गरमागरम भातावर साजूक तुपाची धार... हे चित्र आपल्याकडे नवीन नाही. तुपामुळे भाताची चव तर वाढतेच, पण शरीराला स्निग्ध पदार्थही मिळतात. पण रोज तूप खाणं खरंच आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का? यावर विज्ञान काय सांगतं, ते सविस्तर जाणून घेऊया.
मुंबई : गरमागरम भातावर एक चमचा तूप घेऊन खाण्याची पद्धत आपल्याकडे अनेक वर्षांपासून चालत आली आहे. तुपाच्या सुवासामुळे भाताची चव दुप्पट होते आणि जेवणात फॅट्सचाही (स्निग्ध पदार्थ) समावेश होतो. पण तूप खाणं खरंच आरोग्यासाठी चांगलं आहे का? या प्रश्नाचं उत्तर 'प्रमाणात' दडलं आहे. तुम्ही जर तूप योग्य प्रमाणात खाल्लं, तर ते तुमच्या संतुलित आहाराचा एक उत्तम भाग बनू शकतं. पण जर तुम्ही ते जास्त खाल्लं, तर शरीरात अतिरिक्त कॅलरीज आणि सॅच्युरेटेड फॅट्स वाढण्याची शक्यता असते.
मग भातावर तूप घेऊन खाण्याचे नेमके फायदे काय आहेत? मधुमेहाचे रुग्ण तूप खाऊ शकतात का? कोलेस्ट्रॉल किंवा वजनाची समस्या असलेल्यांनी किती काळजी घेतली पाहिजे? या सर्व गोष्टी समजून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.
भात आणि तूप: ब्लड शुगरवर काय परिणाम होतो?
भातामध्ये कार्बोहायड्रेट्स असतात. ते पचल्यानंतर त्याचं ग्लुकोजमध्ये रूपांतर होतं आणि त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढू शकते. पण जेव्हा आपण जेवणात फॅट्स, प्रोटीन आणि फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करतो, तेव्हा पचनाचा वेग मंदावतो. यामुळे जेवणानंतर अचानक शुगर वाढण्याचा धोका कमी होतो.
Related Articles
पण याचा अर्थ असा अजिबात नाही की भातावर तूप घेतल्याने मधुमेह (डायबिटीज) नियंत्रणात येतो. मधुमेहाच्या रुग्णांनी दिवसभरात किती कार्बोहायड्रेट्स खातोय, भाताचं प्रमाण किती आहे आणि जेवण किती संतुलित आहे, याकडे जास्त लक्ष दिलं पाहिजे. भातासोबत पालेभाज्या, डाळ किंवा इतर प्रोटीनयुक्त पदार्थ खाल्ल्यास जेवण अधिक संतुलित होतं.
फॅटमध्ये विरघळणाऱ्या जीवनसत्त्वांसाठी फायदेशीर
व्हिटॅमिन ए, डी, ई आणि के ही जीवनसत्त्वे फॅटमध्ये विरघळणारी (Fat-soluble) असतात. आहारात योग्य प्रमाणात फॅट्स असतील, तरच ही जीवनसत्त्वे शरीरात शोषली जातात. तूप हा आहारातील फॅट्सचा एक उत्तम स्रोत आहे.
पण या जीवनसत्त्वांसाठी फक्त तुपावरच अवलंबून राहण्याची गरज नाही. ड्रायफ्रुट्स, बिया, वनस्पती तेल आणि इतर पौष्टिक पदार्थांमधूनही तुम्हाला चांगले फॅट्स मिळू शकतात. त्यामुळे तूप हाच फॅट्सचा एकमेव पर्याय आहे, असा विचार करणं चुकीचं ठरेल.
पचनक्रियेशी तुपाचा काय संबंध आहे?
तुपामध्ये अनेक प्रकारचे फॅटी ॲसिड्स आणि इतर घटक असतात. आपण जे फॅट्स खातो, ते पचनक्रियेदरम्यान पित्तासह शरीराच्या अनेक प्रक्रियांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात. काहींना भातासोबत थोडं तूप खाल्ल्याने जेवण सहज पचल्यासारखं आणि पोट भरल्यासारखं वाटतं.
पण तूप खाल्ल्याने गॅस, बद्धकोष्ठता किंवा ॲसिडिटीसारखे त्रास कायमचे बरे होतात, याला कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. जर तुम्हाला हे त्रास सतत होत असतील, तर त्याचं मूळ कारण शोधणं जास्त गरजेचं आहे.
पोट भरल्याची जाणीव होते का?
फॅट्स असलेले पदार्थ खाल्ल्यावर बऱ्याच जणांना जास्त वेळ पोट भरल्यासारखं वाटतं. त्यामुळे भातावर थोडं तूप घेण्यासोबतच भरपूर भाज्या, डाळ, दही किंवा इतर प्रोटीनयुक्त पदार्थ ताटात असतील, तर तुमचं जेवण एकदम परिपूर्ण होतं.
इथे तुपाच्या प्रमाणापेक्षा तुमच्या संपूर्ण जेवणाचा दर्जा जास्त महत्त्वाचा आहे. ताटभर भातावर भरपूर तूप ओतून खाण्यापेक्षा, थोडा भात आणि त्यासोबत भाज्या-प्रोटीन खाणं ही एक चांगली सवय आहे.
दिवसाला किती तूप खावं?
तुपामध्ये कॅलरीज आणि सॅच्युरेटेड फॅट्स भरपूर असतात, त्यामुळे ते जास्त खाणं योग्य नाही. प्रत्येकाने दिवसाला एवढंच तूप खावं, असा कोणताही ठरलेला नियम नाही. तुमचं वय, शारीरिक हालचाल, कॅलरीजची गरज, आहाराची पद्धत आणि तुमची तब्येत यावर तुपाचं प्रमाण ठरतं.
जर तुमच्या आहारात आधीपासूनच तेल, लोणी, ड्रायफ्रुट्स यांसारखे फॅट्सचे स्रोत जास्त असतील, तर वरून अतिरिक्त तूप खाण्याची काहीच गरज नाही.
कोणी जास्त काळजी घेतली पाहिजे?
ज्यांना हाय कोलेस्ट्रॉल, हृदयाचे आजार किंवा वजन वाढण्याची समस्या आहे, त्यांनी तूप किती खातोय यावर विशेष लक्ष ठेवणं गरजेचं आहे. मधुमेहाच्या रुग्णांनीही फक्त तुपावर लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा भाताचं प्रमाण, कार्बोहायड्रेट्स, भाज्या, डाळ आणि प्रोटीन्सच्या संतुलनावर भर दिला पाहिजे.
थोडक्यात सांगायचं तर, गरमागरम भातावर थोडं तूप घेऊन खाणं ही एक चविष्ट पद्धत नक्कीच आहे. पण तुपाला कोणत्याही आजारावरचा उपाय किंवा सर्वांसाठी आवश्यक असलेलं 'सुपरफूड' मानू नका. योग्य प्रमाण, संतुलित आहार आणि स्वतःच्या तब्येतीनुसार ठरवलेली आहाराची पद्धत — याच गोष्टी तूप खाताना सर्वात महत्त्वाच्या आहेत.
