पोट फुगण्याची समस्या सहसा पचनाच्या त्रासामुळे होते. पण जर हा त्रास सतत होत असेल आणि सोबत इतरही लक्षणं दिसत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे. सतत पोट फुगणं हे ओव्हेरियन कॅन्सरचं लक्षण का असू शकतं, हे समजून घ्या.
मुंबई : जास्त जेवल्यावर किंवा मासिक पाळीच्या वेळी पोट फुगणं अगदी सामान्य आहे. हा त्रास आपोआप कमीही होतो. पण जर तुमचं पोट सतत फुगलेलं राहत असेल, कमरेभोवती कपडे घट्ट होत असतील किंवा थोडंसं खाल्ल्यावरही पोट भरल्यासारखं वाटत असेल, तर मात्र तुम्ही लक्ष देणं गरजेचं आहे.
ओव्हेरियन कॅन्सरमध्ये (अंडाशयाच्या कर्करोगात) अशी लक्षणं दिसू शकतात. अडचण अशी आहे की, ही लक्षणं अगदी पचनाच्या समस्येसारखीच वाटतात. त्यामुळे लोक याकडे सहज दुर्लक्ष करतात, पण खरंतर यावर वैद्यकीय उपचारांची गरज असते.
पोट फुगण्याच्या समस्येकडे कधी लक्ष द्यावं?
जेव्हा एक किंवा दोन्ही अंडाशयांमध्ये (ovaries) असामान्य पेशी वाढू लागतात, तेव्हा ओव्हेरियन कॅन्सर होतो. यातील काही प्रकार पोटात पसरू शकतात. यामुळे पोटात पाणी साचतं आणि पोट फुगल्यासारखं दिसतं. तसंच, ट्यूमरमुळे आजूबाजूच्या अवयवांवर दाब पडू शकतो, ज्याचा परिणाम पचनसंस्था आणि मूत्राशयाच्या कार्यावर होतो.
सतत पोट फुगणं हे ओव्हेरियन कॅन्सरच्या प्रमुख लक्षणांपैकी एक आहे. याशिवाय ओटीपोटात किंवा पोटात दुखणं, जेवताना त्रास होणं, लवकर पोट भरणं आणि वारंवार किंवा तातडीने लघवीला जावं लागणं, ही इतर लक्षणं आहेत.
या लक्षणांचा पॅटर्न समजून घेणं महत्त्वाचं आहे. जर काही विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्यावर कधीतरी पोट फुगत असेल आणि काही तासांत बरं वाटत असेल, तर घाबरण्याचं कारण नाही. पण जर हा त्रास वारंवार होत असेल, अनेक आठवडे टिकून राहत असेल किंवा वाढतच चालला असेल, तर तुम्ही नक्कीच तपासणी करून घेतली पाहिजे.
तुमच्या रोजच्या सवयींमधील बदलांकडे लक्ष द्या
थोडंसं खाल्ल्यावरही पोट भरल्यासारखं वाटणं, पूर्वी सहज खाल्ले जाणारे पदार्थ आता खाताना त्रास होणं किंवा खाण्यात कोणताही बदल नसतानाही पोटात अस्वस्थ वाटणं, असे बदल तुम्हाला जाणवू शकतात.
काही महिलांना शौचाच्या सवयींमध्ये बदल, कंबरदुखी किंवा विनाकारण थकवा जाणवतो. बद्धकोष्ठता, इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) आणि हार्मोनल बदल अशा अनेक आजारांमध्ये ही लक्षणं सामान्य आहेत. त्यामुळे ही लक्षणं दिसली म्हणजे कॅन्सरच आहे, असं अजिबात नाही.
पण तुमच्या नेहमीच्या सवयींपेक्षा काहीतरी वेगळं घडत असेल, विशेषतः जेव्हा अनेक लक्षणं एकत्र दिसतात किंवा घरगुती उपाय करूनही त्रास कमी होत नसेल, तेव्हा त्याकडे लक्ष देणं गरजेचं आहे.
डॉक्टरांना कधी भेटावं?
जर तुम्हाला पोट फुगणं, ओटीपोटात दुखणं, लवकर पोट भरणं किंवा लघवीच्या सवयींमध्ये वारंवार बदल जाणवत असतील (विशेषतः महिन्यातून १२ पेक्षा जास्त वेळा), तर स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहणारी किंवा वारंवार उद्भवणारी लक्षणं तपासून घेणं आवश्यक आहे.
तुमचे डॉक्टर तुम्हाला तुमची लक्षणं, मासिक पाळीचा इतिहास आणि कुटुंबातील कॅन्सरच्या इतिहासाबद्दल विचारू शकतात. तपासणीनुसार, तुम्हाला पेल्विक एक्झामिनेशन, CA-125 रक्तचाचणी किंवा पोट आणि ओटीपोटाची सोनोग्राफी (अल्ट्रासाऊंड) करावी लागू शकते. या चाचण्यांमुळे संभाव्य कारणं शोधायला मदत होते. पण कोणतीही एकच चाचणी प्रत्येक प्रकरणात ओव्हेरियन कॅन्सरची पुष्टी करू शकत नाही किंवा तो नाकारू शकत नाही.
जर तुमच्या आईला, बहिणीला किंवा मुलीला ओव्हेरियन किंवा ब्रेस्ट कॅन्सर झाला असेल, तर डॉक्टरांना नक्की सांगा. BRCA1 आणि BRCA2 यांसारख्या काही अनुवांशिक जनुकीय बदलांमुळे ओव्हेरियन कॅन्सरचा धोका वाढू शकतो.
ज्यांना कोणतीही लक्षणं नाहीत किंवा ज्यांना कॅन्सरचा धोका नाही, अशा लोकांसाठी सध्या ओव्हेरियन कॅन्सरची कोणतीही खात्रीशीर रूटीन स्क्रीनिंग टेस्ट उपलब्ध नाही. म्हणूनच, शरीरात होणारे सततचे बदल ओळखणं आणि त्याला केवळ पचनाचा त्रास समजून घरगुती उपाय करण्याऐवजी वैद्यकीय सल्ला घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.
फक्त पोट फुगतंय म्हणजे तुम्हाला ओव्हेरियन कॅन्सर आहे, असं नाही. पण जर हा त्रास नवीन असेल, वारंवार होत असेल किंवा वाढत असेल, तर फक्त आहारात बदल करत तो आपोआप बरा होण्याची वाट पाहू नका. त्याची योग्य तपासणी करून घ्या.
- हा लेख मणिपाल हॉस्पिटल्स, विजयवाडा येथील कन्सल्टंट - मेडिकल ऑन्कोलॉजी आणि बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट फिजिशियन डॉ. श्रवण कुमार यांनी लिहिला आहे.
