White Airplanes : विमाने नेहमी पांढऱ्या रंगाचीच का असतात? जाणून घ्या कारणं
आकाशात उडणारी विमाने बहुतांश वेळा पांढऱ्या रंगाचीच का असतात, असा विचार तुम्ही कधी केलाय का? यामागे फक्त विमान छान दिसावे हा उद्देश नसून काही महत्त्वाची वैज्ञानिक आणि व्यावसायिक कारणे आहेत.
विमाने पांढऱ्या रंगाचीच का असतात?
विमानतळावर किंवा आकाशात आपण जेव्हा विमाने पाहतो, तेव्हा ती बहुतांश वेळा पांढऱ्या रंगाचीच असतात. त्यावर फक्त त्या-त्या एअरलाइन्सचा लोगो आणि डिझाईन असते. पण विमानांना लाल, निळा किंवा हिरवा रंग का देत नाहीत? यामागे सर्वात मोठे कारण म्हणजे सूर्यप्रकाश. विमाने खूप उंचावर उडतात, जिथे सूर्याची किरणे थेट त्यांच्यावर पडतात. पांढरा रंग सूर्यप्रकाशाला परावर्तित (reflect) करतो. यामुळे विमानाचा आतला भाग जास्त गरम होत नाही.
जर विमानाला गडद रंग दिला, तर ते जास्त उष्णता शोषून घेईल. यामुळे विमानाचे तापमान वाढेल आणि आतील एसी सिस्टीमवर ताण पडेल. पांढऱ्या रंगामुळे विमानाचे तापमान नियंत्रणात राहण्यास मोठी मदत होते.
पांढऱ्या रंगामुळे विमानाची सुरक्षा कशी वाढते?
विमानांच्या सुरक्षेसाठी त्यांची नियमित तपासणी करणे खूप गरजेचे असते. पांढऱ्या रंगामुळे विमानाच्या बाहेरील भागावर पडलेल्या भेगा, ओरखडे किंवा ऑइल लीकसारख्या गोष्टी इंजिनिअर्सना लगेच दिसतात. गडद रंगावर असे दोष शोधणे थोडे कठीण जाते.
याशिवाय, विमानाला रंग देणे हे खूप खर्चिक आणि वेळखाऊ काम असते. पांढरा रंग उन्हामुळे लवकर फिका पडत नाही. त्यामुळे विमानाला वारंवार रंग देण्याचा खर्च वाचतो. तसेच, एखादे विमान दुसऱ्या कंपनीला भाड्याने द्यायचे असेल किंवा विकायचे असेल, तर पांढऱ्या रंगावर नवीन लोगो आणि नाव टाकणे खूप सोपे जाते.
इतर रंगांची विमाने का नसतात?
विमान फक्त पांढऱ्या रंगाचेच असावे, असा कोणताही नियम नाही. तांत्रिकदृष्ट्या विमानांना लाल, निळा, पिवळा, हिरवा किंवा काळा रंगही देता येतो. जगभरातील अनेक एअरलाइन्स आपली वेगळी ओळख निर्माण करण्यासाठी विमानांवर आकर्षक डिझाईन्स आणि रंग वापरतात.
काही कंपन्या फक्त विमानाच्या शेपटीला रंग देतात, तर काही संपूर्ण विमानाला रंगवतात. सण, क्रीडा स्पर्धा किंवा विशेष जाहिरातींसाठी विमानांना खास डिझाईन केले जाते. पण गडद रंग जास्त उष्णता शोषून घेतात, ज्यामुळे विमानाचा पृष्ठभाग गरम होऊ शकतो. म्हणूनच, गडद रंग निवडताना पेंटचा प्रकार आणि विमानाची रचना या गोष्टींचा बारकाईने विचार करावा लागतो.
न्यूझीलंडमध्ये काळ्या रंगाची विमाने का आहेत?
विमानांच्या रंगांबद्दल बोलताना 'एअर न्यूझीलंड' (Air New Zealand) या कंपनीचा उल्लेख नक्कीच करावा लागेल. जगभरात पांढऱ्या विमानांचा ट्रेंड असताना, या कंपनीने मात्र काळ्या रंगाची खास विमाने तयार केली आहेत. यामागे न्यूझीलंडची राष्ट्रीय ओळख आणि रग्बी खेळाचे वेड हे मुख्य कारण आहे.
न्यूझीलंडच्या राष्ट्रीय रग्बी टीमचे नाव 'ऑल ब्लॅक्स' (All Blacks) असून त्यांची जर्सी पूर्णपणे काळी असते. या टीमचा सन्मान करण्यासाठी एअर न्यूझीलंडने २०१० मध्ये आपले पहिले काळे विमान आणले. त्यानंतर २०२२ मध्ये त्यांनी 'एअरबस A321neo' हे विमान पूर्णपणे काळ्या रंगाच्या 'स्टार अलायन्स' डिझाईनसह लाँच केले. या काळ्या विमानांनी जगभरात आपली एक वेगळीच ओळख निर्माण केली आहे.
सर्वच विमाने पांढरी का नसतात?
विमानाचा रंग ठरवताना तांत्रिक गरजा, व्यावसायिक फायदे, ब्रँडिंग आणि देखभालीचा खर्च या सर्व गोष्टींचा विचार केला जातो. पांढरा रंग सूर्यप्रकाश परावर्तित करतो, दोष शोधायला मदत करतो आणि खर्चही वाचवतो. म्हणूनच जगभरातील बहुतांश एअरलाइन्स पांढऱ्या रंगाला पसंती देतात.
पण 'एअर न्यूझीलंड'सारख्या कंपन्यांनी हे सिद्ध केले आहे की, आपल्या देशाची संस्कृती आणि क्रीडा परंपरा जपण्यासाठी काळ्या रंगाचाही प्रभावीपणे वापर करता येतो. थोडक्यात सांगायचे तर, विमाने पांढरीच असावीत असा कोणताही नियम नाही. पांढऱ्या रंगामागे सोय आणि पैशांची बचत हे कारण आहे, तर काळ्या विमानांमागे ब्रँडिंग आणि राष्ट्रीय अभिमान दडलेला आहे.
