Loco Pilot Facts : कार, बस चालवणाऱ्याला ड्रायव्हर आणि ट्रेन चालवणाऱ्याला लोको पायलट का म्हणतात?

आपण सहसा बस किंवा ट्रक चालवणाऱ्याला 'ड्रायव्हर' म्हणतो. पण ट्रेन चालवणाऱ्याला मात्र 'लोको पायलट' म्हटलं जातं. एकाला ड्रायव्हर आणि दुसऱ्याला लोको पायलट असा वेगळा दर्जा का दिला जातो? यामागचं नेमकं कारण काय आहे?

Image Credit : AI

'ड्रायव्हर' या शब्दाचा अर्थ काय?

इंग्रजीत 'Drive' या शब्दाचा अर्थ वाहन चालवणे किंवा पुढे नेणे असा होतो. यावरूनच 'Driver' हा शब्द तयार झाला आहे. जो व्यक्ती वाहनावर नियंत्रण ठेवून ते चालवतो, त्याला आपण ड्रायव्हर म्हणतो. कार, बस, ट्रक किंवा टॅक्सी चालवणारे लोक याच नावाने ओळखले जातात. हे ड्रायव्हर्स रस्त्यावर वाहन चालवताना ट्रॅफिक नियमांचे काटेकोरपणे पालन करतात. रस्त्यावरील इतर वाहने आणि ट्रॅफिक सिग्नल्सकडे लक्ष ठेवून ते सुरक्षित प्रवास घडवतात. वाहनाचा वेग नियंत्रित करणे, वेळेवर ब्रेक लावणे आणि वळण घेणे ही सर्व कामे ड्रायव्हरच्या जबाबदारीत येतात.

Image Credit : chat gpt

ट्रेन चालवणाऱ्याला लोको पायलट का म्हणतात?

भारतीय रेल्वेमध्ये ट्रेन चालवणाऱ्या व्यक्तीला अधिकृतपणे 'लोको पायलट' (Loco Pilot) म्हटलं जातं. यातील 'लोको' हा शब्द लोकोमोटिव्ह (Locomotive) वरून आला आहे. लोकोमोटिव्ह म्हणजे ट्रेनला ओढणारे किंवा चालवणारे इंजिन. तर 'पायलट' हा शब्द सहसा विमान चालवणाऱ्या व्यक्तीसाठी वापरला जातो. पण या शब्दाचा अर्थ खूप व्यापक आहे. एखादे वाहन किंवा मशीन एका ठराविक मार्गावर चालवणाऱ्या आणि नियंत्रित करणाऱ्या व्यक्तीलाही पायलट म्हणतात. या दोन्ही शब्दांना जोडून 'लोको पायलट' हे नाव तयार झाले आहे.

Image Credit : Getty

लोको पायलटचे काम फक्त ट्रेन चालवणे असते का?

ट्रेन चालवणारी व्यक्ती फक्त समोरचे लिव्हर आणि कंट्रोल सिस्टीम वापरून ट्रेन पुढे नेते, असे अनेकांना वाटते. पण प्रत्यक्षात लोको पायलटची जबाबदारी यापेक्षा खूप मोठी असते. ट्रेनचा प्रवास सुरू करण्यापूर्वी इंजिनची स्थिती तपासणे, सुरक्षेचे नियम समजून घेणे आणि सिग्नल्सकडे लक्ष ठेवणे ही त्यांची मुख्य कामे असतात. याशिवाय वेगमर्यादेचे पालन करणे आणि मार्गातील परिस्थितीवर बारीक लक्ष ठेवणे त्यांच्या ड्युटीचा भाग आहे. प्रवासादरम्यान सिग्नल्सचा योग्य अर्थ लावून त्यानुसार त्यांना ट्रेन चालवावी लागते. हवामान, ट्रॅकवरील असामान्य परिस्थिती आणि रेल्वेच्या इतर सूचनांवरही ते सतत लक्ष ठेवून असतात.

Image Credit : AI

ड्रायव्हर आणि लोको पायलटमधील मुख्य फरक!

बस किंवा कार चालवणारा ड्रायव्हर आपल्या मर्जीनुसार वाहनाची दिशा ठरवतो. वाहन कुठे न्यायचे, हे तो स्वतः नियंत्रित करतो. म्हणूनच त्यांना ड्रायव्हर म्हणतात. पण ट्रेनला स्टिअरिंग नसते. ती फक्त ट्रॅकवरच धावते. ट्रेन चालवणाऱ्या व्यक्तीला सिग्नल्स, ट्रॅकमधील बदल आणि वेग यांसारख्या तांत्रिक गोष्टींवर लक्ष ठेवून ट्रेनला सुरक्षितपणे पोहोचवावे लागते. म्हणूनच त्यांना लोको पायलट म्हणतात. ट्रेन चालवण्यासाठी विशेष प्रशिक्षण, तांत्रिक ज्ञान आणि सिग्नलिंग सिस्टीमची उत्तम माहिती असणे आवश्यक असते. त्यामुळेच रेल्वेमध्ये त्यांच्या कामाला एक विशेष दर्जा दिला जातो.