Semiconductor Revolution: AI च्या युगात भारताची पुढची मोठी क्रांती! योग्य चिप्सच ठरवणार यशाचं रहस्य - राजीव चंद्रशेखर

माजी केंद्रीय मंत्री राजीव चंद्रशेखर यांनी चिप डिझायनिंग, संशोधन आणि प्रगत पॅकेजिंगवर लक्ष केंद्रित करण्यावर भर दिला आहे. त्यांच्या मते, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्र हेच आताच्या अर्थव्यवस्थेचा मुख्य पाया आहेत.

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञानाने आज संपूर्ण जगाची अर्थव्यवस्था बदलून टाकली आहे. या तंत्रज्ञानाचा कणा असलेल्या सेमीकंडक्टर चिप्स पुढच्या मोठ्या तंत्रज्ञान क्रांतीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरत आहेत. अशा परिस्थितीत भारताने केवळ चिप्स असेंबल करणारा देश न राहता, संपूर्ण जगासाठी चिप्स डिझाईन करणारा देश बनलं पाहिजे, असं मत माजी केंद्रीय माहिती आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री आणि केरळ भाजपचे नेते राजीव चंद्रशेखर यांनी व्यक्त केलं आहे.

तंत्रज्ञान हाच अर्थव्यवस्थेचा पाया

पूर्वी तंत्रज्ञान हा आर्थिक विकासाचा केवळ एक भाग मानला जायचा, पण आता तेच अर्थव्यवस्थेचा मुख्य पाया बनलं आहे, असं राजीव चंद्रशेखर यांनी त्यांच्या एका लेखात म्हटलं आहे. विशेषतः AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारत पुढच्या तीन वर्षांत जे निर्णय घेईल, त्यावरच या शतकातील जागतिक तंत्रज्ञान अर्थव्यवस्थेत भारताचं स्थान ठरणार आहे. भारताकडे मोठी लोकसंख्या, कुशल मनुष्यबळ आणि बौद्धिक क्षमता यांसारख्या जमेच्या बाजू आहेत. जगभरातील AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारतीय अभियंते आणि शास्त्रज्ञ आधीपासूनच मोठं योगदान देत आहेत, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधलं.

चिप क्षेत्रातील भारताची आतापर्यंतची वाटचाल

इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन, डिझाईन लिंक्ड इन्सेंटिव्ह (DLI) आणि इंडिया एआय (IndiaAI) मिशन यांसारख्या योजनांमुळे भारतात चिप आणि AI इकोसिस्टम तयार होण्यास सुरुवात झाली आहे. या योजना तयार करणाऱ्या टीममध्ये आपण स्वतः सहभागी होतो, अशी आठवण चंद्रशेखर यांनी सांगितली. याच प्रयत्नांचा पुढचा टप्पा म्हणून १.२७ लाख कोटी रुपयांच्या निधीसह 'सेमीकॉन २.०' (Semicon 2.0) योजनेची घोषणा करण्यात आली आहे. यामध्ये चिप डिझाईन, उत्पादन, प्रगत पॅकेजिंग, संशोधन, उपकरणे आणि कौशल्य विकास अशा विविध क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्यात आलं आहे.

केवळ असेंबली पुरेशी नाही

भारतातील सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील वाढती गुंतवणूक ही नक्कीच एक महत्त्वाची प्रगती आहे. पण आता पुढच्या टप्प्यात आपण अधिक मूल्य असलेल्या तंत्रज्ञानावर लक्ष केंद्रित केलं पाहिजे, असं चंद्रशेखर यांचं म्हणणं आहे. विशेषतः चिप डिझाईन, बौद्धिक संपदा हक्क (IP), प्रगत पॅकेजिंग आणि सेमीकंडक्टर संशोधन या क्षेत्रांमध्ये भारताने आपली क्षमता वाढवली पाहिजे.

'सेमीकॉन १.०' अंतर्गत १२ सेमीकंडक्टर प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली होती. पण यातील बहुतांश प्रकल्प हे असेंबली, टेस्टिंग आणि पॅकेजिंगशी संबंधित आहेत. त्यामुळे आता अधिक तांत्रिक मूल्य असलेल्या क्षेत्रांकडे वळण्याची गरज त्यांनी बोलून दाखवली.

AI चिप्समध्ये नवी संधी

AI क्षेत्राच्या वेगाने होणाऱ्या विकासामुळे चिप्सची मागणीही झपाट्याने वाढत आहे. विशेषतः AI मॉडेल्स तयार करण्यासाठी 'ट्रेनिंग' आणि त्यांचा वापर करून निष्कर्ष काढण्यासाठी 'इन्फरन्स' या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. ट्रेनिंग चिप मार्केटमध्ये सध्या काही मोजक्या मोठ्या कंपन्यांची मक्तेदारी आहे. पण AI इन्फरन्स क्षेत्रात क्लाउड, मोबाईल, सुरक्षा, शेती आणि उद्योग अशा विविध कामांसाठी लागणाऱ्या कस्टम चिप्स बनवण्याची मोठी संधी उपलब्ध आहे, असं राजीव चंद्रशेखर म्हणाले.

भारताकडे सध्या सुमारे १.२५ लाख चिप डिझाईन इंजिनिअर्स आहेत. हे मनुष्यबळ भारताची सर्वात मोठी ताकद ठरू शकतं. तसेच, RISC-V वर आधारित DIR-V सारखे प्रकल्प देशांतर्गत चिप डिझायनिंगला मोठी चालना देऊ शकतात, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

१,००० कोटी रुपयांच्या निधीची गरज

भारतीय चिप डिझाईन कंपन्यांना केवळ सुरुवातीचा प्रोटोटाईप बनवण्यासाठी मिळणारा निधी पुरेसा नाही. एखादी चिप पूर्णपणे डिझाईन होऊन तिचं व्यावसायिक उत्पादन सुरू होईपर्यंत आर्थिक पाठबळाची गरज असते. यासाठी DLI योजनेचा विस्तार करून चिप डिझाईन कंपन्यांच्या व्यापारीकरणासाठी सुमारे १,००० कोटी रुपयांचा 'चिप डिझाईन कमर्शियलायझेशन फंड' (Chip Design Commercialisation Fund) तयार करावा, अशी शिफारस चंद्रशेखर यांनी केली आहे. याशिवाय, भारतात तयार होणाऱ्या AI इन्फरन्स चिप्स सरकारी पातळीवर खरेदी करून त्यांच्यासाठी सुरुवातीची बाजारपेठ तयार करता येईल, असाही उपाय त्यांनी सुचवला.

पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी

'सेमीकॉन २.०' मध्ये आधीपासूनच देशांतर्गत चिप डिझाईनला खूप महत्त्व देण्यात आलं आहे. व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी होऊ शकणाऱ्या भारतीय 'फॅबलेस' (fabless) चिप कंपन्यांना उभं करण्यासाठी यात पाठबळ दिलं आहे. त्यामुळे भारताची पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी केवळ इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंच्या उत्पादनात नाही, तर त्यांच्यासाठी लागणाऱ्या महत्त्वाच्या चिप्स आणि चिप आर्किटेक्चर डिझाईन करण्यात दडलेली आहे.

जगभरातील देश AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक करत आहेत. भारताकडे कुशल मनुष्यबळ, मोठी देशांतर्गत बाजारपेठ आणि वाढती तंत्रज्ञान इकोसिस्टम आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञानाच्या या पुढच्या लाटेत भारताला आघाडी घ्यायची असेल, तर चिप डिझाईन आणि संशोधनासाठी एक दीर्घकालीन राष्ट्रीय योजना असणं अत्यंत गरजेचं आहे, हाच राजीव चंद्रशेखर यांच्या लेखाचा मुख्य गाभा आहे.