अहमदाबादच्या सेवा कॅफेमध्ये जेवणाचं कोणतंही फिक्स बिल नसतं. तुमच्या जेवणाचे पैसे आधीच्या एखाद्या ग्राहकाने भरलेले असतात. तुम्हाला वाटलं तर तुम्ही पुढच्या ग्राहकाचे पैसे भरू शकता. 'पे इट फॉरवर्ड' या भन्नाट कल्पनेवर चालणारा हा कॅफे सध्या खूप चर्चेत आहे.
मुंबई : अहमदाबादमधला 'सेवा कॅफे' सध्या त्याच्या एका वेगळ्याच सिस्टीममुळे चर्चेत आलाय. या कॅफेमध्ये जेवणाचे दर ठरलेले नाहीत. ग्राहकांना जेवढे शक्य आहेत, तेवढे पैसे ते देऊ शकतात. विशेष म्हणजे, तुम्ही जे जेवलात त्याचे पैसे पुढच्या ग्राहकासाठी भरण्याची सोय इथे आहे. या भन्नाट कल्पनेला 'पे इट फॉरवर्ड' (Pay It Forward) असं म्हणतात.
२००६ मध्ये सुरू झाला हा अनोखा प्रयोग
'मानव साधना' (Manav Sadhna) या समाजसेवा करणाऱ्या संस्थेने २००६ मध्ये हा सेवा कॅफे सुरू केला. लोकांना फक्त जेवण देणं हा यामागचा उद्देश नाही, तर लोकांमध्ये प्रेम, काळजी, दया आणि एकमेकांना मदत करण्याची भावना वाढीस लागावी, हा यामागचा मुख्य हेतू आहे.
इथे जेवण झाल्यावर ग्राहकांना एक चिठ्ठी दिली जाते. त्यावर लिहिलं असतं, "तुमच्या जेवणाचे पैसे तुमच्या आधी आलेल्या एका व्यक्तीने भरले आहेत." हे वाचून ग्राहक त्यांच्या नंतर येणाऱ्या व्यक्तीच्या जेवणाचे पैसे भरू शकतात. पण हे अजिबात सक्तीचं नाही; ते पूर्णपणे ग्राहकाच्या इच्छेवर आणि क्षमतेवर अवलंबून असतं.
Related Articles
पैशांपेक्षा देण्याची भावना महत्त्वाची
सेवा कॅफेचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे, इथलं सगळं काम स्वयंसेवक (Volunteers) पाहतात. जेवण बनवण्यापासून ते ग्राहकांना वाढण्यापर्यंत सगळी कामं ते अगदी प्रेमाने करतात.
या सिस्टीममध्ये कुणाकडून किती पैसे आले, यापेक्षा एका माणसाने दुसऱ्याला मदत करण्याच्या भावनेला जास्त महत्त्व दिलं जातं. कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता चांगलं काम केल्यास समाजात चांगुलपणा पसरेल, असा यामागचा विश्वास आहे.
अमेरिकेतल्या 'कर्मा किचन' (Karma Kitchen) आणि इतर काही ठिकाणीही अशीच 'गिफ्ट इकॉनॉमी' (Gift Economy) पाहायला मिळते. सेवा कॅफेमध्ये जेवणासोबतच कम्युनिटी प्रोग्राम्स, कथा सांगण्याचे कार्यक्रम आणि सामाजिक उपक्रमांनाही जागा दिली जाते.
स्थलांतरामुळे सध्या कॅफे तात्पुरता बंद
१९ मार्च २०२५ च्या एका रिपोर्टनुसार, जागा बदलत असल्यामुळे हा कॅफे सध्या तात्पुरता बंद आहे. हा कॅफे पुन्हा कधी सुरू होईल, याची त्याचे समर्थक आतुरतेने वाट पाहत आहेत. कॅफेच्या सध्याच्या स्थितीबद्दल जाणून घेण्यासाठी त्यांच्या अधिकृत माहितीवर लक्ष ठेवणं योग्य राहील.
थोडक्यात सांगायचं तर, सेवा कॅफेची ही संकल्पना एक सुंदर संदेश देते: जर आपल्याला कुणी मदत केली, तर तीच मदत आपण दुसऱ्या कुणापर्यंत पोहोचवू शकतो. कधीकधी एका जेवणाच्या बिलापेक्षा, ते दुसऱ्यासाठी भरण्याची भावना खूप मोलाची असते.
