जुने सोने बदलून नवीन दागिने घेताय? आधी जाणून घ्या Income Tax चे नियम

Income Tax Rules : भारतात अनेकजण जुन्या सोन्याच्या दागिन्यांच्या बदल्यात नवीन डिझाइनचे दागिने घेतात. मात्र, अशा एक्सचेंज व्यवहारांवरही कॅपिटल गेन टॅक्स लागू होऊ शकतो, हे अनेकांना माहिती नसते. 

Income Tax Rules : भारतात सोने हे केवळ गुंतवणुकीचे साधन नसून परंपरा, संस्कृती आणि कौटुंबिक वारशाचे प्रतीक मानले जाते. बदलत्या फॅशननुसार अनेकजण जुने दागिने देऊन नवीन डिझाइनचे दागिने तयार करून घेतात. ज्वेलर्सकडूनही यासाठी विविध एक्सचेंज ऑफर्स दिल्या जातात. मात्र, अनेकांना हे माहीत नसते की जुन्या सोन्याच्या बदल्यात नवीन दागिने घेणे हा फक्त साधा व्यवहार नसून त्यावर कर नियम लागू होऊ शकतात. विशेषतः कॅपिटल गेन टॅक्सच्या दृष्टीने हा व्यवहार महत्त्वाचा ठरू शकतो.

दागिन्यांच्या एक्सचेंजवर कॅपिटल गेन टॅक्स कधी लागू होतो?

अनेक लोकांना असे वाटते की जुन्या दागिन्यांच्या बदल्यात नवीन दागिने घेताना रोख रक्कम मिळत नसल्यामुळे कर लागू होत नाही. मात्र, आयकर कायद्यानुसार फक्त विक्रीच नाही तर ‘Exchange’ देखील ‘Transfer’ म्हणून मानला जातो. जर एखाद्या व्यक्तीने अनेक वर्षांपूर्वी कमी किमतीत सोने खरेदी केले असेल आणि आज त्याची किंमत मोठ्या प्रमाणात वाढली असेल, तर त्या वाढलेल्या मूल्यावर कर लागू होण्याची शक्यता असते. म्हणजेच प्रत्यक्ष पैसे हातात आले नसले तरी आयकर विभाग हा व्यवहार ‘Asset Transfer’ म्हणून पाहू शकतो.

पुश्तैनी आणि जुन्या दागिन्यांमध्ये अधिक अडचणी

भारतीय कुटुंबांमध्ये अनेक दागिने पिढ्यानपिढ्या पुढे दिले जातात. मात्र, अशा दागिन्यांची मूळ खरेदी किंमत किंवा जुनी पावती उपलब्ध नसते. त्यामुळे भविष्यात कराची गणना करताना अडचणी निर्माण होऊ शकतात. कर तज्ज्ञांच्या मते, जर दागिने वारसा, भेटवस्तू किंवा वसीयतद्वारे मिळाले असतील, तरीही त्यावर कर नियम लागू होऊ शकतात. अशा वेळी दागिने सर्वप्रथम कधी खरेदी करण्यात आले आणि त्यावेळची किंमत काय होती, याचा आधार घेतला जातो.

1 एप्रिल 2001 ची किंमत का महत्त्वाची?

जुन्या सोन्याच्या व्यवहारांमध्ये 1 एप्रिल 2001 रोजीची बाजारभावानुसार किंमत अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. अनेक वेळा त्याच आधारावर कॅपिटल गेनची गणना केली जाते. यामुळे केवळ दागिने बदलणे ही साधी प्रक्रिया वाटत असली तरी आयकर विभाग त्याकडे मालमत्ता हस्तांतरण म्हणून पाहू शकतो. एक्सचेंजमध्ये रोख व्यवहार नसला तरी कराचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो.

दागिने बदलण्यापूर्वी काय काळजी घ्यावी?

आजकाल बहुतांश ज्वेलर्स जुन्या दागिन्यांच्या बदल्यात नवीन डिझाइनची सुविधा देतात. मात्र, योग्य कागदपत्रे आणि मूल्यांकनाशिवाय हा व्यवहार भविष्यात अडचणी वाढवू शकतो.

कर तज्ज्ञांच्या मते, दागिने एक्सचेंज करण्यापूर्वी खालील गोष्टी तपासणे आवश्यक आहे:

• खरेदीची तारीख 
• मूळ किंमत किंवा अंदाजित मूल्य
• जुनी पावती किंवा संबंधित कागदपत्रे
• अधिकृत मूल्यांकन अहवाल
• यामुळे भविष्यात टॅक्स नोटीस किंवा अतिरिक्त आर्थिक भार टाळता येऊ शकतो.