Signal Free Cities: ही शहरे आहेत ट्रॅफिक सिग्नल फ्री, 99% जणांना हे माहीतच नाही

Signal Free Cities: तुम्हाला माहिती आहे का, जगात अशीही काही शहरं आहेत जिथे एकही ट्रॅफिक सिग्नल नाही, तरीही वाहतूक अगदी सुरळीत चालते? हो, हे खरं आहे. चला तर मग पाहूया ही शहरं हे कसं करतात आणि त्यांनी इतरांसाठी कसा आदर्श ठेवला आहे.

कधी सुरुवात झाली?

लाल, हिरवा, पिवळा... या तीन रंगांच्या सिग्नलशिवाय शहराची कल्पना तरी करता येते का? पण हो, आपल्याच देशातील एका शहराने हे शक्य करून दाखवलं आहे. एवढ्या गर्दीच्या शहरात एकही सिग्नल नसताना वाहतूक कशी नियंत्रणात ठेवली जाते? आणि मुळात हे तीन रंगांचे सिग्नल आले तरी कुठून? चला, या लेखात अशाच काही रंजक गोष्टी जाणून घेऊया.

एकही ट्रॅफिक सिग्नल नाही

जगभरात लोकसंख्या वाढतेय आणि सोबतच गाड्यांची संख्याही प्रचंड वाढली आहे. कोणत्याही छोट्या शहरात गेलो तरी मिनिटेच्या मिनिटे सिग्नलवर थांबण्याची आपल्याला सवय झाली आहे. पण जगात अशी काही शहरं आहेत जी ट्रॅफिक सिग्नलशिवाय वाहतुकीचं शानदार नियोजन करत आहेत.

99% लोकांना माहीत नसलेली ती दोन शहरं कोणती?

कोटा: आपल्या देशातील राजस्थान राज्यामधलं कोटा शहर आता 'सिग्नल फ्री सिटी' म्हणून ओळखलं जातंय. एकेकाळी प्रचंड ट्रॅफिक जॅमने हैराण झालेल्या या शहरात आज एकही सिग्नल नाही आणि गाड्या अगदी सहजपणे धावतात. थिंपू (भूतान): भूतानची राजधानी थिंपू ही जगातली पहिली अशी राजधानी आहे जिथे ट्रॅफिक लाईट्स नाहीत. इथे सिग्नलऐवजी पोलीस हाताच्या इशाऱ्याने वाहतूक नियंत्रित करतात, जे पाहताना एखाद्या सुंदर नृत्यासारखं वाटतं.

कोटा शहराला हे कसं शक्य झालं?

याचं श्रेय जातं कोटा अर्बन इम्प्रूव्हमेंट ट्रस्टला, ज्यांनी गेल्या काही वर्षांत नियोजनबद्ध बदल केले. पूर्वी जिथे एअरपोर्ट जंक्शन आणि अनंतपुरा जंक्शनसारख्या ठिकाणी खूप ट्रॅफिक असायचं, तिथले सिग्नल काढून टाकले. त्याजागी 'राउंड अबाऊट' (गोल चक्कर) आणि अंडरपास बांधले. गाड्यांचा वेग कमी होऊ नये म्हणून रस्ते रुंद केले. फ्लायओव्हर आणि सर्व्हिस रोडमुळे गाड्यांना कुठेही थांबण्याची गरज पडत नाही आणि वाहतूक अविरत सुरू राहते.

ट्रॅफिक लाईट्सचा छोटासा इतिहास

सुरुवातीला फक्त लाल आणि हिरवा हे दोनच रंग होते. 1921 मध्ये विल्यम पॉट्स नावाच्या व्यक्तीने तीन रंगांची सिग्नल प्रणाली सुरू केली. वाहनचालकांना सावध करण्यासाठी त्यांनी 'पिवळा' रंग जोडला. तेव्हापासून ही तीन रंगांची पद्धत जगभर वापरली जाऊ लागली.

परीक्षेसाठी उपयुक्त ठरू शकणारे काही मुद्दे

पहिला इलेक्ट्रिक ट्रॅफिक सिग्नल: 1914 मध्ये अमेरिकेतील क्लीव्हलँड शहरात बसवण्यात आला. भारतातील पहिला सिग्नल: 1953 मध्ये चेन्नईमध्ये पहिल्यांदा ट्रॅफिक सिग्नल लावला गेला. ज्ञानाला अंत नाही. आपण रोज पाहणाऱ्या छोट्या गोष्टींमागेही मोठा इतिहास दडलेला असतो. कोटा आणि थिंपू शहरांनी दाखवलेला हा मार्ग भविष्यात इतर शहरांसाठीही एक आदर्श ठरू शकतो.