Highway vs Expressway : हायवे आणि एक्सप्रेसवेमध्ये नेमका फरक काय? कधी विचार केलाय का?
हायवे विरुद्ध एक्सप्रेसवे: रस्ते प्रवासाचा विचार आला की आपल्याला हायवे आणि एक्सप्रेसवे आठवतात. शहरांदरम्यान प्रवासासाठी त्यांचा खूप उपयोग होतो. मात्र, अनेक जणांना एक्सप्रेसवे आणि हायवे एकच वाटतात. पण हे दोन्ही वेगळे आहेत, हे तुम्हाला माहीत आहे का?

एक्सप्रेसवे म्हणजे काय? त्याची वैशिष्ट्ये काय आहेत?
एक्सप्रेसवे म्हणजे वाहनांना वेगाने आणि विनाअडथळा प्रवास करता यावा, यासाठी खास बनवलेला रस्ता. यावर कुठेही वाहनं आणता किंवा बाहेर काढता येत नाहीत. ठरलेल्या एंट्री आणि एक्झिट पॉईंट्सवरूनच ये-जा करावी लागते. बहुधा एक्सप्रेसवेवर येणाऱ्या-जाणाऱ्या वाहनांमध्ये दुभाजक किंवा सुरक्षेसाठी भिंती असतात. तसंच जिथे इतर रस्ते मिळतात, तिथे उड्डाणपूल किंवा अंडरपास असतात. त्यामुळे ट्रॅफिक सिग्नलवर थांबायची गरज पडत नाही. आपण वेगाने इच्छित स्थळी पोहोचू शकतो. काही एक्सप्रेसवेवर दुचाकी किंवा सायकलींसारख्या संथ वाहनांना बंदी असते.

हायवे म्हणजे काय? त्याचा वापर कसा होतो?
हायवे म्हणजे एका शहरातून दुसऱ्या शहरात किंवा गावात जाण्यासाठी वापरला जाणारा मुख्य रस्ता. देशातील विविध भागांना जोडण्यात त्याची महत्त्वाची भूमिका असते. एक्सप्रेसवेच्या तुलनेत हायवेवर अनेक ठिकाणांहून वाहनांना येण्या-जाण्याची सोय असते. हे रस्ते गावे, शहरे आणि महानगरांना जोडतात. काही हायवे दोन लेनचे, तर काही चार किंवा सहा लेनचे असतात. यावर ट्रॅफिक सिग्नल, चौक आणि पादचाऱ्यांसाठी रस्ता ओलांडण्याची सोय असते. हायवेचे मुख्यत्वे राष्ट्रीय महामार्ग आणि राज्य महामार्ग असे प्रकार असतात. राष्ट्रीय महामार्ग देशातील प्रमुख शहरांना जोडतात, तर राज्य महामार्ग राज्यातील वेगवेगळ्या भागांना जोडतात.
एक्सप्रेसवे आणि हायवेमधील मुख्य फरक काय?
या दोन रस्त्यांमधील मुख्य फरक वाहनांच्या रहदारीच्या नियंत्रणात आहे. एक्सप्रेसवेवर फक्त ठराविक ठिकाणांहूनच प्रवेश करता येतो. पण हायवेवर अनेक ठिकाणांहून वाहने येऊ-जाऊ शकतात. एक्सप्रेसवेवर साधारणपणे जास्त लेन असतात, ज्यामुळे वाहनांना ओव्हरटेक करणे सोपे जाते. हायवेवर रस्त्याच्या रुंदीनुसार लेनची संख्या बदलते. एक्सप्रेसवेवर इतर रस्त्यांचे थेट चौक नसतात. उड्डाणपूल आणि अंडरपासमधून ये-जा होते. हायवेवर मात्र ट्रॅफिक सिग्नल आणि चौक जास्त असतात. त्यामुळे एक्सप्रेसवेवर प्रवास जलद होतो. हायवेवर ट्रॅफिकनुसार प्रवासाला जास्त वेळ लागू शकतो.
प्रवाशांसाठी कोणता रस्ता जास्त फायदेशीर?
ज्यांना जास्त दूर प्रवास करायचा आहे आणि कमी वेळेत पोहोचायचे आहे, त्यांच्यासाठी एक्सप्रेसवे फायदेशीर ठरतात. ट्रॅफिकचे अडथळे कमी असल्याने प्रवास सोपा होतो. दुभाजक आणि भिंतींमुळे समोरासमोरून येणाऱ्या वाहनांमुळे होणाऱ्या अपघातांचा धोकाही कमी होतो. मात्र, एक्सप्रेसवेवर टोल जास्त असतो. एंट्री आणि एक्झिट पॉईंट्स मर्यादित असल्याने जवळच्या गावांत जाणाऱ्यांना अडचण येऊ शकते. हायवेवरून स्थानिक भागात जाणे सोपे असते. काही हायवेवर टोल नसतो. पण चौक आणि स्थानिक वाहनांची गर्दी असल्याने काळजीपूर्वक प्रवास करावा लागतो. दोन्ही रस्त्यांवर वेगमर्यादा पाळणे आवश्यक आहे.
बांधकामाचा खर्च कसा असतो?
एक्सप्रेसवेच्या बांधकामाला सहसा जास्त खर्च येतो. कारण त्यात उड्डाणपूल, अंडरपास, दुभाजक आणि सुरक्षा व्यवस्था यांसारख्या खास गोष्टींचा समावेश असतो. हायवेचा खर्च त्याच्या रुंदी आणि बांधकाम मानकांनुसार बदलतो. पण स्थानिक रहदारी जास्त असल्याने काही हायवे वारंवार दुरुस्त करावे लागतात. थोडक्यात सांगायचे तर, एक्सप्रेसवे जलद प्रवासासाठी बनवले जातात, तर हायवे शहरे आणि गावांमधील प्रवासासाठी उपयोगी असतात. दोन्ही रस्ते वाहतूक व्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
