
आपण घरातल्या किचनमध्ये अनेक प्रकारचे डबे वापरतो. तांदूळ, डाळी, पीठ एका प्रकारच्या डब्यात, तर शिजवलेलं अन्न दुसऱ्या प्रकारच्या डब्यात ठेवतो. पण कोणत्या पदार्थासाठी स्टील, काच की प्लास्टिकचा डबा योग्य आहे, याचा तुम्ही कधी विचार केलाय का? या प्रश्नाचं एकच उत्तर नाही. कारण अन्नाचा प्रकार, ते कुठे ठेवायचंय, तापमान आणि त्याचा वापर या सगळ्या गोष्टींवरून डबा ठरवावा लागतो. योग्य डबा निवडला तरच अन्न सुरक्षित राहतं.
तांदूळ, डाळी, कडधान्य, पोहे, रवा, पीठ, साखर, चहा, कॉफी, सुके स्नॅक्स, ड्रायफ्रुट्स आणि बिया ठेवण्यासाठी स्टीलचे डबे हा उत्तम पर्याय आहे. चांगल्या दर्जाचे स्टीलचे डबे खूप मजबूत असतात आणि ते वर्षानुवर्षे टिकतात. हे डबे अन्नाला ओलाव्यापासून वाचवतात आणि कीड लागण्यापासून रोखतात. विशेषतः, भारतीय घरांमध्ये जास्त प्रमाणात आणले जाणारे तांदूळ आणि डाळी साठवण्यासाठी हा एक अतिशय व्यावहारिक उपाय आहे. फक्त स्टीलच्या डब्याचं झाकण घट्ट बसतंय की नाही, याची खात्री करा. कारण अन्नाच्या सुरक्षेत झाकणाचा दर्जा खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
शिजवलेले अन्न फ्रिजमध्ये ठेवण्यासाठी काचेचे डबे अनेक प्रकारे सोयीचे ठरतात. काचेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे आत काय ठेवलंय ते स्पष्ट दिसतं. कालची उरलेली डाळ, भाजी, आमटी, भात, पुलाव किंवा इतर शिजवलेलं अन्न तुम्ही सहज ओळखू शकता. यामुळे फ्रिजमधलं अन्न मॅनेज करणं सोपं जातं. पण, काचेचे डबे जड असतात आणि हातातून निसटले तर फुटण्याची भीती असते. कोणता काचेचा डबा गरम अन्नासाठी, फ्रीजरसाठी किंवा मायक्रोवेव्हसाठी वापरता येईल, हे त्या कंपनीच्या सूचनांवर अवलंबून असतं. त्यामुळे खरेदी करण्यापूर्वी या सूचना नक्की तपासा.
काही विशिष्ट कामांसाठी प्लास्टिकचे डबे हा एक अतिशय व्यावहारिक पर्याय ठरतो. वजनाला हलके असल्यामुळे टिफिन बॅगमध्ये आणि बाहेर जाताना अन्न नेण्यासाठी ते खूप सोयीचे असतात. शाळा किंवा ऑफिसला डबा नेताना हे हाताळायला सोपे जातात. कापलेली फळे किंवा स्नॅक्सचे छोटे भाग करून ठेवण्यासाठीही याचा चांगला उपयोग होतो. पारदर्शक फूड-ग्रेड प्लास्टिकच्या डब्यांमुळे आतले पदार्थ सहज दिसतात. मायक्रोवेव्हमध्ये किंवा गरम अन्न ठेवण्यासाठी प्लास्टिकचा डबा वापरताना, तो डबा त्यासाठीच बनवला आहे का, हे तपासणं खूप गरजेचं आहे. यामुळे अन्नाची सुरक्षितता टिकून राहते.
भारतीय घरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात (उदा. १० किलो) तांदूळ साठवणं ही अगदी सामान्य गोष्ट आहे. इथे फक्त डब्याचं मटेरियल नाही, तर त्याचा रोजचा वापरही महत्त्वाचा ठरतो. १० किलो तांदूळ ठेवण्यासाठी मोठा काचेचा डबा खूप जड होईल आणि तो फुटण्याचीही भीती असते. दुसरीकडे, मजबूत स्टीलचे डबेही खूप जड होतात. अशा वेळी चांगल्या दर्जाचे, फूड-ग्रेड प्लास्टिकचे डिस्पेंसर वजनाला हलके आणि वापरायला सोपे असतात. विशेषतः चेन्नईसारख्या (किंवा आपल्या मुंबईसारख्या) दमट हवामान असलेल्या शहरांमध्ये, डब्याच्या मटेरियलपेक्षा त्याच्या झाकणाची फिटिंग जास्त महत्त्वाची असते. हवाबंद (Airtight) झाकण तांदळाला कीड आणि ओलाव्यापासून वाचवतं. त्यामुळे डब्याचा आकार, वजन, झाकणाची फिटिंग आणि वापरण्याची सोय या गोष्टी नक्की लक्षात घ्या.
अन्न साठवण्यासाठी डबा निवडताना फक्त त्याचं मटेरियल (स्टील, काच, प्लास्टिक) पाहून निर्णय घेऊ नका. या पाच महत्त्वाच्या गोष्टींचा नक्की विचार करा:
१. अन्नाचा प्रकार कोणता आहे (तांदूळ, शिजवलेलं अन्न की फळं)?
२. प्रमाण किती आहे (५०० ग्रॅम की १० किलो)?
३. डबा कुठे ठेवणार आहात (कपाटात की फ्रिजमध्ये)?
४. झाकणाचा दर्जा कसा आहे (घट्ट बसतंय का, हवाबंद आहे का)?
५. गरम करण्यासाठी किंवा मायक्रोवेव्हमध्ये वापरणार आहात का?
या गोष्टींवरूनच तुमच्यासाठी कोणता डबा बेस्ट आहे हे ठरतं. सुक्या पदार्थांसाठी स्टील, शिजवलेल्या अन्नासाठी काच आणि बाहेर नेण्यासाठी प्लास्टिक सोयीचं ठरतं. पण या सगळ्यात डब्याचं झाकण, ठेवण्याची जागा, तापमान, अन्नाचा प्रकार आणि कंपनीच्या सूचना या गोष्टी सर्वात महत्त्वाच्या आहेत, हे नेहमी लक्षात ठेवा.