- Home
- lifestyle
- Mahatma Gandhi Death Anniversary : गांधी समजून घेण्यासाठी त्यांनी लिहिलेही ही पुस्तके एकदा वाचाच
Mahatma Gandhi Death Anniversary : गांधी समजून घेण्यासाठी त्यांनी लिहिलेही ही पुस्तके एकदा वाचाच
Mahatma Gandhi Death Anniversary : महात्मा गांधी हे एक प्रगल्भ लेखक आणि विचारवंतही होते. त्यांनी आयुष्यभरात हजारो पत्रे, लेख आणि अनेक पुस्तके लिहिली. त्यांच्या साहित्याचा मुख्य गाभा सत्य, अहिंसा, स्वावलंबन आणि मानवी नैतिकता हाच राहिला आहे.
प्रमुख आणि अजरामर साहित्यकृती
१. माझे सत्याचे प्रयोग (An Autobiography): हे गांधीजींचे सर्वात प्रसिद्ध पुस्तक आहे. मूळतः गुजराती भाषेत लिहिलेल्या या आत्मचरित्रात त्यांनी आपल्या बालपणापासून ते १९२० पर्यंतच्या जीवनाचा प्रवास मांडला आहे. आपल्या चुका कबूल करण्याचे धाडस आणि सत्याप्रती असलेली निष्ठा यामुळे हे पुस्तक जगातील सर्वोत्तम आत्मचरित्रांपैकी एक मानले जाते.
२. हिंद स्वराज (Hind Swaraj): १९०९ मध्ये लिहिलेले हे छोटेखानी पुस्तक गांधीजींच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाचा जाहीरनामा आहे. यामध्ये त्यांनी आधुनिक संस्कृतीवर टीका केली असून खऱ्या 'स्वराज्या'ची व्याख्या मांडली आहे.
३. दक्षिण आफ्रिकेतील सत्याग्रह (Satyagraha in South Africa): या पुस्तकात गांधीजींनी दक्षिण आफ्रिकेतील त्यांच्या २१ वर्षांच्या संघर्षाचा इतिहास लिहिला आहे. सत्याग्रह हे शस्त्र तिथे कसे विकसित झाले आणि वर्णभेदाविरुद्ध त्यांनी कसा लढा दिला, याचे सविस्तर वर्णन यात येते.
विषयानुसार इतर महत्त्वपूर्ण पुस्तके
गांधीजींच्या साहित्याचा आवाका खूप मोठा आहे. त्यांनी विविध विषयांवर आपली मते मांडली आहेत:
राजकारण आणि समाजकार्य:
गोखले: माझे राजकीय गुरू: यामध्ये त्यांनी नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले यांच्याबद्दलचा आदर आणि त्यांच्याकडून मिळालेल्या शिकवणीचा उल्लेख केला आहे.
विधायक कार्यक्रम (Constructive Programme): देशाच्या उभारणीसाठी आवश्यक असलेल्या १८ मुद्द्यांवर (उदा. अस्पृश्यता निवारण, मद्यपान बंदी) यात प्रकाश टाकला आहे.
माझ्या स्वप्नातील भारत (India of My Dreams): स्वतंत्र भारत कसा असावा, याबद्दलच्या त्यांच्या आशा-आकांक्षांचे हे संकलन आहे.
आध्यात्म आणि तत्त्वज्ञान:
सत्य हाच ईश्वर (Truth is God): ईश्वराच्या अस्तित्वापेक्षा सत्याचा शोध हाच श्रेष्ठ मार्ग असल्याचे ते यात सांगतात.
गीताबोध / अनासक्ती योग: भगवद्गीतेवरील गांधीजींचे भाष्य या पुस्तकात आढळते. त्यांनी गीतेचा अर्थ 'अनासक्ती' असा लावला आहे.
येरवडा मंदिर (From Yeravada Mandir): तुरुंगात असताना त्यांनी आश्रमातील नियमावली आणि व्रतवैकल्यांवर जे विचार मांडले, त्याचे हे संकलन आहे.
अर्थशास्त्र आणि ग्रामोद्योग:
खादीचे अर्थशास्त्र (Economics of Khadi): भारताची गरिबी दूर करण्यासाठी चरखा आणि खादी किती महत्त्वाची आहे, हे त्यांनी यात पटवून दिले आहे.
शंभर टक्के स्वदेशी (Cent per cent Swadeshi): स्वदेशीचा स्वीकार करून ग्रामीण अर्थव्यवस्था कशी बळकट करता येईल, याचे मार्गदर्शन यात आहे.
आरोग्य आणि शिक्षण:
आरोग्याची गुरुकिल्ली (Key to Health): निसर्गोपचार आणि सात्विक आहाराचे महत्त्व त्यांनी या पुस्तकात सांगितले आहे.
नई तालीम: शिक्षणाचे माध्यम मातृभाषा असावी आणि शिक्षण हे स्वावलंबी असावे, यावर त्यांनी भर दिला आहे.
नियतकालिके आणि संग्रह
गांधीजींनी 'यंग इंडिया', 'हरिजन' आणि 'नवजीवन' या वृत्तपत्रांमधून हजारो लेख लिहिले. या लेखांचे संकलन नंतर विविध विषयांच्या पुस्तकांत करण्यात आले, जसे की:
हिंदू आणि मुस्लिमांना (To the Hindus and Muslims)
शांतता आणि युद्धातील अहिंसा (Nonviolence in Peace and War)
उपवासाचे शास्त्र (Ethics of Fasting)
नैतिकतेचा मार्ग दाखवणारे
गांधीजींचे साहित्य हे केवळ वाचण्यासाठी नसून ते आचरणात आणण्यासाठी आहे. त्यांचे प्रत्येक पुस्तक मानवी जीवनाला अधिक उन्नत आणि नैतिक बनवण्याचा मार्ग दाखवते.
