Indian Railways Fact : रेल्वेचे सीट्स आणि बर्थ निळ्या रंगाचेच का असतात? यामागील खरं कारण काय आहे?

Indian Railways: रेल्वेने प्रवास करताना बहुतांश कोचेसमध्ये सीट्स आणि बर्थ निळ्या रंगात पाहायला मिळतात. पण, रेल्वेच्या सीट्ससाठी निळा रंगच का निवडला गेला? यामागील काही रंजक माहिती आता जाणून घेऊया.

शांतता देणारा निळा रंग

कलर सायकॉलॉजी सांगते की रंग मानवी भावना आणि मानसिक स्थितीवर काही प्रमाणात परिणाम करतात. विशेषतः निळ्या रंगाला शांतता, स्थिरता आणि विश्वासाचे प्रतीक मानले जाते. आकाश आणि समुद्रासारखे निसर्गदृश्यही निळ्या रंगाशी जोडलेले असतात. रेल्वेचा प्रवास अनेकदा तासन् तास चालतो. अशा वेळी कोचेसमधील रंग डोळ्यांना सुखावणारे असणे महत्त्वाचे असते. याच पार्श्वभूमीवर निळा रंग एक योग्य पर्याय बनला आहे.

डाग जास्त न दिसणे

रेल्वे कोचेसमध्ये रोज हजारो लोक प्रवास करतात. प्रवाशांचे बसणे, सामान ठेवणे, खाणेपिणे यामुळे सीट्सवर धूळ आणि लहान डाग पडतात. फिकट रंगांच्या तुलनेत गडद निळ्या रंगाच्या फॅब्रिकवर काही प्रकारचे डाग तितके स्पष्ट दिसत नाहीत. यामुळे सीट्स नेहमी घाणेरड्या दिसण्याची समस्या काही प्रमाणात कमी होते. मात्र, डाग दिसत नाहीत म्हणजे सीट्स स्वच्छ आहेत असा त्याचा अर्थ नाही. त्यांना नियमितपणे स्वच्छ करणे आवश्यकच असते.

लांब पल्ल्याच्या प्रवासात आल्हाददायक वातावरण

भारतीय रेल्वेमधील काही प्रवास १५ ते ३० तासांहून अधिक काळ चालतात. अशा प्रवासांमध्ये प्रवासी बहुतांश वेळ एकाच कोचमध्ये घालवतात. आजूबाजूचे रंग, प्रकाश आणि सीट्सची मांडणी त्यांच्या प्रवासाच्या अनुभवावर प्रभाव पाडते. निळा रंग बहुतांशी डोळ्यांना मऊ वाटतो. त्यामुळे कोचमध्ये शांत वातावरण निर्माण होण्यास याची मदत होते. विशेषतः गर्दी असणाऱ्या रेल्वेगाड्यांमध्ये आल्हाददायक वातावरण असणे हा एक महत्त्वाचा पैलू आहे.

देखभाल आणि वापरासाठी योग्य रंग

रेल्वेचे सीट्स सतत वापरात असतात. प्रवाशांची ये-जा, सीट्सवरील दाब, धूळ अशा कारणांमुळे त्यांचे स्वरूप लवकर बदलण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत दीर्घकाळ टिकणारे फॅब्रिक आणि रंग निवडणे गरजेचे असते. निळा रंग या बाबतीत उपयुक्त ठरतो. याशिवाय सीट्स स्वच्छ करणे, गरज पडल्यास फॅब्रिक बदलणे यासारखी देखभालीची कामेही रेल्वे व्यवस्थेत महत्त्वाची असतात. मात्र, सीट्सच्या रंगाची निवड करताना टिकाऊपणा, फॅब्रिकची गुणवत्ता आणि खर्च या बाबींचाही विचार केला जातो.

सर्व गाड्यांमध्ये निळा रंग नसतो

भारतीय रेल्वेच्या सर्वच कोचेसमध्ये निळ्या रंगाचे सीट्स असतात असे समजणे चुकीचे ठरेल. पारंपरिक आयसीएफ कोचेसमध्ये निळ्या रंगाचे सीट्स जास्त दिसतात. पण आधुनिक एलएचबी कोचेस आणि वंदे भारतसारख्या नव्या पिढीच्या गाड्यांमध्ये सीट्सचे रंग आणि डिझाइन्स वेगळे असतात. रेल्वेचा प्रकार, प्रवासाचा वर्ग आणि कोचेसची खासियत यावर सीट्सची रचना अवलंबून असते. एसी कोचेसमध्ये वेगळ्या रंगाचे फॅब्रिक वापरलेलेही पाहायला मिळते. म्हणजेच रेल्वे सीट्सच्या रंगाची निवड ही केवळ एका कारणावर अवलंबून नसून सौंदर्य, उपयोगिता आणि देखभाल यासारख्या अनेक घटकांचे मिश्रण असते.