एखाद्या गावातल्या घरांना दरवाजेच नसतील, यावर तुमचा विश्वास बसेल का? पण हे खरं आहे. महाराष्ट्रात एक असं गाव आहे, जिथे लोक आपल्या घरांना आणि मौल्यवान वस्तूंना सुरक्षित ठेवण्यासाठी कुलूप वापरत नाहीत.
महाराष्ट्राच्या अहिल्यानगर जिल्ह्यातील शनि शिंगणापूर हे गाव शनिदेवाच्या मंदिरासाठी आणि आपल्या अनोख्या परंपरेसाठी प्रसिद्ध आहे. या गावातल्या बहुतांश घरांना पारंपरिक दरवाजे नाहीत. स्थानिक सांगतात की, इथली दुकानं आणि इतर इमारतींनाही नेहमीसारखी कुलूपं लावली जात नाहीत. यामागे शनिदेव आपलं चोरी आणि वाईट गोष्टींपासून रक्षण करतील, ही गावकऱ्यांची गाढ श्रद्धा आहे.
25
पुरात वाहून आलेली काळी शिळा
या श्रद्धेमागे सुमारे ३०० वर्षं जुनी एक दंतकथा आहे. असं म्हणतात की, एकदा मुसळधार पावसानंतर आलेल्या पुरात पानसनेळा नदीतून एक मोठी काळी शिळा गावात वाहून आली. गावकऱ्यांनी जेव्हा काठीने त्या शिळेला स्पर्श केला, तेव्हा त्यातून रक्तासारखा द्रव बाहेर येऊ लागला. त्यानंतर त्याच रात्री गावच्या प्रमुखाच्या स्वप्नात शनिदेव आले आणि ती शिळा म्हणजे माझंच स्वयंभू रूप आहे, असं त्यांनी सांगितलं, अशी आख्यायिका आहे.
35
उघड्यावर असलेले शनिदेव
स्वप्नात शनिदेवाने सांगितलं की, त्या शिळेला कोणत्याही छताखाली न ठेवता उघड्यावरच ठेवा. याच श्रद्धेमुळे शनिदेवाचं हे शिळा रूप आजही उघड्यावरच आहे आणि त्याची पूजा केली जाते. काळानुसार, शनिदेव गावाचं रक्षण करतात ही भावना अधिक घट्ट झाली आणि त्यामुळेच घरांना दरवाजे आणि कुलूपं लावायची गरज नाही, अशी परंपरा सुरू झाली. इथे चोरी करणाऱ्याला शनिदेवाची शिक्षा मिळते, असाही एक समज आहे.
या गावात कधीच चोरी होत नाही, असं प्रसिद्ध असलं तरी, काही रिपोर्ट्सनुसार इथे चोरीच्या घटना घडल्या आहेत. २०१० मध्ये एका गाडीतून सुमारे ३५,००० रुपयांच्या वस्तूंची चोरी झाली होती. तर २०११ मध्ये ७०,००० रुपयांच्या सोन्याच्या दागिन्यांच्या चोरीचा गुन्हा दाखल झाला होता. त्यामुळे, दैवी संरक्षणावरील श्रद्धा आणि प्रत्यक्ष सुरक्षेची गरज, यातला फरक स्पष्ट दिसतो.
55
बँक आणि पोलीस स्टेशनचं काय?
ही परंपरा फक्त घरांपुरती मर्यादित नाही. इथल्या बँक आणि पोलीस स्टेशनलाही दरवाजे नसल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. विशेषतः २०११ मध्ये UCO बँकेची एक शाखा 'कुलूप नसलेली बँक' म्हणून चर्चेत आली. पण याचा अर्थ तिथे सुरक्षा नव्हती, असं नाही. माहितीनुसार, या बँकेला काचेचा दरवाजा आणि इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक लॉकिंग सिस्टमसारखी सुरक्षा व्यवस्था होती. त्यामुळे, शनि शिंगणापूरला फक्त 'दरवाजा नसलेलं गाव' म्हणून पाहण्याऐवजी, श्रद्धा, परंपरा आणि आधुनिक सुरक्षा यांचा संगम असलेलं ठिकाण म्हणून समजून घेणं अधिक योग्य ठरेल.
