं कारण माहितीये?
Aluminium Foil Medicine : गोळ्यांच्या पाठीमागे असलेलं सिल्व्हर फॉइल फक्त कव्हर नसतं, त्यामागचं खरं कारण माहितीये?
गोळ्यांच्या पाठीमागे दिसणारं चकचकीत ॲल्युमिनियम फॉइल फक्त पॅकिंगसाठी नसतं. ओलावा, हवा आणि प्रकाशापासून औषधांना सुरक्षित ठेवण्याचं महत्त्वाचं काम हे फॉइल करतं. यामागे एक मोठं वैज्ञानिक कारण दडलंय.
औषधांच्या गोळ्या ॲल्युमिनियम फॉइलमध्ये का पॅक करतात?
आपण रोजच्या वापरातल्या गोळ्या पाहतो, ज्या एका छोट्या प्लास्टिकच्या कव्हरमध्ये असतात आणि त्यांच्या पाठीमागे चकचकीत ॲल्युमिनियम फॉइल असतं. गोळी काढताना हे फॉइल फाडणं आपल्यासाठी खूप सामान्य गोष्ट आहे.
पण, हे चकचकीत फॉइल नक्की कशासाठी वापरतात? ते फक्त गोळ्या झाकून ठेवण्यासाठी असतं का?
खरंतर, यामागे एक महत्त्वाचं विज्ञान आहे. औषधाचा दर्जा, त्याचा प्रभाव आणि ठराविक काळापर्यंत ते सुरक्षित ठेवण्यात हे ॲल्युमिनियम फॉइल खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतं.
ओलावा... औषधांचा सर्वात मोठा शत्रू!
वातावरणातील ओलाव्यामुळे गोळ्या आणि कॅप्सूल खराब होऊ शकतात. हवेतील बाष्प गोळीमध्ये गेल्यास, काही औषधांमध्ये रासायनिक बदल होऊ शकतात. तसेच, गोळी शरीरात विरघळण्याची क्षमता आणि तिचा दर्जाही खराब होऊ शकतो.
यामुळेच काही औषधांना बाहेरच्या ओलाव्यापासून खूप जास्त सुरक्षिततेची गरज असते.
इथूनच ॲल्युमिनियम फॉइलचं महत्त्व सुरू होतं
ॲल्युमिनियम फॉइल खूप पातळ असलं तरी, ते प्रकाश, हवा आणि बाष्प रोखण्यासाठी एक उत्तम संरक्षक कवच म्हणून काम करतं. यामुळे गोळ्यांना वातावरणातील बदलांपासून सुरक्षित ठेवता येतं.
ऑक्सिजनपासूनही मिळतं संरक्षण!
ऑक्सिजनमुळे काही औषधांचा दर्जा खराब होऊ शकतो. एखादं औषध ऑक्सिजनमुळे किती खराब होऊ शकतं, यावर त्याचं पॅकिंग कसं असावं हे ठरवलं जातं.
व्यवस्थित सील केलेलं आणि हवा आत जाणार नाही असं ॲल्युमिनियम फॉइल, बाहेरची हवा आणि गॅस आत जाण्यापासून रोखतं. यामुळे औषध जास्त काळ चांगलं राहतं.
सूर्यप्रकाशामुळेही औषधांना धोका असतो!
काही औषधं प्रकाशाच्या संपर्कात आल्यास खराब होतात. विशेषतः काही औषधांमधील घटकांना जास्त प्रकाशापासून दूर ठेवणं गरजेचं असतं.
ॲल्युमिनियममध्ये प्रकाश रोखण्याची क्षमता असते, त्यामुळे ते गोळ्यांना प्रकाशापासून वाचवण्यासाठी एक उत्तम संरक्षक कवच म्हणून काम करतं.
अमेरिकेच्या अन्न आणि औषध प्रशासनानेही (FDA) स्पष्ट केलंय की, गरजेनुसार औषधांचं पॅकिंग असं असावं जे त्यांना प्रकाश, ओलावा आणि रिॲक्शन करणाऱ्या गॅसपासून सुरक्षित ठेवेल.
थोडक्यात सांगायचं तर, त्या चंदेरी फॉइलचं काम फक्त गोळी झाकणं नाहीये. तर वातावरणापासून औषधाचं संरक्षण करणं हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रत्येक गोळीसाठी वेगळा कप्पा का असतो?
एका स्ट्रीपमध्ये १० गोळ्या असतील, तर प्रत्येक गोळीसाठी एक वेगळा कप्पा असतो, हे तुम्ही पाहिलं असेल.
यामागेही एक महत्त्वाचं कारण आहे. प्रत्येक गोळी स्वतंत्रपणे पॅक केलेली असते, त्यामुळे तुम्ही एक गोळी काढली तरी बाकीच्या गोळ्यांचा बाहेरची हवा आणि ओलाव्याशी लगेच संपर्क येत नाही.
गोळ्यांची स्ट्रीप साधारणपणे प्लास्टिकच्या लेयरने आणि त्यावर चिकटवलेल्या ॲल्युमिनियम फॉइलने बनवली जाते. या फॉइलमध्ये गोळी सुरक्षित ठेवण्यासाठी एक खास लेयरही असतो.
म्हणूनच गोळी दाबली की ती सहज बाहेर येते!
ॲल्युमिनियम फॉइल खूप पातळ आणि गरजेनुसार वाकेल असं डिझाईन केलेलं असतं.
जेव्हा आपण मागच्या बाजूने गोळी दाबतो, तेव्हा तो दाब सहन न झाल्याने फॉइल फाटतं आणि गोळी बाहेर येते. हे पॅकिंग अशाच पद्धतीने डिझाईन केलेलं असतं.
यामुळे औषध सहज काढता येतं आणि वापरण्याच्या वेळेपर्यंत प्रत्येक गोळी सुरक्षित राहते.
बनावट औषधं ओळखायलाही मदत होते!
औषधांच्या पॅकिंगचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे, ते आधीच उघडलंय की त्याच्याशी छेडछाड झालीये, हे ओळखायला मदत होते.
काही स्ट्रीपमधून गोळी बाहेर काढताना तो भाग फाटतो. त्याला पुन्हा पहिल्यासारखं जोडणं सोपं नसतं.
यावरून औषधाचं पॅकिंग आधीच उघडलंय की खराब केलंय, याचा आपल्याला सहज अंदाज येतो.
याशिवाय, बनावट औषधांना आळा घालण्यासाठी काही औषधांच्या पॅकिंगवर खास सिक्युरिटी मार्क्सही वापरले जातात.
सगळ्याच औषधांसाठी ॲल्युमिनियम फॉइल गरजेचं असतं का?
नाही.
ही सुद्धा एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. सगळीच औषधं ओलावा, ऑक्सिजन किंवा प्रकाशामुळे एकाच प्रमाणात खराब होत नाहीत.
कोणत्या औषधाला कसं पॅकिंग लागेल, हे त्या औषधाचा प्रकार, त्याची टिकण्याची क्षमता आणि वातावरणाचा त्यावर किती परिणाम होतो, यावरून ठरवलं जातं.
काही औषधं प्लास्टिकच्या बाटल्यांमध्ये, काही स्ट्रीपमध्ये, तर काही पूर्णपणे ॲल्युमिनियमच्या पॅकिंगमध्ये ठेवली जातात.
ओलाव्यामुळे लवकर खराब होणाऱ्या काही औषधांसाठी, दोन्ही बाजूंनी ॲल्युमिनियम लेयर असलेल्या खास स्ट्रीप्स वापरल्या जातात. या स्ट्रीप्स बाहेरचा ओलावा आणि हवेपासून जास्त सुरक्षा देतात.
गोळ्या स्ट्रीपमधून आधीच काढून ठेवणं योग्य आहे का?
यामुळेच गोळ्या जेव्हा घ्यायच्या असतील, तेव्हाच त्या स्ट्रीपमधून काढणं ही एक चांगली सवय मानली जाते.
जोपर्यंत गोळी तिच्या स्वतंत्र कप्प्यात बंद असते, तोपर्यंत तिचं पॅकिंग वातावरणापासून तिला सुरक्षित ठेवतं.
पूर्ण स्ट्रीप उघडून गोळ्या दुसऱ्या एखाद्या डब्यात किंवा पिशवीत जास्त दिवस ठेवल्यास, त्यांची ही सुरक्षा संपून जाते.
विशेषतः ओलावा किंवा प्रकाशामुळे खराब होणाऱ्या औषधांसाठी त्यांचं मूळ पॅकिंग खूप महत्त्वाचं असतं.
त्यामुळे, डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टने वेगळा सल्ला दिला नसेल, तर औषधं त्यांच्या मूळ पॅकिंगमध्येच ठेवणं सर्वात सुरक्षित असतं.
छोटं ॲल्युमिनियम फॉइल... पण काम मोठं!
गोळीच्या पाठीमागे असलेल्या त्या चकचकीत ॲल्युमिनियम फॉइलकडे आता तुम्ही फक्त 'गोळीचं कव्हर' म्हणून पाहणार नाही.
ओलावा, प्रकाश, हवा आणि बाहेरच्या प्रदूषणापासून औषधाला वाचवण्यापासून ते प्रत्येक गोळी स्वतंत्रपणे सुरक्षित ठेवण्यापर्यंत अनेक महत्त्वाची कामं हे फॉइल करतं.
थोडक्यात सांगायचं तर, आपण गोळी काढून जे छोटं चंदेरी फॉइल फेकून देतो, ते खरंतर औषधाचा दर्जा टिकवून ठेवणारी एक महत्त्वाची वैज्ञानिक ढाल आहे!
