Chopda Pujan 2026 : दिवाळीच्या रात्री व्यापाऱ्यांकडून चोपड्यांची पूजा का केली जाते? जाणून घ्या परंपरा

दिवाळीच्या दिवशी घराघरात लक्ष्मी आणि गणपतीची पूजा केली जाते. पण, या दिवशी व्यापारी त्यांच्या नवीन हिशोबाच्या वह्या आणि व्यावसायिक साहित्याची विशेष पूजा का करतात हे तुम्हाला माहीत आहे का? या परंपरेमागचं कारण काय?

Image Credit : Asianet News

दिवाळीत हिशोबाच्या वह्यांची पूजा का करतात?

भारतात दिवाळीचा सण ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जाईल. या दिवशी घरात दिवे लावून लक्ष्मी आणि गणपतीची पूजा करण्याची परंपरा आहे. त्याचप्रमाणे, व्यापारी या दिवशी त्यांच्या व्यवसायाशी संबंधित वस्तू, नवीन हिशोबाच्या वह्या आणि लेजर यांची विशेष पूजा करतात. याला ‘चोपडा पूजन’ असे म्हणतात. विशेषतः गुजरात आणि इतर भागातील व्यापारी वर्गात ही प्रथा वर्षानुवर्षे पाळली जाते. नवीन आर्थिक वर्षाची सुरुवात देवाच्या आशीर्वादाने व्हावी, हा यामागचा मुख्य उद्देश असतो.

देवी लक्ष्मीची पूजा करण्यामागचा उद्देश

देवी लक्ष्मी ही व्यापार, संपत्ती आणि उत्पन्नाचे प्रतीक मानली जाते. त्यामुळे दिवाळीच्या रात्री होणाऱ्या चोपडा पूजनावेळी हिशोबाच्या वह्या आणि व्यावसायिक साहित्य देवी लक्ष्मीसमोर ठेवले जाते. व्यापारी आपले कष्ट, उत्पन्न आणि व्यवसायाची प्रगती देवाला अर्पण करतात, अशी त्यांची श्रद्धा असते. नवीन वर्षात प्रामाणिकपणा आणि निष्ठेने व्यवसाय करण्याची भावना या पूजेमुळे दृढ होते. ही केवळ संपत्ती वाढवण्याची प्रार्थना नसून, आपल्या व्यवसायाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारी एक पारंपारिक घटना आहे.

नफा आणि तोटा दोन्हीसाठी कृतज्ञता

व्यवसायात एका वर्षात नफाही होऊ शकतो आणि तोटाही होऊ शकतो. या दोन्ही गोष्टी जीवनाचा भाग मानून, गेल्या वर्षातील अनुभवांसाठी देवाचे आभार मानणे हा या पूजेचा महत्त्वाचा भाग आहे. देवी लक्ष्मीसोबत व्यापारी कुबेराचीही पूजा करतात, जो संपत्तीचा देव मानला जातो. गेल्या वर्षातील अडथळे दूर होऊन पुढचे वर्ष उत्तम जावे, अशी ते प्रार्थना करतात. ही पूजा विक्रम संवत या पारंपारिक वर्षाच्या नवीन सुरुवातीशी जोडलेली आहे. त्यामुळे नवीन हिशोब सुरू करण्यासाठी दिवाळी हा एक महत्त्वाचा दिवस मानला जातो.

Image Credit : AI image - Gemini

हिशोबाच्या वहीत शुभ लाभ, स्वस्तिक

चोपडा पूजेच्या वेळी नवीन हिशोबाच्या वह्यांच्या पहिल्या पानावर रोली (लाल कुंकू) वापरून स्वस्तिक चिन्ह काढले जाते. त्यासोबतच ‘शुभ लाभ’ हे मंगल शब्दही लिहिले जातात. ‘शुभ’ म्हणजे चांगली सुरुवात आणि ‘लाभ’ म्हणजे उत्पन्न आणि वाढ. स्वस्तिक चिन्ह हे कल्याण आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. नवीन हिशोब प्रामाणिकपणे आणि पारदर्शकपणे ठेवले जावेत, याचीही आठवण या परंपरेमुळे होते. काही व्यापारी हिशोबाच्या वह्यांसोबत संगणक, व्यावसायिक साधने, तिजोरी यांचीही पूजा करतात.

नवीन वर्षाची आत्मविश्वासाने सुरुवात करण्याची प्रथा

चोपडा पूजन ही व्यापाऱ्यांचा विश्वास आणि व्यावसायिक शिस्त दर्शवणारी परंपरा आहे. नवीन हिशोबाच्या वह्यांची पूजा करणे आणि त्यात पहिली नोंद करणे, ही नवीन व्यावसायिक वर्षाची सुरुवात मानली जाते. व्यवसायातील अडथळे दूर व्हावेत आणि कुटुंबात संपत्ती व सुख वाढावे, ही या पूजेची मुख्य प्रार्थना असते. हे विधी केल्याने व्यवसायात नफा मिळतोच, याला कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही. तरीही, पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली ही श्रद्धा व्यापाऱ्यांच्या संस्कृतीत आणि सणांच्या उत्सवात एक खास स्थान निर्माण करते. ते दिवाळी केवळ प्रकाशाचा सण म्हणून नाही, तर नवीन सुरुवातीचा दिवस म्हणूनही साजरी करतात.