Butter Capital : भारताची बटर कॅपिटल कोणती? येथे आजही लाकडी रवीने घुसळून लोणी काढतात
अनेक पदार्थांची चव वाढवण्यासाठी लोणी (बटर) सर्वात पुढे असते. यामुळे जेवणाला एक वेगळाच स्वाद मिळतो. पण तुम्हाला माहित आहे का, आपल्या देशात लोण्याची एक खास राजधानी आहे?

लोण्याची खास राजधानी
बटर नान, बटर चिकन, पनीर बटर मसाला... हे पदार्थ किती चविष्ट असतात, हे वेगळे सांगायला नको. हॉटेलमध्ये या पदार्थांना मोठी मागणी असते आणि ते महागही असतात. या पदार्थांची चव वाढते ती त्यात घातलेल्या लोण्यामुळे (बटर). बाजारात किंवा सुपरमार्केटमध्ये बटर सहज मिळते. अनेकजण घरीही सोप्या पद्धतीने लोणी काढतात. पण या लोण्यासाठी आपल्या देशात चक्क एक 'राजधानी' आहे, हे तुम्हाला माहित आहे का? ती कुठे आहे आणि तिचे वैशिष्ट्य काय?

बटर राजधानी
तामिळनाडूमधील एका छोट्या शहरात लोणी हे केवळ अन्न नाही, तर ती त्या गावाची ओळख आणि वारसा आहे. म्हणूनच या शहराला 'बटर कॅपिटल ऑफ इंडिया' (Butter Capital of India) असा खास किताब मिळाला आहे. या शहराचे नाव आहे 'उथुकुली' (Uthukuli). हे तामिळनाडूच्या तिरुपूर जिल्ह्यात आहे. कित्येक दशकांपासून इथे पारंपारिक पद्धतीने बनवल्या जाणाऱ्या लोण्याला स्थानिक भाषेत 'उथुकुली वेन्नई' म्हणतात. जुन्या पद्धतीने बनवल्या जाणाऱ्या या लोण्याच्या खास चवीमुळे आणि दर्जामुळे देशभरातून याला मागणी आहे.
उथुकुली बटर एवढे खास का आहे?
सुपरमार्केटमध्ये मिळणाऱ्या फॅक्टरीतील बटरपेक्षा उथुकुली बटर वेगळे असते. इथे बनणारे लोणी खूप मऊ आणि चविष्ट असते. लोणी काढण्यापूर्वी दूध आणि साय साठवून ठेवण्याच्या पारंपारिक पद्धतीमुळे त्याला ही अप्रतिम चव मिळते. येथील स्थानिक लोक आजही छोट्या प्रमाणात हे लोणी बनवतात, जेणेकरून त्याचा मूळ दर्जा टिकून राहील.
हे लोणी कसे बनवतात?
आधुनिक यंत्रे आली असली तरी, उथुकुलीमध्ये आजही मेहनतीने पारंपारिक पद्धतीचाच वापर केला जातो. सर्वात आधी ताजे दूध चांगले उकळतात आणि थंड झाल्यावर त्यावरची साय काही दिवस साठवतात. पुरेशी साय जमा झाल्यावर, ताकातून लोणी वेगळे होईपर्यंत ते घुसळले जाते. यासाठी पारंपारिक लाकडी रवीचा वापर केला जातो. तयार झालेले लोणी स्वच्छ धुवून, योग्य आकारात आणून विक्रीसाठी पाठवले जाते. दुग्धव्यवसायावर अवलंबून असलेल्या या लोणी निर्मितीने आज उथुकुलीला जगभरात ओळख मिळवून दिली आहे. सध्या तामिळनाडूतील सर्व प्रमुख शहरांना इथूनच लोणी पुरवले जाते.
बटर कॅपिटल आणि बटर सिटी... दोन्हीतील फरक
या बाबतीत अनेकांना थोडा गोंधळ उडतो. कारण आपल्या देशात लोण्यासाठी प्रसिद्ध असलेले आणखी एक शहर आहे.
बटर सिटी (Butter City of India) - गुजरातच्या 'बारडोली' (Bardoli) शहराला 'बटर सिटी' म्हणतात. दक्षिण गुजरातमधील दुग्ध सहकारी चळवळ आणि मोठ्या डेअरी उद्योगांच्या विकासामुळे याला हे नाव पडले आहे.
बटर कॅपिटल (Butter Capital of India) - तामिळनाडूतील 'उथुकुली'ला मात्र पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या पारंपारिक, गावठी लोणी निर्मितीच्या वारशामुळे 'बटर कॅपिटल' हा सन्मान मिळाला आहे. येथील लोण्याची चव तुम्हाला इतर कुठेही मिळणार नाही.

