जपानमध्ये २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताने सुवर्णपदक जिंकल्यानंतर, हिमाचल प्रदेश सरकारने अर्जुन पुरस्कार विजेती कबड्डीपटू रितू नेगीला १ कोटी रुपयांच्या बक्षीस यादीतून वगळले आहे. हरियाणात लग्न झाले असले तरी आपण देशांतर्गत स्पर्धांमध्ये हिमाचलचेच प्रतिनिधित्व करतो, असे सांगत रितूने या निर्णयावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
जपानमध्ये झालेल्या २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताने सुवर्णपदक जिंकलं. यानंतर हिमाचल प्रदेश सरकारने खेळाडूंसाठी १ कोटी रुपयांचं बक्षीस जाहीर केलं. पण या यादीतून अर्जुन पुरस्कार विजेती आणि भारतीय महिला संघाची माजी कर्णधार, कबड्डीपटू रितू नेगी हिला वगळण्यात आलंय. यामुळे राज्य सरकारवर आता बरीच टीका होतेय. रितू मूळची हिमाचल प्रदेशच्या सिरमौर जिल्ह्यातील शिलाई इथली आहे. तिचं लग्न हरियाणात झालंय. सरकारच्या या निर्णयामुळे आपला मोठा अपमान झाल्याची भावना तिने व्यक्त केली. विशेष म्हणजे, सुरुवातीला पात्र खेळाडूंच्या यादीत तिचं नाव होतं. मुख्यमंत्री सुखविंदर सिंग सुक्खू यांनी दिलेल्या अभिनंदनाच्या संदेशातही तिचा उल्लेख होता.
रितूचं नाव यादीतून अचानक गायब झाल्याने तिचे कुटुंबीय, क्रीडा क्षेत्र आणि विरोधी पक्ष असलेल्या भाजपने सरकारवर जोरदार टीका केली आहे. तिचं लग्न दुसऱ्या राज्यात झाल्यामुळे हा निर्णय घेतला गेला का, असा सवाल आता विचारला जातोय. पण, तिचं नाव का काढलं, यावर राज्य सरकारने अजून कोणतंही स्पष्टीकरण दिलेलं नाही.
रितू नेगीला १ कोटींच्या बक्षीस यादीतून का वगळलं?
५ ऑक्टोबरला मुख्यमंत्री सुक्खू यांनी सुवर्णपदक विजेत्या भारतीय महिला कबड्डी संघातील हिमाचल प्रदेशच्या तीन खेळाडूंना प्रत्येकी १ कोटी रुपयांचं बक्षीस जाहीर केलं. यात पुष्पा राणा, ज्योती ठाकूर आणि भावना ठाकूर यांचा समावेश होता. याशिवाय भारतीय महिला क्रिकेट संघातील खेळाडू रेणुका ठाकूर हिलाही हे बक्षीस जाहीर झालं.
आयची-नागोया इथे झालेल्या २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकणाऱ्या भारतीय कबड्डी संघात रितू नेगीचाही समावेश होता. पण सरकारने नंतर जाहीर केलेल्या यादीत तिचं नाव नव्हतं. रिपोर्ट्सनुसार, सुरुवातीच्या यादीत इतर तीन कबड्डीपटूंसोबत रितूचंही नाव होतं.
या अचानक झालेल्या बदलामुळे रितू आणि तिचे कुटुंबीय चक्रावून गेलेत. भारताच्या विजयानंतर राजकीय नेत्यांनी आपल्याला अभिनंदनाचे मेसेज पाठवले होते, मग अवघ्या काही दिवसांत सरकारची भूमिका कशी बदलली, हेच आपल्याला समजत नसल्याचं रितू म्हणाली.
तिला यादीतून का काढलं, याचं नेमकं कारण अजूनही अस्पष्ट आहे. हिमाचल प्रदेशचे क्रीडामंत्री यादवेंद्र गोमा यांनी सांगितलं की, यादीत बदल का झाला याची आपल्याला कल्पना नाही. फाईल तपासून मुख्यमंत्र्यांशी चर्चा करू, असं ते म्हणाले.
'मी हिमाचलची लेक होते': रितू नेगीचा सवाल
माध्यमांशी बोलताना रितूने आपली नाराजी उघडपणे व्यक्त केली. कालपर्यंत मला हिमाचल प्रदेशची लेक मानलं जात होतं, असं ती म्हणाली. मुख्यमंत्र्यांनी फेसबुकवर अभिनंदनाची पोस्ट टाकली होती, तसंच माजी मुख्यमंत्री जयराम ठाकूर आणि भाजप खासदार अनुराग ठाकूर यांनीही फोन करून अभिनंदन केल्याची आठवण तिने करून दिली.
"दोन दिवसांत अचानक असं काय बदललं, हेच मला समजत नाहीये," असं ती म्हणाली.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताचं प्रतिनिधित्व करण्याचा आपला मोठा रेकॉर्ड असतानाही राज्य सरकार असा दुजाभाव का करतंय, असा सवाल रितूने विचारला. तिने सलग तीन आशियाई क्रीडा स्पर्धांमध्ये भाग घेतला असून, त्यात दोन सुवर्ण आणि एक रौप्य पदक जिंकलं आहे.
रितू सध्या भारतीय रेल्वेत नोकरी करते. पण देशांतर्गत स्पर्धांमध्ये आपण हरियाणाऐवजी नेहमीच हिमाचल प्रदेशचंच प्रतिनिधित्व केल्याचं तिने स्पष्ट केलं. माझं लग्न दुसऱ्या राज्यात झालं किंवा माझा दुसऱ्या राज्याशी संबंध आला, म्हणून माझ्या हक्काच्या राज्याने माझा सन्मान का नाकारावा, असा थेट प्रश्न तिने विचारला.
तिच्या या वक्तव्यामुळे खेळाडूंची ओळख आणि राज्याकडून मिळणारा सन्मान हा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. विशेषतः जेव्हा एखादी महिला खेळाडू लग्नानंतर किंवा नोकरीनिमित्त दुसऱ्या राज्यात जाते, पण तरीही आपल्या मूळ राज्याशी नाळ जोडून ठेवते, तेव्हा हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
कोण आहे रितू नेगी? अर्जुन पुरस्कार विजेत्या कबड्डीपटूविषयी थोडक्यात
रितू नेगी ही हिमाचल प्रदेशच्या सिरमौर जिल्ह्यातील शिलाई भागातील एक भारतीय कबड्डीपटू आहे. ती एक उत्तम डिफेंडर म्हणून ओळखली जाते. भारतीय महिला कबड्डी संघाची ती महत्त्वाची खेळाडू असून, याआधी तिच्या नेतृत्वाखाली भारताने आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकलं होतं.
जकार्ता इथे २०१८ मध्ये झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत रौप्यपदक जिंकणाऱ्या भारतीय महिला कबड्डी संघात रितूचा समावेश होता. त्यानंतर २०१९ मध्ये काठमांडू इथे झालेल्या दक्षिण आशियाई क्रीडा स्पर्धेत तिने भारताला सुवर्णपदक जिंकून देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. २०२३ मध्ये हांगझोऊ इथे पार पडलेल्या २०२२ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत तिने भारतीय संघाचं नेतृत्व करत सुवर्णपदक पटकावलं होतं.
तिच्या या दमदार कामगिरीमुळे तिला २०२३ चा अर्जुन पुरस्कार मिळाला, जो भारतातील सर्वोच्च क्रीडा सन्मानांपैकी एक आहे. जानेवारी २०२४ मध्ये राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते तिला हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. यानंतरही ती राष्ट्रीय संघात कायम राहिली आणि जपानमध्ये झालेल्या २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकणाऱ्या भारतीय संघात तिची निवड झाली.
भारताच्या या ताज्या विजयामुळे तिच्या आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीत आणखी एका मोठ्या यशाची भर पडली. अनेक मोठ्या स्पर्धांमध्ये देशाचं प्रतिनिधित्व करणाऱ्या या खेळाडूला हिमाचल सरकारने बक्षीस यादीतून वगळल्याने, राज्य सरकार खेळाडूंचा सन्मान कसा करतं, यावर आता प्रश्नचिन्ह निर्माण झालं आहे.
लग्नामुळे राज्याची ओळख पुसली जाते का? रितूच्या वडिलांचा सवाल
रितूचे वडील भवन सिंग नेगी यांनीही सरकारच्या या निर्णयावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली. शुक्रवारी शिलाई इथून बोलताना त्यांनी विचारलं की, एखाद्या मुलीचं लग्न दुसऱ्या राज्यात झालं, तर ती आपल्या मूळ राज्याची लेक राहत नाही का?
२०२२ च्या हांगझोऊ आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताने सुवर्णपदक जिंकल्यानंतर, रितूचं लग्न हरियाणात झालेलं असूनही हिमाचल प्रदेश सरकारने तिला रोख बक्षीस दिलं होतं, याची आठवण त्यांनी करून दिली.
त्यांचा हा मुद्दा आता या वादाच्या केंद्रस्थानी आला आहे. रितूची क्रीडा क्षेत्रातील कामगिरी आणि तिचं हिमाचल प्रदेशशी असलेलं नातं, केवळ तिच्या वैवाहिक स्थितीमुळे दुर्लक्षित केलं जाऊ नये, अशी ठाम भूमिका तिच्या कुटुंबीयांनी घेतली आहे.
हिमाचल सरकारने राज्याच्या अभिमानाला ठेच पोहोचवली; भाजपचा आरोप
शिलाईचे माजी भाजप आमदार आणि पक्षाचे राज्य प्रवक्ते बलदेव सिंग तोमर यांनी या प्रकाराचा तीव्र निषेध केला. राज्य सरकारने हिमाचलच्या लेकीचा अपमान करून राज्याच्या अभिमानाला ठेच पोहोचवली आहे, असा आरोप त्यांनी केला.
२०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारतीय महिला कबड्डी संघात शिलाईच्या दोन खेळाडूंचा समावेश होता, याकडे तोमर यांनी लक्ष वेधलं. सुवर्णपदक विजेत्या संघाचं नेतृत्व पुष्पा राणाने केलं होतं, तर मागील आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताला सुवर्णपदक जिंकून देणारी रितू नेगी हीदेखील या संघाची महत्त्वाची सदस्य होती.
सरकारने आपल्या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा आणि रितूने भारतीय क्रीडा क्षेत्रासाठी दिलेल्या योगदानाचा योग्य सन्मान करावा, अशी मागणी त्यांनी केली.
बदलाबाबत सरकारकडून अद्याप स्पष्टीकरण नाही
हिमाचल प्रदेश सरकारमधील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अधिकारी या प्रकरणी हरियाणा सरकारच्या भूमिकेवर लक्ष ठेवून आहेत. हरियाणा सरकारने अद्याप रितूसाठी कोणतंही रोख बक्षीस जाहीर केलेलं नसल्याने, हिमाचल सरकार नंतर यावर निर्णय घेऊ शकतं, असे संकेत सूत्रांनी दिले.
रितू भारतीय रेल्वेत नोकरी करते, हा या प्रकरणातील कळीचा मुद्दा नसल्याचंही सूत्रांनी स्पष्ट केलं. मात्र, तिचं नाव यादीतून का काढलं, यावर सरकारने अद्याप कोणतंही अधिकृत स्पष्टीकरण दिलेलं नाही.
क्रीडामंत्र्यांनी फाईल तपासण्याचं आश्वासन दिलं असलं तरी, आता हिमाचल प्रदेश सरकार या निर्णयाचा पुनर्विचार करणार का, याकडे सर्वांचं लक्ष लागून आहे.
(एजन्सीच्या इनपुट्ससह)
