९० च्या दशकात दूरदर्शनवर 'जंगल बुक' सुरू झालं की मुलं टीव्हीसमोर गर्दी करायची. मोगलीच्या या दुनियेतील सर्वात भयानक पात्र 'शेर खान'ला नाना पाटेकर यांनी आवाज दिला होता.
९० च्या दशकातले ते दिवस आठवतात? दूरदर्शनवर 'द जंगल बुक' सुरू झालं की घरात एकदम शांतता पसरायची. ९० च्या दशकातल्या मुलांसाठी मोगलीचं जंगल म्हणजे अनेक आवडत्या पात्रांची दुनिया होती. अस्वल बालू, बघीरा आणि मोगलीला जपणारी लांडग्यांची टोळी. पण यात एक असं पात्र होतं, जे पडद्यावर आलं की चांगलीच धडकी भरायची. तो म्हणजे शेर खान. आणि या हिंदी व्हर्जनमध्ये वाघाला तो भयानक आवाज नाना पाटेकर यांनी दिला होता.
नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी वयाच्या ७५ व्या वर्षी निधन झाले. 'परिंदा', 'क्रांतिवीर' किंवा 'अब तक छप्पन' सारख्या चित्रपटांमधला त्यांचा दमदार अभिनय सर्वांनाच माहीत आहे. सोशल मीडियावर त्यांचे मीम्स किंवा व्हिडिओ व्हायरल होण्याच्या खूप आधीपासूनच, त्यांचा आवाज टीव्ही प्रेक्षकांच्या चांगलाच परिचयाचा होता.
शेर खान आणि नाना पाटेकर
९० च्या दशकात 'द जंगल बुक' पाहणाऱ्या मुलांसाठी पाटेकरांचा 'शेर खान' खरोखरच खूप भीतीदायक होता. हा माणूस पडद्यावर एकदाही दिसला नाही. त्याची गरजही पडली नाही. मोगलीच्या दुनियेतल्या सर्वात भयानक पात्राचं त्यांनी फक्त डबिंग केलं होतं. पण त्यांचं काम इतकं अचूक होतं की, शेर खान आणि त्यांचा तो गंभीर आवाज—या दोन्ही गोष्टी वेगळ्या करणं कठीण आहे.
९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला 'जंगल बुक: द ॲडव्हेंचर्स ऑफ मोगली' नावाची एक जपानी ॲनिमेटेड सिरीज हिंदीत डब करून दूरदर्शनवर दाखवली जायची. तेव्हा भारतातील जवळपास प्रत्येक घरात हा रोजचा दिनक्रम होता. जंगलात लांडग्यांसोबत लहानाचा मोठा झालेला एक मुलगा, मोगली, याची ही गोष्ट होती. या प्रवासात प्रेक्षकांची ओळख लाडका बालू, हुशार काळा बिबट्या बघीरा आणि मोगलीच्या लांडगे कुटुंबाशी होते. पण शेर खान एकदम वेगळा होता.
तो वाघ मोगलीला स्वतःसाठी धोका मानायचा. त्यामुळे त्याला जंगलातून हाकलून लावण्यासाठी तो वाट्टेल ते करायला तयार होता. शेर खान पडद्यावर आला की वातावरणात एक वेगळाच तणाव यायचा. लहान प्रेक्षकांसाठी तो फक्त एक ॲनिमेटेड कॅरेक्टर नव्हता. तो असा एक व्हिलन होता, ज्याला पाहिलंच की भीती वाटायची.
पाटेकरांच्या आवाजाने या पात्राला इतकं भयानक बनवण्यात मोठी भूमिका बजावली. त्यांच्या त्या बेस असलेल्या आवाजाने शेर खानला एक वेगळाच रुबाब दिला. खूप न ओरडता, फक्त मोजकेच डायलॉग बोलून त्यांनी या पात्रात जीव ओतला. त्यांच्या आवाजात एक दबलेला राग असायचा. शेर खान जेव्हा अगदी शांतपणे बोलायचा, तेव्हाही असं वाटायचं की आता काहीतरी मोठं संकट येणार आहे. त्यांच्या अभिनयाची हीच खरी ताकद होती.
कोणताही मोठा ड्रामा न करता, फक्त आवाजाच्या जोरावर प्रेक्षकांचं लक्ष वेधून घेण्याची ताकद पाटेकरांमध्ये होती. त्यांची डायलॉग बोलण्याची स्टाईल, कुठे थांबायचं किंवा कोणत्या शब्दावर जोर द्यायचा—हे सगळं सिनेमा पाहणाऱ्यांना आधीपासूनच माहीत होतं. आणि एका ॲनिमेटेड पात्रासाठीही ही स्टाईल एकदम परफेक्ट ठरली.
लोकप्रियतेच्या शिखरावर नाना पाटेकर
९० च्या दशकातल्या मुलांसाठी तो आवाज त्यांच्या बालपणाचा एक मोठा भाग बनला होता. सर्वात मजेची गोष्ट म्हणजे, या पात्रासोबत पाटेकरांचं नातं फक्त त्या जुन्या टीव्ही सिरीजपुरतंच मर्यादित राहिलं नाही. दोन दशकांहून अधिक काळानंतर, २०१६ मध्ये रिलीज झालेल्या 'द जंगल बुक' सिनेमाच्या हिंदी व्हर्जनमध्येही ते परतले. पुन्हा एकदा त्याच शेर खानच्या आवाजात ते प्रेक्षकांच्या भेटीला आले.
तोपर्यंत हिंदी सिनेमातल्या सर्वोत्तम अभिनेत्यांपैकी एक म्हणून पाटेकरांनी स्वतःला सिद्ध केलं होतं. त्यांच्या नावावर तेव्हा सीरियस ड्रामा, ॲक्शन सिनेमे, सामाजिक कथांसोबतच भन्नाट कॉमेडी भूमिकाही होत्या. असं असलं तरी, शेर खानच्या त्या आवाजाने त्यांच्या करिअरमध्ये एक वेगळीच जागा निर्माण केली आहे. या कामासाठी त्यांचा चेहरा, बॉडी लँग्वेज किंवा पडद्यावर दिसण्याची अजिबात गरज पडली नाही. सगळी जादू फक्त त्यांच्या आवाजाची होती.
पाटेकरांनी आपल्या प्रदीर्घ करिअरमध्ये भारतीय प्रेक्षकांना लक्षात राहतील अशा अनेक भूमिका दिल्या आहेत. काहींनी प्रेक्षकांना विचार करायला लावला, काहींनी हसवलं, तर काहींनी थक्क केलं. पण एका संपूर्ण पिढीच्या मुलांसाठी त्यांच्या आवाजाने एक अगदी साधं काम केलं. ते म्हणजे, भीती दाखवण्याचं. आणि इतक्या वर्षांनंतरही, 'द जंगल बुक' म्हटलं की सर्वात आधी आठवतो तो शेर खानचा तोच भयानक आवाज.
