Sleep Rules : चांगल्या आरोग्यासाठी '7:1 स्लीप रूल' नावाचा एक सोपा नियम खूप फायदेशीर ठरू शकतो. या नियमामुळे तुमचं आयुष्य तर वाढेलच, पण अनेक आजारांचा धोकाही कमी होईल. जाणून घ्या काय आहे हा नियम.
Sleep Rules : आपल्यापैकी अनेक जण रात्री कधीही झोपतात आणि कधीही उठतात. यामुळं झोपेचं सगळं वेळापत्रकच बिघडलेलं असतं. अमेरिकेतील 'सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेन्शन' (CDC) च्या आकडेवारीनुसार, दर तीनपैकी एका प्रौढ व्यक्तीला पुरेशी झोप मिळत नाही. त्यांना रात्री सात ते नऊ तासांची आवश्यक झोप घेता येत नाही. तर दर सातपैकी एका व्यक्तीला दीर्घकाळ झोपेच्या समस्यांचा सामना करावा लागतो.
झोप म्हणजे फक्त आराम नाही, तर यावेळी आपलं शरीर स्वतःला दुरुस्त करत असतं. झोपेच्या वेळी स्नायू आणि पेशींची झीज भरून निघते, रक्तदाब आणि हृदयाचे ठोके कमी होतात आणि मेंदू आठवणी व्यवस्थित साठवून ठेवतो. पण झोप पूर्ण झाली नाही, तर शरीराच्या या कामात अडथळा येतो. यामुळे हृदयविकार, स्ट्रोक आणि डिमेन्शियासारख्या गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो.
काय आहे 7:1 स्लीप रूल?
झोपेशी संबंधित समस्यांवर तज्ज्ञांनी एक सोपा उपाय सांगितला आहे, ज्याला '7:1 स्लीप रूल' म्हणतात. या नियमानुसार, आठवड्यातून किमान पाच रात्री रोज साधारणपणे सात तास झोप घ्यायची आणि झोपण्याची वेळ एका तासाच्या फरकातच ठेवायची.
Related Articles
यामध्ये फक्त किती वेळ झोपता यावर नाही, तर झोपेच्या वेळेत सातत्य ठेवण्यावर जास्त भर दिला जातो. तज्ज्ञांच्या मते, चांगल्या झोपेसाठी आणि एकूणच आरोग्यासाठी हे खूप महत्त्वाचं आहे.
अभ्यासात काय आढळलं?
युकेमध्ये 'व्हायटॅलिटी' आणि 'लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्स'च्या संशोधकांनी एक मोठा अभ्यास केला. यात त्यांनी ४७ दशलक्ष रात्रींच्या झोपेच्या डेटाचं विश्लेषण केलं. यातून असं दिसून आलं की, जे लोक '7:1' नियमाचं पालन करतात, त्यांच्यात अकाली मृत्यूचा धोका २४ टक्क्यांनी कमी असतो. इतकंच नाही, तर त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल होण्याची शक्यताही ७ टक्क्यांनी कमी होते.
संशोधकांच्या मते, झोपेचं वेळापत्रक नियमित ठेवल्यास माणसाचं आयुष्य चार वर्षांनी वाढू शकतं. त्यांनी हेही नमूद केलं की, जे लोक रात्री सहा तासांपेक्षा कमी झोपतात, त्यांच्यात सात ते आठ तास झोपणाऱ्यांच्या तुलनेत अकाली मृत्यूचा धोका २० टक्क्यांनी जास्त असतो.
वेळेचं सातत्य का महत्त्वाचं?
तज्ज्ञांच्या मते, आठवड्यातून पाच रात्री हा नियम पाळण्याचं लक्ष्य ठेवणं अधिक सोपं आणि व्यावहारिक आहे. यामुळे लोकांना सवय लावणं सोपं जातं.
या अभ्यासात आर्थिक फायद्यांवरही लक्ष वेधण्यात आलं. एका अंदाजानुसार, अमेरिकेत यामुळे लोकांचे हॉस्पिटलवर होणारे तब्बल २८७ डॉलर प्रति वर्ष वाचू शकतात.
आरोग्यासाठी चांगल्या सवयी
वीकेंडलाही झोपेचं वेळापत्रक पाळणं महत्त्वाचं आहे. याआधीच्या संशोधनांनीही याला दुजोरा दिला आहे. २०२१ च्या एका अहवालानुसार, नियमित झोपेमुळे रक्तवाहिन्यांना आराम मिळतो, ज्यामुळे रक्तप्रवाह सुधारतो आणि हृदयावरील ताण कमी होतो. २०२५ मध्ये 'न्युट्रिएंट्स' जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात, अनियमित झोपेमुळे शरीराचं वजन वाढतं आणि चांगल्या कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी होते, असं म्हटलं आहे.
तज्ज्ञ सांगतात की, झोपण्याच्या किमान एक तास आधी मोबाईल किंवा टीव्हीसारखे स्क्रीन वापरणं टाळावं. कारण त्यातून येणाऱ्या निळ्या प्रकाशामुळे (blue light) शरीरातील मेलाटोनिन नावाच्या नैसर्गिक हार्मोनवर परिणाम होतो. याशिवाय, रात्रीच्या जेवणात अल्कोहोल, कॅफीन आणि मसालेदार पदार्थ टाळल्यास झोप चांगली लागते. झोपताना खोलीत अंधार आणि शांतता असणं गरजेचं आहे. कारण प्रकाश आणि आवाजामुळे शरीरावर ताण येतो, ज्यामुळे हृदयाचे ठोके आणि रक्तदाब वाढतो आणि शांत झोप लागणं कठीण होतं.
