भारत–EU FTA वर अखेर एकमत, आज जाहीर होणार अंतिम निर्णय

India EU Deal : भारत आणि EU मध्ये १८ वर्षांनंतर FTA फायनल! हा करार भारताच्या कापड, चामडे आणि ऑटो क्षेत्राचे नशीब बदलेल का? ९७-९९% टॅरिफ कपात, नवी पुरवठा साखळी आणि लाखो नोकऱ्यांचा दावा - पण २०२७ पूर्वी मार्गात काही मोठा अडथळा आहे का?

भारत-EU मुक्त व्यापार करार

भारत आणि युरोपियन युनियन (EU) यांच्यात ज्या मुक्त व्यापार करारावर (FTA) सुमारे १८ वर्षांपासून चर्चा सुरू होती, तो आता अखेर अंतिम टप्प्यात पोहोचला आहे. वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या मते, भारत आणि EU ने या मोठ्या व्यापार करारावरील चर्चा पूर्ण केली आहे आणि आज दोन्ही बाजूंचे नेते याची औपचारिक घोषणा करतील.

हा करार केवळ व्यापारापुरता मर्यादित नाही, तर त्यात वस्तू, सेवा, गुंतवणूक आणि पुरवठा साखळी यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे, त्यामुळे तो अधिक खास आहे. याला भारत आणि युरोपच्या संबंधांमधील एक नवा अध्याय मानले जात आहे.

भारत-EU FTA इतका महत्त्वाचा का आहे?

EU हा जगातील सर्वात मोठ्या व्यापारी गटांपैकी एक आहे, तर भारत जगातील वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे. त्यामुळे हा FTA दोघांसाठीही 'विन-विन डील' मानला जात आहे. सरकारचे म्हणणे आहे की, या करारामुळे भारताला चांगली बाजारपेठ, अधिक गुंतवणूक आणि रोजगाराच्या नवीन संधी मिळतील.

१८ वर्षे चर्चा का रखडली होती?

या करारावर २००७ मध्ये चर्चा सुरू झाली होती, परंतु कृषी, डेअरी, ऑटोमोबाइल आणि वाइन यांसारख्या संवेदनशील क्षेत्रांवर एकमत होत नव्हते. मात्र, २०२४ मध्ये या चर्चेला नवा वेग मिळाला. तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे टॅरिफ धोरण आणि जागतिक व्यापार तणावामुळे भारत आणि EU दोघेही एकमेकांच्या जवळ येण्यास भाग पडले.

या करारामुळे भारताला काय फायदा होईल?

FTA अंतर्गत भारताला कापड, चामडे आणि सागरी उत्पादने यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये शून्य-शुल्क (Zero Duty) प्रवेश मिळेल अशी अपेक्षा आहे. याचा अर्थ भारतीय उत्पादने युरोपातील बाजारपेठेत स्वस्त आणि अधिक स्पर्धात्मक होतील, ज्यामुळे निर्यातीत वाढ होण्याची शक्यता आहे.

बदल्यात भारत काय सवलत देणार?

EU साठी ऑटोमोबाइल, वाइन आणि स्पिरिट्स हे क्षेत्र सर्वात महत्त्वाचे मुद्दे राहिले आहेत. करारानुसार, भारत या क्षेत्रांमध्ये मर्यादित आणि टप्प्याटप्प्याने टॅरिफ कपात करण्यास सहमत झाला आहे. विशेषतः काही निवडक युरोपियन गाड्यांवर कमी कर लावला जाऊ शकतो.

ऑटो क्षेत्रावर इतके लक्ष का?

EU चे व्यापार आयुक्त मारोस सेफकोविक यांच्या मते, भारत आणि युरोपचे ऑटो क्षेत्र एकमेकांना पूरक आहे. भारत लहान आणि किफायतशीर गाड्या बनवतो, तर युरोप हाय-एंड आणि तंत्रज्ञानावर आधारित वाहने बनवण्यात माहिर आहे. या करारामुळे नवीन पुरवठा साखळी, संयुक्त उत्पादन आणि गुंतवणुकीचे नवीन मार्ग खुले होऊ शकतात.  

९७-९९% टॅरिफ कपातीचा अर्थ काय?

• या FTA अंतर्गत ९७ ते ९९ टक्के वस्तूंवरील कर पूर्णपणे किंवा अंशतः कमी केला जावा, अशी EU ची इच्छा आहे.
• मात्र, कृषी आणि डेअरी यांसारख्या संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये भारताने आपल्या सुरक्षेचा विचार करून संतुलन राखले आहे.

हा करार कधी लागू होईल?

• अधिकाऱ्यांच्या मते, पुढील दोन आठवड्यांत कराराचा स्पष्ट मसुदा तयार होईल.
• त्यानंतर ५-६ महिने कायदेशीर तपासणी होईल आणि मग युरोपियन संसदेची मंजुरी घेतली जाईल.
• जर सर्व काही योजनेनुसार झाले, तर हा FTA २०२७ च्या सुरुवातीला लागू होऊ शकतो.

हा करार धोरणात्मकदृष्ट्याही महत्त्वाचा आहे का?

नक्कीच. हा FTA केवळ व्यापारच नाही, तर पुरवठा साखळी मजबूत करणे, धोकादायक अवलंबित्व कमी करणे आणि भारत व EU मध्ये रोजगार वाढवण्याच्या मोठ्या धोरणाचा भाग आहे. १८ वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर हा करार भारताला जागतिक व्यापारात नवी ताकद देऊ शकतो - आता सर्वांचे लक्ष आज होणाऱ्या अधिकृत घोषणेकडे लागले आहे.